Byggingarframkvæmdir á Austurlandi
Góðir fundarmenn
Ég vil byrja á því að þakka ykkur fyrir að koma til þessa fundar.
Framundan eru magnaðir tímar og mikil uppbygging hér á Austurlandi. Það er mikið fagnaðarefni og vil ég leggja mitt lóð á vogarskálina svo að vel megi til takast.
Markmið þessa fundar er að stilla saman strengina, draga saman yfirlit um stöðu og horfur varðandi fyrirhugaðar framkvæmdir. Einnig legg ég mikla áherslu á að félagamálaráðuneytið og Íbúðalánasjóður veiti greinargóðar upplýsingar og þá aðstoð sem i okkar valdi stendur til að koma byggingarframkvæmdum í höfn.
Það var stigið mikið framfaraspor í húsnæðismálum þegar Íbúðalánasjóður tók til starfa árið 1999. Með stofnun sjóðsins var mörkuð ný sýn í húsnæðismálum. Horfið var frá lokuðu og flóknu félagsalegu íbúðakerfi sem takmarkaði valfrelsi og frumkvæði fólks til að koma sér þaki yfir höfuðið. Lánin gera fólki kleyft að velja sjálft hvar og hvernig það vill búa. Viðbótarlánin hafa þjónað fjölskyldum landsins vel. Nærri 9000 fjölskyldur hafa nýtt sér þau til íbúðarkaupa miðað við 1. september síðastliðinn og eru það um 3000 fleiri en voru í gamla félagsalega eignaríbúðakerfinu þegar það var lagt af. Samtals hafa 193 viðbótarlán eða rúm 2% hafa komið í hlut íbúa á Austurlandi.
Við byggjum á traustum grunni með öflugan Íbúðalánasjóð í þjónustu landsmanna. En ég vil efla enn frekar möguleika ungs fólks til að geta átt örugg húsnæði fyrir fjölskylduna. Á fyrstu árum fjölskyldunnar eru útgjöld jafnan mest vegna fjárfestingar í námi, húsnæði og vegna barnauppeldis. Eitt af því fyrsta sem ég beitti mér fyrir þegar ég settist í stól félagsmálaráðherra var að hrinda af stað vinnu við að undirbúa tillögur um hækkun almennra lána til íbúðarkaupa. Með því að tryggja 90% lán til íbúðarkaupa að ákveðnu hámarki eins og ég mun beita mér fyrir, er verið að létta róðurinn hjá ungu fólki og draga úr þörf á dýrum lánum.
Leigumarkaður er mikilvæg forsenda fyrir öflugum húsnæðismarkaði. Ég hef skipað nefnd til að yfirfara stöðu leigumarkaðar og koma með tillögur um hvernig megi auka framboð leiguhúsnæðis. Í því skyni mun verða framkvæmd könnun á stöðu leigjenda og einnig legg ég áherslu á að gera greiningu á svokölluðum biðlistum hjá félagasamtökum og sveitarfélögum eftir leiguhúsnæði.
Stofnað var til sérstaks átaks í byggingu leiguíbúða árið 2001 í samvinnu við sveitarfélög, Íbúðalánassjóð og lífeyrissjóði sem heimilar lán til rúmlega 2200 leiguíbúða á fjórum árum. Um er að ræða tvíþætta nálgun. Í fyrsta lagi er heimilt að veita 400 lán vegna leiguíbúða á ári með 3,5% vöxtum eða samtals 1600 íbúðir. Þar hafa sveitarfélög, félög fatlaðra, öryrkja og aldraðra auk námsmanna forgang. Í öðru lagi er heimild til að veita 150 lán á ári eða samtals 600 íbúðir með 4,5% vöxtum. Flest bendir til að á árinu 2003 muni Íbúðalánasjóður afgreiða lán til að allt að 900 leiguíbúða. Eitt af verkefnum nefndar um leiguíbúðir er að yfirfara og meta árangurinn af þessu átaki.
Eitt mikilvægt stjórntæki í húsnæðismálum vil ég nefna hér en það er Varasjóður húsnæðismála sem tók til starfa 1. ágúst 2002 og byggir á samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga. Hlutverk hans er ma. að veita framlög til sveitarfélaga vegna sölu félagslegra eignar og leiguíbúða og veita rekstrarframlög vegna hallareksturs félagslegra leiguíbúða eða íbúða sem hafa staðið auðar í lengri tíma. Varasjóðurinn hefur tímabilið 2002 - 2006 til ráðstöfunar árlega 140 milljónir. Þar af koma 60 m.kr úr ríkissjóði, 60 m.kr. úr Tryggingarsjóði vegna byggingargalla og 20 m.kr. eru framlög frá sveitarfélögum. Á árinu 2002 samþykkti Varasjóður húsnæðismála kauptilboð vegna 33 íbúða og afgreiddi söluframlag vegna 26 íbúða samtals að fjárhæð rúmar 48 milljónir. Framlög vegna reksturs félagslegra íbúða voru veitt í fyrsta skipti á árinu 2003 vegna árisns 2002. Veitt voru framlög til 28 sveitarfélaga vegna rekstur félagslegra íbúða að fjárhæð rúmar 40 m.kr. og 23 sveitarfélög fengu tæpar 30 m.kr í framlög vegna íbúða sem standa auðar. Austurland stendur nokkuð vel hvað auðar íbúðir varðar en samkvæmt könnun Íbúðalánasjóðs á miðju sumri þá teljast 7 íbúðir auðar á Austurlandi og er þá Hornafjörður meðtalin. Heildarfjöldi íbúða sem höfðu staðið auðar 2 mánuði eða lengur var 123 íbúðir á landinu öllu.
Ég tel að Varasjóður húsnæðismála gegni mikilvægu hlutverki. Við þurfum að horfast í augu við byggðaþróunina og bregðst við eins og kostur er. Húsnæðisvandi dreifbýlissvæða hér á landi á sér hliðstæðu á Norðurlöndunum. Fyrirmyndin af Varasjóðnum er í Svíþjóð og nýlega stóð félagsmálaráðuneytið fyrir norrænni ráðstefnu í Reykholti um þróun byggðasvæða og húsnæðismál. Félagsmálaráðuneytið mun á næsta ári beita sér fyrir frekara norrænu samstarfi um þessi mál með það að markmiði að fá yfirlit yfir þróunina og þau úrræði sem notuð eru á Norðurlöndunum.
Fundurinn í dag er mjög mikilvægur. Það er afar brýnt að skipuleggja og undirbúa vel það sem framundan er og í tæka tíð. Mikilvægt er að fá heildarsýn á framvinduna og að sveitarfélög tryggi að þau ráði för varðandi framtíðaruppbygginuna. Framundan eru bjartir tímar og möguleikar til nýsköpunar og uppbyggingar. Ég legg ríka áherslu á að við í félagsmálaráðuneytinu veitum upplýsingar og ráð eins og kostur er.