Húsnæðismál

Húsnæðismál skipta alla miklu. Að koma sér upp heimili og þaki yfir höfuðið er meginfjárfesting í lífi flestra. Hér hefur ríkt mjög mikil séreignastefna og leigumarkaður hefur verið of þröngur og ótraustur. Löggjöf um húsnæðismál er flókin og að ýmsu leyti úrelt. Þótt hugsunin hafi verið góð í upphafi hafa aðstæður í þjóðfélaginu breyst og margvíslegir gallar komið í ljós. Því var mjög brýnt að taka húsnæðislöggjöfina til endurskoðunar.

Ný lög um húsaleigubætur voru afgreidd á haustþingi og nú eru húsaleigubætur greiddar í öllum sveitarfélögum og á allt leiguhúsnæði.

Stjórnarfrumvörp að endurbættri húsnæðislöggjöf hafa nú verið kynnt og munu verða að lögum í vor.

Í frumvarpinu um húsnæðismál er um veigamiklar breytingar að ræða, sérstaklega hvað varðar skipulag og félagsleg húsnæðismál. Húsnæðisstofnun verður lögð niður um næstu áramót en í stað hennar verður settur á stofn Íbúðalánasjóður. Byggingasjóður ríkisins og Byggingasjóður verkamanna verða sameinaðir og mynda Íbúðalánasjóð.

Byggingasjóður ríkisins er mjög sterkur en Byggingasjóður verkamanna stefnir í greiðsluþrot. Íbúðalánasjóður verður sjálfbær innan fárra ára og þarf ekki á framlögum úr ríkissjóði að halda.


Félagsleg húsnæðismál

Húsbréfakerfið hefur í megindráttum reynst vel og verður það útvíkkað. Félagslega íbúðakerfinu verður lokað um næstu áramót. Íbúar í félagslega kerfinu munu að sjálfsögðu halda samningsbundnum réttindum sínum en þeim verður gert kleift að komast út úr því jafnframt því að byrðum er létt af sveitarfélögum.

Nýtt félagslegt lánakerfi verður tekið upp. Þeir sem eiga rétt á félagslegri aðstoð í húsnæðismálum velja sér sjálfir íbúð á sölu og fá húsbréf til 40 ára fyrir 65% af verði íbúðarinnar gegn veði í henni en 70% lán ef um fyrstu íbúð í eigu viðkomandi er að ræða. Síðan fá þeir 20 eða 25% peningalán til viðbótar en verða sjálfir að fjármagna 10% kaupverðs. Þetta hefur mjög mikla kosti fram yfir eldra kerfi. Einstaklingarnir geta valið sér íbúð við hæfi og nýtt sér eigin vinnukraft við endurbætur. Félagslegu íbúðirnar dreifast miklu betur um sveitarfélögin og er það farsælla en að safna þeim í sérstök hverfi.

Sveitarfélögin sem sækja um viðbótarlán leggja fram 5% af fjárhæð viðbótarlánsins í sérstakan varasjóð og er honum ætlað að standa undir útlánatöpum af viðbótarlánum svo og að leiðrétta verð eldri félagslegra íbúða ef þær eru bókfærðar yfir markaðsverði.


Kaupskylda afnumin

Kaupskylda sveitarfélaga á íbúðum í nýja kerfinu verður ekki til staðar. Íbúum í nýja kerfinu verður frjálst að fara út úr því, selja íbúð sína á frjálsum markaði enda greiði þeir upp félagslega lánið. Þetta er mikil breyting og trygging fyrir því að fólk fái raunvirði fyrir húsnæði sitt og fái notið arðs af endurbótum en fyrningarreglur eldra kerfis hafa í mörgum tilfellum hindrað það. Eignamyndun verður því eðlileg í nýju kerfi.

Þá verða sveitarfélögog félög um leiguhúsnæði örvuð til þess að auka framboð á leiguhúsnæði bæði með því að gera innlausnaríbúðir að leiguíbúðum svo og til kaupa á eldra húsnæði í góðu ástandi og til bygginga leiguíbúða allt með mjög hagstæðum lánum. Þörf fyrir leiguhúsnæði mun aukast við þessa kerfisbreytingu þar sem hætt verður að lána allt kaupverð íbúðar. Í eldra kerfi gátu menn átt kost á að fá allt kaupverðið að láni. Það gaf mjög sorglega raun þar sem þriðjungur nauðungarsöluíbúða 1996 var með 100% lánum. Nauðungarsala dugir sjaldan til að greiða upp húsnæðisskuldir viðkomandi og standa þá einstaklingarnir uppi eignalausir og með miklar skuldir við Húsnæðisstofnun á bakinu og allar leiðir likaðar.


Félagsleg aðstoð færð í vaxtabætur

Samhliða þessum breytingum á húsnæðislöggjöfinni mun fjármálaráðherra flytja frumvarp um vaxtabótaþátt tekjuskattslaganna. Hin félagslega aðstoð færist í vaxtabótakerfið og er það einfaldari aðferð en niðurgreiðsla vaxta. Vaxtabætur verða samtímagreiðslur, greiddar fjórum sinnum á ári. Ekki er gert ráð fyrir að breyta viðmiðunarmörkum vaxtabóta.

Þegar tekið er tillit til vaxtabótanna verður heildargreiðslubyrði einstaklinganna í hinu nýja kerfi verulega léttari í nýju kerfi en í hinu eldra á fyrrihluta lánstímans. Heildargreiðslubyrði hjóna í 7 milljóna íbúð og með 150 þúsund króna tekjur á mánuði er 205 þúsund á ári í eldra kerfi en verður 160 þúsund í nýja kerfinu á fyrstu árunum.


Bætt staða tekjulágra

Ef við tökum dæmi af einstæðu foreldri með 80 þúsund króna launatekjur á mánuði sem kaupir íbúð á 5.5 millj. þá er heildargreiðslubyrði um 140 þúsund árlega á fyrstu árunum í eldra kerfi en verður 112 þúsund í nýja kerfinu.

Nefnd um endurbætt greiðslumat er að skila áliti og til stendur að breyta reglunum um greiðslumat þannig að það verði raunhæfara.

Þessi endurskipulagning húsnæðismála er til mikilla bóta sparnaðar fyrir neytendur sérstaklega þá sem rétt eiga á félagslegri aðstoð. Hér erum við að koma upp heildstæðu húsnæðiskerfi sem stuðla mun að bættum hag fjölskyldnanna í landinu.