Ræða félagsmálaráðherra á kynþáttaráðstefnu Durban

Forseti [Sameinuðu þjóðanna]

Ég vil byrja á að fagna frumkvæði Sameinuðu þjóðanna fyrir að taka þessi málefni til umfjöllunar. Kynþáttahatur og útlendingahatur er víða um heim ástæða þess að ófriður ríkir manna í millum og að styrjaldir hafa brotist út milli þjóða og þjóðarbrota. Þetta er ekki nýtt fyrirbrigði heldur hefur mannkynið upplifað ofsóknir vegna þjóðernis, trúarbragða og litarháttar um aldaraðir. Þessi mál hafa því miður ekki breyst mikið þrátt fyrir gríðarlegar framfarir á ýmsum sviðum í heiminum. Auknir flutningar landa í millum hafa alltof víða framkallað hörð viðbrögð innfæddra, sem líta á hina nýkomnu sem ógnun við atvinnuöryggi og menningu viðkomandi lands.

Stjórnvöld bera að mínum dómi ríkar skyldur til að berjast gegn kynþáttahatri og útlendingahatri. Nauðsynlegt er að beita samþættum aðgerðum með markvissum hætti, sérstaklega á sviði skólamála og heilbrigðismála og félagsmála. Aðgerðirnar eiga að stuðla að auknum skilningi, umburðarlyndi og virðingu innfæddra sem aðfluttra. Nauðsynlegt er að finna leiðir til að auka möguleika aðfluttra til að hafa áhrif á ákvarðanatöku um þeirra eigin mál. Stjórnmálaflokkar þurfa að leggja sig sérstaklega eftir því að fá fólk af erlendum uppruna til að taka þátt í stjórnmálastarfi. Iðulega látum við tungumál hindra möguleika til að hafa áhrif í lýðræðislegu þjóðfélagi.

Þetta sem ég hef nefnt gildir á innanlandsvettvangi en við skulum heldur ekki gleyma hvaða þýðingu alþjóðastofnanir hafa í þessu sambandi. Ófriður milli ríkja á sér einnig tíðum uppruna í hroka og skorti á umburðarlyndi fyrir ólíkum menningarheimum. Það er forsenda framfara og friðar í heiminum að barátta gegn rasisma og útlendingahatri verði háð á öllum vígstöðvum.

Við skulum ekki gleyma því að enginn fæðist rasisti. Það eru þau viðhorf sem við fullorðna fólkið komum að leynt og ljóst sem skapa þetta hugarástand, eins og ég myndi vilja kalla það. Þess vegna er að mínum dómi ákaflega mikilvægt að reynt sé vinna að umburðarlyndi þegar á leikskólaaldri. Við þurfum að nota leikskólastarf til að opna augu barna fyrir margbreytilegum menningarheimi og að ein menning eða ein trú sé ekki rétthærri en önnur.

Ég tel mikilvægt að það fólk sem flytur á milli landa fái að viðhalda sinni eigin menningu um leið og það aðlagast siðum síns nýja lands. Afar mikilvægt er að gefa börnum innflytjenda tækifæri til að rækta sitt "upprunalega" tungumál þar sem það styrkir væntanlega sjálfsmynd þeirra og gerir þau hæfari til að takast á við önnur samfélög. Það sem lagt er í að styrkja sjálfsmynd, þekkingu og færni nýbúa kemur að mínum dómi til baka til hvers þjóðfélags. Við eignumst "tvítyngda" einstaklinga sem þekkja skil á fleiri en einum menningarheimi.

Íslenska samfélagið hefur til skamms tíma verið óvenju einsleitt í þessum samanburði, en það er að breytast. Fólki af erlendum uppruna fjölgar ört í landinu. Á undanförnum árum höfum við árlega boðið til Íslands hópi flóttamanna frá ríkjum fyrrum Júgóslavíu í samvinnu við Alþjóðaflóttamannastofnunina og Rauða krossinn. Íslenska ríkið ber allan kostnað af dvöl þeirra í landinu fyrsta árið, húsnæði, fæði, klæði, menntun og skotsilfur. Eftir ársdvöl í landinu sjá þeir um sig sjálfir. Hópunum hefur verið komið fyrir í litlum samfélögum á landsbyggðinni. Þeim hefur allsstaðar verið tekið vel og aðlögun að íslensku samfélagi hefur gengið mjög vel. Útlendingar koma í miklum mæli til starfa á Íslandi, sumir vinna þar nokkra mánuði, aðrir setjast að. Atvinnuleysi er nær ekkert á Íslandi. Hælisleitendur eru ekki margir á Íslandi.

Vegna fjölgunar útlendinga hér á landi hefur ýmiss konar þjónusta við þá verið sett á laggirnar. Íslendingar eru fámenn þjóð með tæplega 280 þúsund íbúa og því er nánast engin þekking á tungumálinu til staðar utan Íslands. Eitt stærsta viðfangsefnið er því íslenskukennsla, sem er lykilatriði til þátttöku í samfélaginu.

Sem dæmi um markvisst starf til að stuðla að auknum skilningi Íslendinga á öðrum menningarheimum hefur á Ísland verið gefið út leiðbeiningarrit fyrir heilbrigðisstéttir sem heitir því fallega heiti "Menningarheimar mætast". Áhrif trúar, menningar og arfleifðar á samskipti og meðferð innan heilbrigðisþjónustunnar. Þar er lögð áhersla á mikilvægi þess að trú og menningararfleifð sé virt.

Í tilefni af átaki til að reyna að uppræta rasisma frá rótum hefur verið ákveðið að gefa út bækling á fjölmörgum tungumálum um réttindi og skyldur á vinnumarkaði svo og öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum.

Þessi staða er ný fyrir Íslendinga og er mikilvægt líta til annarra og læra af þeirra reynslu. Ég er sannfærður um að á þessari ráðstefnu munum við geta miðlað miklum upplýsingum til að skilja betur orsakir rasisma og hvaða leiðir séu enn ófarnar til að uppræta hann. Rasismi er í mínum huga brot á grundvallarmannréttindum og ögrun við virðingu mannsins.

Ég þakka fyrir forseti