Aukalandsþing Sambands íslenskra sveitarfélaga

Upptaka frá ræðu félagsmálaráðherra:
Aukalandsþing Sambands íslenskra sveitarfélaga
^{(mp3-snið / 2,5MB)}

Ágætu landsþingsfulltrúar.

Í á annað ár höfum við unnið sameiginlega að verkefni til eflingar sveitarstjórnarstigsins. Ég, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga og þáverandi formaður félagsmálanefndar Alþingis, Hjálmar Árnason, kynntum verkefnið formlega á blaðamannafundi í Þjóðmenningarhúsinu í ágúst á síðasta ári. Vinna við verkefnið hófst af fullum krafti í október fyrir rúmu ári og ráðinn var sérstakur starfsmaður að verkefninu í nóvember. Síðan þá hefur mikið vatn runnið til sjávar og ýmislegt áunnist. Ég tel mikilvægt á þessum tímapunkti að við rifjum upp markmið þessa verkefnis og verkáætlun, ekki síst þar sem ég tel suma hafa misst sjónar á því sem lagt var upp með í upphafi.

Forsagan

Forsaga verkefnisins er löng og raunar mun lengri en eitt ár. Eins og þið þekkið hefur umræða um eflingu sveitarstjórnarstigsins og sameiningar sveitarfélaga verið ofarlega á baugi meðal sveitarstjórnarmanna í nærri hálfa öld. Síðastliðin 18 ár hefur skipulega verið unnið að því að fækka sveitarfélögum, fyrst með lagaákvæði um lágmarksíbúatölu 1986, þá með sérstöku átaki á árunum 1990 til 1993 og loks með yfirfærslu á málefnum grunnskólans árið 1996.

Árangurinn hefur verið góður og sveitarfélögum hefur fækkað um rúmlega eitt hundrað á þessu tímabili. Þó hafa þessar sameiningar gengið heldur skammt, sem lýsir sér í því að enn eru um 50 sveitarfélög á Íslandi með færri en 500 íbúa, og rúmlega 60 sveitarfélög hafa ekki bolmagn til þess að sinna lögbundnum verkefnum sínum á sviði fræðslu og félagsmála án samvinnu við önnur sveitarfélög.

Á landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga árið 1998 samþykkti stjórn Sambandsins því enn ályktun um að stefna bæri að áframhaldandi sameiningu sveitarfélaga með hinni frjálsu aðferð. Lögð var áhersla á frumkvæði sveitarstjórnarmanna í því máli. Orðrétt hljómaði ályktunin svo, með leyfi fundarstjóra:

„Náist ekki viðunandi árangur á kjörtímabilinu er mikilvægt að fulltrúar ríkis og sveitarfélaga fjalli um aðrar leiðir í sameiningarmálum sveitarfélaga en farnar hafa verið til þessa."

Á sautjánda landsþingi sambandsins árið 2002 var aftur ályktað á svipuðum nótum. Orðrétt segir í ályktuninni, með leyfi fundarstjóra:

„Að markvisst skuli unnið að því á fyrri hluta þessa kjörtímabils að stækka sveitarfélögin með frjálsri sameiningu og við það miðað að þau nái a.m.k yfir heildstæð atvinnu- og þjónustusvæði. Náist þetta markmið ekki er lagt til að sambandið beiti sér fyrir því, í samvinnu við ríkisvaldið, að leitað verði annarra leiða til að þetta markmið náist fyrir lok kjörtímabilsins 2006.”

Í kjölfarið lagði fulltrúaráð sambandsins til ákveðið vinnuferli til að koma þessum markmiðum í framkvæmd. Þar er kveðið á um að mynduð skuli sérstök undirbúningsstjórn, sem skuli undirbúa gerð tillagna um breytta sveitarfélagaskipan og leggja fram hugmyndir um hvaða verkefni hugsanlega verði færð frá ríki til sveitarfélaga.

Lagt var upp með að sameiningarkosningar færu fram eigi síðar en 31. mars 2005, væntanlega með það í huga að hægt væri að leita annarra leiða til sameiningar skili hin frjálsa aðferð ekki viðunandi árangri.

Í ályktuninni er ekki rætt um endurskoðun tekjustofna sveitarfélaga, heldur var önnur ályktun samþykkt á landsþinginu 2002 þar sem rætt er um heildarendurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga. Málin voru því ekki hugsuð sem eitt verkefni í upphafi .

