Ávarp félagsmálaráðherra á ársfundi Vinnueftirlits Ríkisins
Ágætu fundargestir!
Það er mér mikil ánægja að ávarpa þennan ársfund Vinnueftirlitsins og afhenda viðurkenningu til þess fyrirtækis sem þykir hafa skarað fram úr í vinnuvernd á árinu 2000 sem ég mun gera hér síðar í dag…..
Vinnueftirlit ríkisins starfar samkvæmt lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980. Nú liggur fyrir Alþingi breytingafrumvarp á þeim lögum. Þar er einungis um lítilsháttar breytingar að ræða. Helstu breytingar sem felast í frumvarpinu snerta ákveðna þætti sem varða skipulag vinnutíma sem ætlað er að stuðla að umbótum, einkum að því er varðar vinnuumhverfi til að tryggja aukna öryggis- og heilsuvernd starfsmanna. Er með frumvarpinu verið að taka upp meginreglur svokallaðrar vinnutímatilskipunar Evrópubandalagsins sem tekin var upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar þann 28. júní 1996. Þar eru lagðar til breytingar um daglegan hvíldartíma, hlé á vinnu, vikulegan frítíma, hámarksvinnutíma á viku, vinnutíma næturvinnustarfsmanna og rétt þeirra til heilsufarsskoðunar. Tölur benda til þess að þessar breytingar muni hafa einhver áhrif á íslenskan vinnumarkað, í ljósi þess að þegar Ísland er borið saman við önnur ríki á Evrópska efnahagssvæðinu, vinna Íslendingar lengstan vinnutíma en Hollendingar stystan. Árið 1997 var venjulegur vinnutími á Íslandi 41,3 klukkustundir en meðaltal í Evrópubandalagsríkjum var þá 36,8 klukkustundir. Þá vinna yfir 40% launafólks í fullu starfi meira en 48 klukkustundir á viku að jafnaði og rúmlega 52% meira en 46 klukkustundir á viku.
Enn fremur er með frumvarpinu lagðar til breytingar á heilsuvernd starfsmanna en gert er ráð fyrir að heilsuvernd starfsmanna byggist á skriflegu áhættumati sem felur í sér greiningu og mat á vinnuumhverfi og tekur til allra þeirra þátta í vinnuumhverfinu sem geta stofnað öryggi og heilsu starfsmanna í hættu. Þá verði unnt að fela sérstökum þjónustuaðilum að annast heilsuvernd starfsmanna og þjónustan geti verið veitt að hluta eða öllu leyti innan fyrirtækjanna. Yrði þessi þjónusta því ekki lengur bundin við heilbrigðisstofnanir enda eru hæfniskröfur til þeirra sem koma að heilsuvernd starfsmanna aðrar og ná til fleiri en þeirra sem vinna í almennri heilbrigðisþjónustu.
Á síðastliðnu ári voru lögfest ný lög um fæðingar- og foreldraorlof eins og flestum er orðið kunnugt. Þau lög tóku gildi um síðastliðin áramót en með þeim var fest í sessi áðurgildandi reglur um öryggi og heilbrigði á vinnustöðum fyrir konur sem eru þungaðar, hafa nýlega alið börn eða hafa börn á brjósti. Þar er þessum konum veitt sérstök vernd ef öryggi þeirra og heilbrigði er í hættu á vinnustaðnum samkvæmt sérstöku mati. Vinnueftirlitið hefur gefið út sérstakar leiðbeiningarreglur sem hafa skal til hliðsjónar við matið. Þegar ekki eru um önnur úrræði að ræða en veita þungaðri konu leyfi frá störfum er henni tryggður réttur til greiðslna úr Fæðingarorlofssjóði sem nema 80% af meðaltali heildarlauna hennar yfir 12 mánaðar tímabil.
Á undanförnum 6 árum hefur farið fram heildarendurskoðun á langflestum málaflokkum sem heyra undir félagsmálaráðuneytið. Ég nefni sveitarstjórnarlög, húsnæðislöggjöfina, félagsþjónustulögin, barnalög, jafnréttislög, lög um fæðingar- og foreldraorlof, vinnulöggjöfina, lög um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir, avinnuréttindi útlendinga o.fl. og fl. Lögin um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, þ.e. sú löggjöf sem Vinnueftirlitið starfar eftir er orðin meira en 20 ára gömul. Ég tel tímabært að ráðast í heildarendurskoðun þeirra laga. Síðustu 20 ár hefur orðið mikil þróun á vinnumarkaði, starfsstéttum og öryggiskröfum.
Þá hefur ríkisstjórnin látið yfirfara opinberar eftirlitsreglur og beint athygli að eftirlitsiðnaðinum í landinu sem orðinn er næsta umfangsmikill. Mikilvægt er að ekki sé um tvíverknað að ræða. Skilvirkni sé tryggð og eðlilegs öryggis sé gætt.
Þá er mikilvægt að samræmi sé í stjórnsýslu og valdmörk skýr og boðvaldi skipulega fyrirkomið.
Ég hef ákveðið að láta í sumar hefja vinnu við þesa heildarendurskoðun með það að markmiði að nútímaleg heildarlöggjöf verði afgreidd á Alþingi næstu vetur.
Ég vona svo að þessi ársfundur verði gagnlegur.