Ávarp á fundi Landssambands húsnæðisnefnda

Ég þakka fyrir að fá tækifæri til að ávarpa þennan mikilvæga fund. Mikilvæga sagði ég, því að nú er starfssvið og starfsumhverfi húsnæðisnefndanna að breytast í kjölfar nýrra laga um húsnæðismál sem taka gildi um næstu áramót. Það er mjög mikilvægt að allir sem að húsnæðismálum koma séu sæmilega samstiga þannig að þjónustan við neytendur, viðskiptamennina, verði sem best.

Kjör í húsnæðisnefndir breytist. Nú eiga húsnæðisnefndirnar að endurspegla sveitarstjórnirnar þ.e. að sami pólitískur meirihluti verði í húsnæðisnefnd og í sveitarstjórn. Það var ekki tryggt í eldri lögum. Það er alltaf nauðsynlegt að saman fari vald og ábyrgð.

Verksvið ykkar verður að nokkru leyti flóknara fyrst um sinn meðan gamla kerfið gengur úr sér, úreldist. Jafnframt þurfið þið að vinna samkvæmt nýju húsnæðislánakerfi. Einfaldara hefði verið að skilin milli kerfanna hefðu verið skýrari en það var ekki hægt vegna þess að við gerða samninga verður að standa og íbúar í gamla kerfinu verða að halda réttindum sínum og skyldum. Sama gildir um sveitarfélögin. Gera má ráð fyrir að þetta ástand með rekstur tveggja kerfa standi nokkurn tíma en fljótlega fer félagslegum íbúðum í gamla kerfinu fækkandi af því að við fyrstu eigendaskipti ganga félagslegar eignaríbúðir út úr gamla kerfinu.

Á þessum fundi kynna Ingi Valur Jóhannsson deildarstjóri, Gunnar S. Björnsson formaður undirbúningsnefndar og Þórhallur Vilhjálmsson deildarstjóri hið nýja kerfi ítarlega svo ég eyði ekki löngum tíma í það.

Nýja kerfið er í stuttu máli þannig að í stað félagslegra eignaríbúða á vegum sveitarfélaga eða félagasamtaka með 90-100% láni verða veitt 90% lán til 40 ára beint til einstaklinga sem eiga rétt á félagslegri aðstoð. Veitt verða húsbréfalán 65 eða 70% ef um fyrstu íbúð er að ræða og 20 eða 25% viðbótarlán sem háð er samþykki húsnæðisnefndar viðkomandi sveitarfélags. Sveitarfélagið leggur 5% af andvirði viðkomandi íbúðar í varasjóð í eigu sveitarfélaga en í vörslu Íbúðalánasjóðs. Varasjóðurinn bætir einstök tjón sem Íbúðalána-sjóðurinn verður fyrir vegna útlánatapa á viðbótarlánum. Ferillinn verður sem sagt þessi: Einstaklingur sem telur sig eiga rétt á viðbótarláni snýr sér til húsnæðisnefndar. Að fengnu samþykki hennar fer hann og velur sér íbúð við hæfi á almennum markaði. Þannig dreifast íbúðir þeirra er aðstoðar njóta um sveitarfélögin. Bankinn gerir greiðslumat og athugar veðhæfi íbúðar. Sveitarfélagið greiðir 5% af kaupverðinu í varasjóð og kaupin gerast.

Vilji viðkomandi selja íbúðina gerir hann það á frjálsum markaði og greiðir upp viðbótarlánið. Hann nýtur því gangverðs íbúðarinnar og þeirrar eignaaukningar sem kann að vera orðin.

Í stað niðurgreiddra vaxta í eldra kerfi færist hin félagslega aðstoð yfir í samtímagreiddar vaxtabætur. Greiðslubyrði verður verulega léttari á fyrri hluta lánstímans.

Á Íslandi er leigumarkaður ekki eins þróaður og í nágrannalöndunum. Eignaríbúðastefnan hefur verið hér meira ráðandi en annars staðar. Jafnvel þótt hæpið sé að tala um eignaríbúðir í of mörgum tilfellum þegar fólk hefur ekkert átt sjálft í íbúðum sem það hefur skrifað sig fyrir.

Nú er gerð krafa um að fólk eigi a.m.k. 10% íbúðarverðs til að leggja í kaupin. Húsbréf og viðbótarlán verði að hámarki 90%. Þetta er ekki sett fram til bölvunar fátæku fólki, heldur vegna dapurlegrar reynslu af 100% lánunum. Ég þekki margar harmsögur af fólki sem til mín hefur leitað eftir að hafa misst íbúðir og situr uppi með mikla skuldabyrði.

Algjörlega eignalausum er enginn greiði gerður með því að láta hann taka á sig skuldbindingar sem hann ræður ekki við. Þetta hefur hinsvegar í för með sér að íbúðum á leigumarkaði þarf að fjölga.

Næstu tvö ár verða veitt lán til leiguíbúða á sömu kjörum og verið hefur en þá á að vera lokið samningum um framtíðarfyrirkomulag leiguíbúðalána. Slík hugmynd er í athugun að greiða stofnstyrk út á hverja nýja eða nýkeypta íbúð.

Í fjárlögum næsta árs eru 180 milljónir í vaxtaniðurgreiðslur sem nægir fyrir 120 nýjum leiguíbúðum. Jafnframt verður sveitarfélögum auðveldað að breyta innlausnaríbúðum í leiguíbúðir.

Húsaleigubætur eru nú greiddar í öllum sveitarfélögum og á allt leiguhúsnæði.

Í nýju húsnæðismálalögunum er opnuð heimild til þess að lána úr húsbréfakerfinu félögum sem byggja íbúðir til leigu á almennum markaði og er það nýmæli sem mun auka framboð á leigumarkaði og lækkar leigu.

Í húsaleigulögunum er heimild til að miða leigufjárhæð við vísitölu. Þetta hefur orðið til að spenna leiguna upp. Fyrir Alþingi liggur nú frumvarp um að slíta þessa tengingu og er það nauðsynjamál.

Ég setti nefnd í að gera úttekt á leigumarkaðinum og kanna þörf fyrir leiguíbúðir. Hún er undir forystu Inga Vals Jóhannssonar. Nefndin er með aðild BSRB, námsmannasamtaka, Öryrkjabandalags, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Reykjavíkurborgar og fjármála-ráðuneytis. Nefndin á að gera áætlun til þriggja ára um byggingu eða kaup leiguíbúða.

Nefnd Inga Vals vinnur að viðamikilli könnun á leigumarkaðinum. Verður mjög fróðlegt að sjá niðurstöður og tillögur starfshópsins. Fljótt á litið gætu leiguíbúðir verið um 20 þúsund eða um 20% heimila í landinu.

Nefndin á einnig að endurskoða húsaleigulögin.

Fyrir Alþingi liggja tvö lítil frumvörp um húsnæðissamvinnu-félög og byggingarsamvinnufélög. Þessi frumvörp vannst ekki tími til að afgreiða á síðastliðnu vori. Þau fela ekki í sér miklar breytingar frá eldri lögum. Húsnæðissamvinnufélögum er í sjálfsvald sett hvort búseturéttargjald er vísitölutengt og húsnæðissamvinnufélög geta einnig aflað lána á almennum markaði og varasjóður verður efldur.

Þegar þessi frumvörp verða orðin að lögum er lokið heildarendurskoðun húsnæðislöggjafarinnar. Ég er sannfærður um að þá höfum við fengið húsnæðiskerfi sem mun farsællega þjóna heimilunum í landinu og ég vonast eftir góðri samvinnu við húsnæðisnefndirnar við starfrækslu þess.