Efling sveitarstjórnarstigsins

Með vísan til fyrrgreindra ályktana landsþings sambandsins um nauðsyn þess að stækka og efla sveitarfélögin var átak til eflingar sveitarstjórnarstigsins sett af stað í samvinnu ríkis og sveitarfélaga. Vinnuferli verkefnisins var sett upp með hliðsjón af því ferli sem fulltrúaráðið lagði til.

Ég skipaði sérstaka verkefnisstjórn sem samkvæmt erindisbréfi hefur yfirumsjón með vinnunni.

Auk þess átti verkefnisstjórnin að leggja fram tillögur um hvaða verkefni hugsanlega verði færð frá ríki til sveitarfélaga í því augnamiði að treysta sveitarstjórnarstigið og efla sjálfsforræði byggðarlaganna. Lagt var upp með það leiðarljós að verkaskipting ríkis og sveitarfélaga verði skýr.

Einnig voru skipaðar tvær undirnefndir. Annars vegar sameiningarnefnd og hins vegar tekjustofnanefnd.

Hlutverk sameiningarnefndar er samkvæmt erindisbréfi að undirbúa og leggja fram tillögur um breytta sveitarfélagaskipan með hliðsjón af sjónarmiðum hlutaðeigandi sveitarstjórna, landshlutasamtaka og landfræðilegra og félagslegra aðstæðna, þannig að hvert sveitarfélag myndi heildstætt atvinnu- og þjónustusvæði.
Í kjölfarið skal nefndin kynna sveitarfélögum tillögur nefndarinnar og veita sveitarfélögum nauðsynlega ráðgjöf um meðhöndlun sameiningartillagna og kosningu um þær.

Hlutverk tekjustofnanefndar samkvæmt erindisbréfi er þríþætt:

• að meta fjárhagsleg áhrif af hugsanlegum breytingum á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, í samræmi við tillögur frá verkefnisstjórn.
• að meta fjárhagsleg áhrif af breytingum á sveitarfélagaskipan, í samræmi við tillögur frá nefnd um sameiningu sveitarfélaga, einkum með tilliti til þess að endurskoða forsendur fyrir útreikningi framlaga úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga.
• að setja fram hugmyndir um breytingar á tekjustofnum sveitarfélaga út frá breytingum á sveitarfélagaskipan og breyttri verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga.

Verkefni hverrar nefndar hefur verið skýrt frá upphafi og verið kynnt á fundum verkefnisstjórnar um land allt. Í upphaflegri kynningu var ein setning sem mönnum hefur orðið tíðrætt um og orðið verkefninu nokkur fjötur um fót. Var þar fjallað mjög almennum orðum um endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga. Þar segir að Tekjustofnanefnd skuli: ”fara yfir lög um tekjustofna sveitarfélaga og kanna hvort tekjustofnar þeirra séu í samræmi við lögskyld og venjubundin verkefni sveitarfélaga.” Ég tel þessa setningu alls ekki gefa tilefni til að stöðva allan annan framgang þess stóra verkefnis sem við lögðum upp með, eins og mér hefur fundist tilhneiging hafa verið til hjá sumum ykkar og furða mig raunar á því.

Raunar hef ég beitt mér fyrir því, að fram fari úttekt á stöðu þeirra sveitarfélaga sem standa höllum fæti fjárhagslega. Aukinheldur er ekki hægt að líta fram hjá því að ýmislegt hefur á síðustu mánuðum verið gert til að létta sveitarfélögunum róðurinn. Þar er fyrst að nefna aukaframlög í Jöfnunarsjóðinn, samtals að upphæð 800 milljónir króna frá því verkefnið hófst, fyrirhugaðar breytingar á lögum um húsnæðismál sem létta þeirri skyldu af sveitarfélögunum að greiða um 300 milljónir króna árlega til Varasjóðs viðbótarlána og breytingar á lögum um Lánasjóð sveitarfélaga sem mun, þegar til fullra framkvæmda verður komið, auka svigrúm Jöfnunarsjóðsins um nálægt 250 milljónir króna á ári.

En góðir sveitarstjórnarmenn.

