Ræður og greinar - Eldhúsdagsumræður júní 1998

Herra forseti, góðir Íslendingar!

Löngu og stundum nokkuð ströngu þingi er að ljúka. Þetta þing hefur verið starfsamt og mörg veigamikil mál hafa hlotið afgreiðslu þrátt fyrir að lengd umræðna hafi stundum keyrt úr öllu hófi. Það er eðli þingræðisins að meirihlutinn ráði niðurstöðu að lokum. Andmælaréttur stjórnarandstöðu er mjög mikilvægur, en vandmeðfarinn og sumt sem hefur gerst hér undanfarnar vikur er ekki til að auka veg Alþingis.

Stjórnarflokkarnir mega að flestu leyti una vel við ástand mála í þjóðfélaginu. Hér á landi ríkir á flestum sviðum velsæld og uppgangur, þótt nokkrar blikur séu á lofti.

Á grundvelli nýrrar vinnulöggjafar voru gerðir heillavænlegri kjarasamningar en áður hefur tíðkast. Þeir eru til lengri tíma en áður hefur þekkst og vinnufriður stuðlar að stöðugleika. Það er að vísu áhyggjuefni að þrátt fyrir nýja kjarasamninga beita einstöku hópar mjög vafasömum uppsögnum til að knýja á um meiri hækkanir en um var samið. Lægstu launataxtar hækkuðu mjög mikið. Næstsíðast þegar heildarkjarasamningar voru gerðir var lægsti taxti 43 þúsund á mánuði. Nú er lægsti taxti 70 þúsund. Kaupmáttur eykst stórkostlega eða um 25% frá 1995 til 2000 samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar. Þetta á að geta orðið án þess að verðbólga fari úr böndunum. Atvinnuleysi er á stöðugu undanhaldi og vinnuaflsskortur er orðinn víða um land þannig að við verðum að flytja inn vinnuafl í stórum stíl. Lánstraust Íslands erlendis eykst stöðugt og ber það vitni farsælli stjórn efnahags- og viðskiptamála. Ríkisstjórnin hefur fylgt aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum og ríkisbúskapurinn er rekinn hallalaus og í fyrsta sinn í mörg ár er saxað á skuldir ríkisins en þær eiga að lækka um sex milljarða á þessu ári.

Ef ríkisstjórnarflokkarnir hefðu ekki haft siðferðisþrek til að tryggja hallalausan ríkisbúskap þá hefði þjóðarbúinu ekki nýttst góðærið og stöðugleikinn hefði glatast.

Meðal þeirra mála sem mest átök hafa orðið um á þessu þingi er ný húsnæðislöggjöf. Ég hika ekki við að fullyrða að þessi nýja húsnæðislöggjöf er mjög stórt framfaraspor sérstaklega verður hún til heilla hinum tekjulægri í þjóðfélaginu.

Húsnæðisstofnun verður lögð niður um næstu áramót. Byggingasjóður ríkisins og Byggingasjóður verkamanna verða sameinaðir í Íbúðalánasjóð sem tekur við flestum verkefnum sem Húsnæðisstofnun sinnir nú. Húsbréfakerfið verður óbreytt en afgreiðsla húsbréfa, greiðslumat og veðmat sennilega fært til bankanna.

Íbúar í félagslega húsnæðiskerfinu halda öllum réttindum sínum en um næstu áramót verður tekið upp nýtt félagslegt íbúðalánakerfi. Þá fá þeir sem eiga rétt á félagslegri aðstoð í húsnæðismálum lánsloforð fyrir húsbréfum til 40 ára fyrir 65% kaupverðs eða 70% ef um fyrstu íbúð er að ræða og loforð fyrir viðbótarpeningaláni 20 eða 25% en verða að leggja sjálfir til 10% kaupverðsins. Síðan fara þeir og velja sér sjálfir íbúð við hæfi.

Niðurgreiðslu vaxta verðu hætt en þess í stað teknar upp samtímagreiddar vaxtabætur. Þetta er miklu hagstæðara fyrirkomulag fyrir tekjulága einstaklinga og einstætt foreldri á atvinnuleysisbótum á að geta keypt sér litla íbúð enda geti það lagt fram 10% kaupverðsins.

Greiðslubyrði í nýja kerfinu verður miklu léttari framanaf lánstímanum en í eldra kerfi.

Leigumarkaðurinn verður efldur og vinna er að hefjast við að meta leiguíbúðaþörfina og fjármagnsþörf til leiguíbúða svo og endurskoðun húsaleigulaga. Húsaleigubætur á allt leiguhúsnæði eru nú skylduverk allra sveitarfélaga.

