Ræða Páls Péturssonar á aukaallsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna
Forseti , ágætu sendinefndir
Mér er það mikil ánægja að taka þátt í og fylgjast með samvinnu ríkja heims við að bæta stöðu kvenna og stúlkubarna í heiminum með það að markmiði að koma á jafnrétti kynjanna. Mikilvægt er að þjóðir heims leysi úr læðingi þann mannauð sem fer forgörðum meðan konur fá ekki sömu tækifæri og karlar til að nýta hæfileika sína til fulls. Er þess vegna þýðingarmikið að konur geti tekið virkan þátt í stjórnmálum og hvers konar ákvörðunartöku sem og að konum og stúlkubörnum sé veittur jafn aðgangur að menntun og körlum. Þess má geta að fleiri konur en karlar stunda nám á háskólastigi á Íslandi.
Íslensk stjórnvöld hafa unnið að því að jafna stöðu kvenna og karla á sem flestum sviðum samfélagsins en sú þróun hefur að margra áliti gengið of hægt fyrir sig, enda þótt lagaleg staða kvenna hafi lengi verið með því besta í heiminum. Við höfum náð verulegum árangri frá því ráðstefnan var haldin í Peking. Þess má geta að hlutur kvenna á Alþingi eftir síðustu Alþingiskosningar árið 1999 er 36,5% sem er 10% aukning frá kosningum árið 1995.
Með aukinni atvinnuþátttöku kvenna á vinnumarkaði hafa komið fram breytt viðhorf til hlutverka og verkaskiptingar kvenna og karla í samfélaginu en atvinnuþátttaka kvenna á Íslandi er um það bil 80%. Af þessari ástæðu hafa komið fram auknar kröfur um að móður og föður verði sköpuð jöfn tækifæri til að sinna bæði fjölskyldu og starfi utan heimilis. Einn af þeim þáttum sem stuðla að samræmingu fjölskyldu- og atvinnulífs er að konur og karlar eigi jafnan rétt til fæðingar- og foreldraorlofs en löggjöf sem kveður á um slíka jöfnun réttinda kynjanna á þessu sviði var samþykkt á löggjafarþingi Íslendinga í vor. Það verður athyglisvert að fylgjast með áhrifum þess á jafnrétti kynjanna að feður fái sjálfstæðan rétt til þriggja mánaða fæðingarorlofs til jafns við móður sem ekki er framseljanlegur. Til viðbótar eiga foreldrar sameiginlega rétt til þriggja mánaða sem þeir geta skipt með sér að eigin vild. Foreldrar njóta 80% af meðaltali heildarlauna og starfstengd réttindi aukast eins og viðkomandi hafi verið í starfi. Þá er kveðið á um sjálfstæðan rétt hvors foreldris til 13 vikna foreldraorlofs.
Markmið laganna er að tryggja barni samvistir bæði við föður og móður auk þess að gera konum og körlum kleift að samræma fjölskyldu- og atvinnulíf. Er tilgangurinn meðal annars að hvetja karla til að gegna skyldum sínum gagnvart börnum sínum og fjölskyldulífi til jafns við konur. Á sama tíma er ætlunin að auðvelda konum atvinnuþátttöku og gera þeim kleift að standa körlum jafnfætis á vinnumarkaði. Er það jafnframt von manna að lögin verði til þess að eyða þeim launamun milli karla og kvenna sem eingöngu er unnt að skýra á grundvelli kynferðis. Rannsóknir hafa sýnt að hið hefðbundna umönnunarhlutverk kvenna standi þeim fyrir þrifum á vinnumarkaði.
Ný jafnréttislöggjöf var samþykkt á Íslandi í vor þar sem kveðið er á um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna í hvívetna. Enda þótt vitað sé að löggjöf á þessu sviði ein og sér hafi takmörkuð áhrif, nema hún njóti almenns siðferðilegs stuðnings, er hún engu að síður nauðsynleg. Það er hugarfarið sem mestu máli skiptir til að bæði kynin hafi jafna möguleika til að efla og þroska hæfileika sína og njóta þeirra í heilbrigðu og hamingjusömu lífi.
Umræðan um mansal til kynlífsþrælkunar hefur orðið æ almennari hin síðustu ár. Sérstakt áhyggjuefni er verslun með konur. Þar sem um skipulagða glæpastarfsemi er að ræða sem teygir anga sína víða um heim verður að teljast nauðsynlegt að ríki heimsins taki höndum saman og berjist gegn þessum mannréttindabrotum. Íslensk yfirvöld hafa beitt sér fyrir lagabreytingum sem eru til þess fallnar að sporna við þessari þróun.
Heimilisofbeldi og annað kynbundið ofbeldi á sér stað um heim allan. Mikilvægt er að yfirvöld í sérhverju ríki horfist í augu við þennan vanda og finni leiðir til að draga úr tíðni slíkra ofbeldisverka.
Ljóst er að málefni kvenna varða allar þjóðir heims og að baráttan fyrir jafnrétti kynjanna er verkefni sem seint mun ljúka. Vitað er að konur búa við misrétti og mismunun um heim allan þrátt fyrir mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna um að hver maður skuli vera jafnborinn til virðingar og réttinda og á það jafnt við um konur og karla. Mannréttindi eru algild og óþolandi er með öllu að við lok 20. aldar séu alvarleg mannréttindabrot framin gegn konum. Mannréttindabrot í skjóli trúarbragða eða hefða eru aldrei réttlætanleg. Það er mikilvægt að hafa í huga það sem framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna sagði við setningu aukaallsherjarþingsins að verulegur árangur hefði náðst í baráttunni gegn ofbeldi þar sem það væri nú ólöglegt í flestum löndum. Ofbeldi er undir engum kringumstæðum ásættanlegt. Af þessum ástæðum er mikilvægt að ríki komi sér saman um aðgerðir sem eru til þess fallnar að tryggja jafna lífsaðstöðu bæði karla og kvenna er við hefjum 21. öldina.