Norðurlandaþing 2004
Norðurlöndin hafa byggt upp velferðarkerfi sem hafa mörg sameiginleg einkenni, ekki síst fjölskyldustefnu þar sem vel er hugað að þörfum barnafjölskyldna. Mikilvægt er að bæði körlum og konum sé gert kleift að samþætta fjölskyldu- og atvinnulíf.
Greining á sameiginlegri reynslu og árangri á þessu sviði getur veitt mikilvæga innsýn. Ástæða er til að varpa frekara ljósi á hversu fjölskyldustefna og fjárhagslegur stuðningur við fjölskylduna er mikilvægur. Ekki eingöngu fyrir fjölskyldurnar sjálfar, heldur einnig aðila vinnumarkaðarins og þar með samfélagið.
Mikill munur er á lífsstíl og vellíðan stúlkna og drengja.
Rannsóknir sýna að bæði eru ósátt við líkamsbyggingu sína, stúlkur vilja vera grennri og drengir stærri. Margar stúlkur iðka ekki íþróttir sér til ánægju, heldur til að grenna sig og drengir drekka meira áfengi og verða oftar fyrir ofbeldi en stúlkur. Ljóst er að sjaldan er gengið út frá þessum kynjamun þegar til dæmis forvarnarherferðir eru skipulagðar.
Það verður að beina sjónum að mikilvægi kynferðis, til að markmiðinu um aukna vellíðan og heilbrigði verði náð. Koma þarf af stað umræðu meðal ungs fólks um vellíðan og heilbrigði út frá sjónarhóli stúlkna og drengja. Til dæmis varðandi mataræði, en stúlkur borða meira af grænmeti og ávöxtum en drengir, en þær borða líka meira sælgæti; varðandi hreyfingu, en drengir hreyfa sig meira en stúlkur; varðandi reykingar og áfengisneyslu, en drengir drekka meira en stúlkur, sem aftur reykja meira en drengir.
Munurinn á heilsufari karla og kvenna er á margan hátt þversagnakenndur. Karlar lifa að meðaltali skemur en konur. En konur eru oftar veikar og eru að meðaltali óhraustari og líður verr en körlum.
Þetta undirstrikar að setja þarf kynið í forgrunn þegar unnið er að endurbótum á heilbrigðiskerfi á Norðurlöndum.
Menntakerfið mótar þá einstaklinga sem síðan fara út á vinnumarkaðinn.
Því þarf námsval að byggjast á mannauði og hæfileikum jafnt hjá drengjum og stúlkum. Norræna velferðarkerfið þarfnast fleiri karla í umönnunar- og uppeldisstörf og aukinn fjöldi kvenna í taeknigeiranum myndi bæta við hann þekkingu og fjölbreytni.
Það hefur sýnt sig að meðal starfsstétta þar sem konur eru í meirihluta, eru láglaunastörf það einnig. Launabilið milli kvenna og karla má að miklum hluta skýra með kynskiptum vinnumarkaði. Konur og karlar hafa lögbundinn rétt til njóta sömu kjara fyrir jafn verðmæt og sambærileg störf og það er óásættanlegt að í norrænum þjóðfélögum sé ennþá til staðar kynbundinn launamunur.
Jafnvægi og raunhæfir möguleikar kvenna og karla til að sameina launavinnu og fjölskyldulíf, hafa fengið aukið vægi. Þar liggur að mínu mati eitt mikilvægasta viðfangsefni okkar í jafnréttismálum í dag.
Mikið vantar enn á skilning stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins á að karlar hafi einnig foreldraábyrgð og þörf fyrir leyfi og sveigjanlegan vinnutíma.
Íslensku fæðingarorlofslögin eru dæmi um að foreldrar eiga jafnan rétt til umönnunar barna sinna. Þau veita báðum foreldrum tækifæri til að samtvinna atvinnu og fjölskyldulíf. Um 85% feðra eru nú að nýta sér þann rétt sem þeir hafa til ráðstöfunar í fæðingarorlofinu, miklu fleiri en reiknað var með.
Ég er sannfærður um að lögin eru mikill áfangi í jafnréttisbaráttunni og að þau hafa mjög jákvæð áhrif á stöðu kynjanna á vinnumarkaði og inni á heimilunum.
Í formennskutíð Íslendinga var byrjað að vinna að rannsókn á norrænni reynslu af fæðingarorlofi og áhrifum þess á jafnrétti karla og kvenna. Það er ánægjulegt og sömuleiðis vil ég lýsa ánægju minni með að norrænt rannsóknarverkefni undir heitinu „Mælistikur á launajafnrétti“ („På sporet av likalön“) er orðið að veruleika. Það er samstarfsverkefni vinnumála- og jafnréttisráðherra Norðurlandanna og er liður í að þróa áfram þekkingu og aðferðir til að bæta stöðu kvenna á vinnumarkaði og stuðla þannig að auknu kynjajafnrétti. Ég hef miklar væntingar til þessa verkefnis og tel að það geti markað þáttaskil í áframhaldandi samstarfi á norrænum vettvangi við að útrýma kynbundum launamun.
Að lokum, virðulegi forseti, vil ég segja að það hefur verið sérlega ánægjulegt fyrir mig að fá tækifæri til að vinna að þessari tillögu ráðherranefndarinnar á formennskuári Íslands og þakka samstarfið.