Í grófum dráttum var verkáætlun verkefnisins í upphafi ákveðin á þessa leið:

• Vinna við verkefnið skyldi hefjast í október 2003.
• Í apríl 2004 skyldi fara fram kynning í fulltrúaráði Sambands íslenskra sveitarfélaga á tillögum sameiningarnefndar, hugmyndum um breytta verkaskiptingu og hugmyndum um aðlögun tekjustofna.
• Á tímabilinu frá maí-desember 2004 skyldu lokatillögur um sveitarfélagaskipan kynntar fyrir sveitarfélögum og samtökum þeirra.
• Á haustþingi 2004 skyldi lagt fram frumvarp til breytingar á sveitarstjórnarlögum með bráðabirgðaákvæði um atkvæðagreiðslu o.fl.
• Á tímabilinu janúar til apríl 2005 skulu fara fram atkvæðagreiðslur í sveitarfélögum um sameiningartillögur.
• Í september 2005 skulu lokatillögur um verkaskiptingu og aðlögun tekjustofna lagðar fyrir ráðherra og ríkisstjórn.

Ég tel mikilvægt að við veltum þessum markmiðum upp og skoðum í samhengi við stöðuna eins og hún er í dag.

Staða verkefnisins í dag

Staða verkefnisins í heild sinni er góð og mikil vinna hefur farið fram og hefur félagsmálaráðuneytið lagt nokkur stöðugildi í þetta starf og eru allir sammála um að það sé bæði sjálfsagt og nauðsynlegt.
Á fundum sem haldnir voru með landshlutasamtökum um land allt komu fram ýmsar hugmyndir um ný verkefni sem verkefnisstjórnin vann úr og lagði hún fram sínar tillögur í apríl síðastliðnum í samræmi við tímaáætlun.
Í þeim tillögum er megináhersla lögð á flutning velferðarverkefna frá ríki til sveitarfélaga, í samræmi við þá reynslu sem hlotist hefur af reynslusveitarfélagaverkefninu.

Þær hugmyndir hafa verið til umræðu í ríkisstjórn og er nú unnin undirbúningsvinna í þeim ráðuneytum sem málið varða.

Í félagsmálaráðuneytinu er unnið af krafti að athugun á flutningi málefna fatlaðra til sveitarfélaga og er gert er ráð fyrir að vinnu við gerð stöðumats verði lokið í janúar næstkomandi. Í gær kynnti nefnd á vegum heilbrigðisráðherra áfangaskýrslu sína um verkefnaflutning á heilbrigðissviði. Niðurstöður þeirrar skýrslu benda til þess að sá verkefnaflutningur sé sérstaklega umfangsmikill og því er hvatt til markvissrar umræðu um þau mál áður en lengra er haldið. Í niðurstöðu nefndarinnar segir m.a. með leyfi fundarstjóra : ”Það er álit nefndarinnar að forsendur ákvarðanatöku um flutning verkefna af því umfangi sem hér um ræðir séu sameining sveitarfélag og önnur efling sveitarstjórnarstigsins.”
Ef fram heldur sem horfir ætti að vera hægt að taka ákvarðanir um verkefnaflutning frá ríki til sveitarfélaga næsta haust, rétt eins og lagt var upp með í tímaáætluninni.

Gangi allar tillögur um verkefnaflutning eftir mun hlutdeild sveitarfélaga í samneyslunni aukast úr rúmlega 30% í um 40%. Vægi sveitarstjórnarstigsins myndi með öðrum orðum stóraukast. Það er þó alveg ljóst að það verður enginn verkefnaflutningur nema sátt náist milli aðila um framkvæmd þess verkefnis, tímaramma og fjármagn. Annað hefur ekki staðið til eða komið til greina, eins og margoft hefur komið fram í umræðunni. Það lætur enginn maður sér detta annað í hug!

Sameiningarnefnd hefur ennfremur unnið mikið og gott starf. Nefndin hélt 17 samráðsfundi með vel á fjórða hundrað sveitarstjórnarmönnum við undirbúning tillagna sinna. Þess utan hefur nefndin haldið fjölmarga fundi með einstökum sveitarfélögum og landshlutasamtökum þar sem tillögurnar hafa verið ræddar og kynntar.

Þið ættuð því öll að þekkja tillögur sameiningarnefndar sem kynntar voru í september síðastliðnum og gera ráð fyrir því að sveitarfélögum geti fækkað í um 40 á næsta ári. Flestar tillögur sameiningarnefndar gera ráð fyrir að sveitarfélög myndi heildstæð atvinnu- og þjónustusvæði, rétt eins og lagt var upp með. Enn má þó finna einstaka veikburða sveitarfélag sem nefndin taldi ekki rétt að gera stærri tillögur um á þessu stigi. Gangi tillögur sameiningarnefndar eftir er samt ljóst að sveitarstjórnarstigið hefur eflst til muna frá því sem nú er. Sem dæmi má nefna að sveitarfélögum með færri en 1000 íbúa fækkar úr 71 í 13.

