Ráðstefna um byggingarkostnað

Ráðstefnustjóri , góðir ráðstefnugestir

Viðfangsefni ráðstefnunnar í dag er afar mikilvægt.

Ég vil byrja á því að þakka forsvarsmönnum Íbúðalánasjóðs fyrir að hafa frumkvæði að því að efna til ráðstefnu um byggingarkostnað íbúðarhúsnæðis í dag.

Rannsóknir á byggingarkostnaði hér á landi eru enn sem komið er fáar  og er því brýnt að mínu mati að efla rannsóknir og greiningu á einstökum kostnaðarþáttum.  Fyrir neytendur er mikilvægt að til staðar séu haldgóðar upplýsingar um framleiðslukostnað ekki síður en fyrir byggingaraðila. 

Hækkun byggingarkostnaðar er í brennidepli á Norðurlöndunum og víða eru aðgerðir til að draga úr kostnaði.  Að mörgu þarf að hyggja í þessu sambandi, meðal annars opinberum reglum, skipulagi verkþátta og þekkingu framkvæmdaraðila.  Rannsóknir eru því mikilvæg forsenda fyrir framförum og úrbótum.

Það var mikið framfaraspor þegar Íbúðalánasjóður hóf starfsemi sína í ársbyrjun 1999.  Íbúðalánasjóður hefur víðtæku hlutverki að gegna í húsnæðismálum þjóðarinnar.  Auk þess að tryggja öllum, óháð búsetu og tekjum, bestu lánskjör hverju sinni veitir sjóðurinn árlega styrki til rannsókna í þágu tækninýjunga og umbóta í byggingariðnaði.

Húsnæði er einhver stærsti einstaki útgjaldaliður og viðamesta fjárfesting hverrar fjölskyldu og einstaklinga.  Byggingarkostnaður og  lánskjör eru því brýn hagsmunamál fjölskyldna í landinu. 

Stórstígar framfarir hafa orðið í byggingariðnaði frá því að fyrsta steinsteypta húsið var reist hér á landi árið 1895 í Sveinatungu í Norðurárdal.  Óhætt er að fullyrða að húsnæði hér á landi sé mjög vandað og með því sem best gerist.  Á ráðstefnunni í dag verða kynntar nýjungar og framtíðarmöguleikar í byggingariðnaði.

Síðastliðinn þriðjudag fjallaði ríkisstjórnin um frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum sem gerir ráð fyrir að heimila Íbúðalánasjóði að veita 90% lán að ákveðnu hámarki frá 1. janúar 2005.  Áður höfðu þessi áform verið tilkynnt Eftirlitsstofnun EFTA sem samþykkti 11. ágúst síðastliðinn ákvörðun sem felur í sér staðfestingu þess efnis að starfsskilyrði Íbúðalánasjóðs brjóti ekki gegn ákvæðum EES - samningsins.  Með því að tryggja 90% lán til íbúðakaupa að ákveðnu hámarki, er verið að létta róðurinn hjá fjölskyldum landsins og draga úr þörf á dýrum lánum.  Á ríkisstjórnarfundinum var einnig samþykkt tillaga mín um að hækka hámarkslán Íbúðalánasjóðs.  Þannig hækka hámarkslán vegna kaupa á notuðum íbúðum úr 9,2 milljónum króna og vegna nýbygginga úr 9,7 milljónum króna í 11,5 milljónir króna.  Jafnframt var ákveðið að almennt lán að viðbættu viðbótarláni geti að hámarki numið 13,0 milljónum króna.

Ég setti mér það markmið þegar ég tók við sem félagsmálaráðherra fyrir rúmu ári síðan að móta heildstæða húsnæðisstefnu.  Annars vegar legg ég áherslu á að auka möguleika fólks á að eignast eigið húsnæði með því að hækka lánshlutfall Íbúðalánasjóðs til íbúðaröflunar og hins vegar á að efla og renna styrkari stoðum undir almennan leigumarkað.  Að þessum tveimur verkefnum hefur verið unnið í félagsmálaráðuneytinu.

Leigumarkaður er mikilvæg forsenda fyrir öflugum húsnæðismarkaði.  Þessa daganna er nefnd að ljúka við að yfirfara stöðu leigumarkaðar og kanna hvort þörf sé á eflingu hans og þá koma með tillögur til úrbóta.  Farið var af stað með átak í byggingu leiguíbúða árið 2001 í samvinnu við sveitarfélög, lífeyrissjóði og Íbúðalánasjóð sem heimilar lán til byggingar rúmlega 2.200 íbúða á fjórum árum með sérstökum kjörum.  Aðilar að átakinu gerðu rammasamning við Húsnæðissamvinnufélagið Búseta um heimild til byggingar og reksturs 300 íbúða í þessu átaki. 

Staðan á leigumarkaðnum er því góð, hefur aldrei verið betri, að því að best verður séð.  Sérstaka átakið hefur skilað góðum árangri, framboð hefur aukist verulega og nýir aðilar, bæði félög og fyrirtæki, hafa komið inn á markaðinn.  Aukið framboð hefur haldið leiguverði niðri.  Árin 2002 til 2004 veitti Íbúðalánasjóður lán til 2000 leiguíbúða.

Leigumarkaðsnefndin fékk til sín marga aðila sem eiga og reka leiguíbúðir. Margar góðar ábendingar komu fram og hefur nefndin þegar komið á framfæri tillögum við umhverfisráðuneytið um nauðsyn þess að endurskoða byggingarlög með það fyrir augum að auka svigrúm í byggingarlögum og reglugerðum varðandi kröfur um lágmarksstærðir herbergja, sérþvottahús og bílskýli.  Þessi atriði geta haft veruleg áhrif á byggingarkostnað. 

Síðustu daga hafa almennar lánastofnanir stigið stórt framfarspor inn á húsnæðislánamarkaðinn en Íbúðalánasjóður hefur undanfarin ár nánast alfarið séð um lánsfjármögnun landsmanna vegna íbúðaröflunar.  Alþingi samþykkti í vor tillögur mínar um endurskipulagningu verðbréfaútgáfu Íbúðalánasjóðs.  Markmiðið með breytingunum var að einfalda útgáfuna með því að gefa út eina tegund bréfa, Íbúðabréf,  í stað tveggja áður.  Þetta stuðlar að aukinni hagkvæmni fjármögnunar til hagsbóta fyrir lántakendur og skapar forsendur fyrir aukinni þátttöku erlendra fjárfesta sem væntanlega hefur jákvæð áhrif á vaxtaþróun.  Sú hefir orðið raunin og hafa vextir Íbúðalánasjóðs lækkað um 0,8% í 4,3%.  Þessi breyting hefur einnig rutt brautina fyrir banka og sparisjóði sem bjóða nú 80% lán með 4,2%.

Þessi þróun sýnir hve mikilvægur Íbúðalánasjóður er sem bakhjarl allra íslenskra heimila í fjármögnun íbúðarkaupa. 

Íbúðalánasjóður mun áfram gegna veigamiklu hlutverki við að tryggja landsmönnum öryggi í húsnæðismálum þó svo markaðshlutdeild minnki eitthvað.  Þá gegnir Íbúðalánasjóður  mikilvægu félagslegu hlutverki við að tryggja efna- og tekjuminni íbúum möguleika á að koma sér þaki yfir höfuðið og að standa vörð um öflugan leigumarkað.

Á dagskrá ykkar hér í dag eru fjölmörg áhugaverð erindi og er það von mín að ráðstefnan megi verða upphaf að auknum rannsóknum og umræðum um byggingarkostnað hér á landi til hagsbóta fyrir okkur öll.