Hluti stjórnarandstöðunnar lagðist mjög hart gegn þessum breytingum og telur núverandi félagslegt húsnæðiskerfi fullkomið og hóta að breyta aftur til fyrr horfs komist þeir til áhrifa. Verði þeim að góðu.

Tíminn mun leiða í ljós að þetta nýja skipulag verður miklu hagfelldara sérstaklega fyrir tekjulága og sveitarfélögin í landinu.

Mjög mikil og stundum villandi umræða hefur í vetur spunnist um þrjú samtengd stjórnarfrumvörp sem öll hafa nú hlotið samþykki Alþingis. Sú umræða hefur tekið miklu lengri tíma en umræðan um inngöngu Íslands á Evrópska efnahagssvæðið. Þessi frumvörp hafa verið kölluð manna á milli hálendisfrumvörpin.

Þar á ég við lögin um þjóðlendur, rannsóknir og nýtingu auðlinda í jörðu og ný sveitarstjórnarlög.

Rétt er að fara nokkrum orðum um hvað þessi nýju lög fela í sér og hverju þau breyta.

Allt land sem einstaklingar eða sveitarfélög geta ekki sannað eignarrétt sinn á fyrir dómi svo og auðlindir í jörðu, á því svæði sem verður lýst eign ríkisins, mun verða undir yfirstjórn forsætisráðherra. Með hliðsjón af skoðunum hæstaréttardómaranna verður að telja líklegt að mestur hluti hálendis Íslands svo og auðlindir þar verði lýst eign ríkisins enda þótt sveitarfélög og einstaklingar hafi talið að um eignarlönd væri að ræða.

Sveitarfélögin halda stjórnsýslu á afréttum eins og þau hafa haft, en stjórnsýslumörk sveitarfélaganna verða færð upp á jöklana þannig að landið allt lúti stjórnsýslu og sé á ábyrgð einhvers sveitarfélags. Þar með öðlast lögreglustjórar löggæsluvald á landinu öllu en lögreglustjóraumdæmin eru bundin við stjórnsýslumörk sveitarfélaganna.

Komið hafa fram áhyggjur út af skipulagsmálum, en það verður leyst með breytingu á skipulags- og byggingalögum.

Nefnd sem látið hefur vinna tillögu að svæðisskipulagi miðhálendisins verður gerð varanleg og fjölgað verður í henni og bætt við fulltrúum höfuðborgarsvæðisins og Vestfjarða. Þessi nefnd á að láta endurskoða svæðisskipulagið á fjögurra ára fresti og yfirfara aðalskipulagstillögur sveitarfélaganna og gæta þess að þær séu í samræmi við svæðisskipulagið og séu samræmdar innbyrðis milli einstakra sveitarfélaga. Almannaréttur og frjáls för ferðamanna er tryggður í Náttúruverndarlögum og breytist ekkert við þessa nýju lagasetningu. Þá er í engu spillt möguleikum á að koma upp þjóðgörðum á hálendinu enda eru þjóðgarðar í sveitarfélögum.

Með þessari lagasetningu vinnst það að eytt er réttaróvissu um eignarréttindi, skipulag verður samræmt og stjórnsýsla, löggæsla og heilbrigðiseftirlit nær til landsins alls.

Forsætisráðherra fer með vald eiganda og í þjóðlendu má ekki reisa mannvirki sem standa eiga til árs eða lengur nema með leyfi hans.

Hálendi Íslands er allri þjóðinni mjög dýrmætt. Aðgengi hennar til að njóta þess er tryggt og varðveisla og siðsamleg umgengni við landið allt, er komin á ábyrgð sveitarfélaga og hömlur settar á heimildarlausa fjáraflastarfsemi einstaklinga og félaga í þjóðlendum.

Framsóknarmenn geta nú á vordögum litið stoltir yfir farinn veg. Okkur hefur tekist í góðu samstarfi við sjálfstæðismenn að koma flestum okkar stefnumálum í framkvæmd og gæta þetta þjóðfélag og skapa grunn að hagsæld þjóðarinnar í framtíðinn I. Stórfelld uppbygging er í gangi á mörgum sviðum og verður henni haldið áfram. Fiskistofnar eru í vexti og munu skapa þjóðarbúinu aukinn arð og sannast að fiskveiðistefna okkar er skynsamleg.

Meginverkefni stjórnvalda það sem eftir lifir kjörtímabilsins hlýtur að verða að leiðrétta óæskilega byggðaþróun og rétta hlut landbúnaðarins sem á undanförnum áratug hefur gengið í gegnum miklar þrengingar svo og að útrýma staðbundnu atvinnuleysi. Takist okkur það verkefni þarf íslenska þjóðin ekki að kvíða framtíðinni.

Góðar stundir.