Sveitarfélögum var gefinn frestur til 1. desember til að senda sameiningarnefndinni athugasemdir sínar og ábendingar, en lagt er upp með að kosið verði um lokatillögur nefndarinnar þann 23. apríl á næsta ári. Enn og aftur: Í samræmi við upphaflega tímaáætlun verkefnisins. Sameiningarnefndin ákvað á fundi sínum í gær að í vinnu hennar yrði tekin afstaða til rökstuddra óska einstakra sveitarfélaga um lengri frest en til 1. desember nk. Nefndin telur mikilvægt að þau sveitarfélög sem þurfa að undirbúa sameiningarkosningar hafi nægilegt svigrúm til þess að undirbúa þær svo fullur sómi sé að og því sé nauðsynlegt að lokatillögur nefndarinnar verði kynntar hið fyrsta.

Samantekt

Eftir þessa yfirferð má ljóst vera að verkefnið hefur í meginatriðum fylgt þeim markmiðum og tímaramma sem settur var í upphafi, með vísan til ályktana landsþinga Sambands íslenskra sveitarfélaga. Í raun er ástæða fyrir okkur að líta til baka og vera ánægð með þá vinnu sem farið hefur fram og þann árangur sem hefur náðst á einungis einu ári. Ári sem hefur síður en svo verið viðburðalaust í íslensku samfélagi.

Samt sem áður heyrum við sífellt þær raddir að verkefnið sé ekki á réttri leið. Að ákvörðun um verkefnaflutning og breytingar á tekjustofnum þurfi að liggja fyrir áður en afstaða er tekin til sameiningartillagna. Sú afstaða hefur m.a. komið fram í svörum sveitarstjórna við tillögum sameiningarnefndar.

Það var alls ekkert lagt upp með það í ályktunum landsþinga Sambandsins, ekki heldur í þeim sameiginlegu markmiðum ríkis og sveitarfélaga sem verkefnið byggir á. Einhverra hluta vegna virðast menn ekki hafa gefið sér tíma til þess að staldra við og horfa á það sem Samband íslenskra sveitarfélaga og auðvitað ríkið líka er raunverulega að stefna að. Efling sveitarfélaga.

Tekjustofnanefnd

Kæru sveitarstjórnarmenn.

Eins og þið þekkið kom upp ágreiningur um verksvið tekjustofnanefndar í vor. Má rekja þann ágreining til þess misskilnings að það væri hlutverk nefndarinnar að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga í heild sinni. Eins og ég hef komið inn á, var það ekki sérstakt verkefni tekjustofnanefndar. Hvorki samkvæmt ályktun landsþings sambandsins né erindisbréfi nefndarinnar.

Ég harma hversu mikill tími tapaðist vegna þess ágreinings, en því ber þó að fagna að fulltrúar í nefndinni hafa unnið af mjög miklum krafti undanfarin misseri og sýnt jákvæðan vilja til að vinna að framgangi málsins.

Tekjustofnanefnd vinnur nú að fullum krafti aftur eftir nokkurt hlé á gundvelli viljayfirlýsingar sem undirrituð var þann 17. september síðastliðinn. Þar eru menn sammála um að taka á grundvallaratriðum málsins. Í yfirlýsingunni segir m.a. að tekjustofnanefndin skuli skoða sérstaklega þau sveitarfélög og svæði sem standa höllum fæti fjárhagslega, meta ástæður fyrir þeim vanda og gera tillögur sem leitt geta til úrbóta.

Í þessu felst viðurkenning á því að sveitarfélögin í landinu standa misjafnlega að vígi fjárhagslega og rétt sé að fram fari skoðun á vanda þeirra sveitarfélaga. Margar ástæður geta valdið slæmri afkomu sveitarfélaga, svo sem fjárfestingar, óhagstæð íbúaþróun, breytingar í atvinnulífi viðkomandi sveitarfélaga, og margt fleira. Að sumu leyti virðist bág fjárhagsstaða sveitarfélaga vera byggðavandi.  Skatttekjur sveitarfélaga dragast saman við brottflutning íbúa en kröfur íbúa um þjónustu af hálfu sveitarfélagsins minnka ekki að sama skapi. Tekjustofnanefnd er ætlað að leggja fram tillögur til að bregðast við þessum vanda og tel ég rétt að við leysum þann vanda með skynsamlegum og markvissum aðgerðum.
 
Nýlega var ákveðið að veita 400 milljóna króna viðbótarframlagi í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, sérstaklega til að koma til móts við þau sveitarfélög sem standa höllum fæti fjárhagslega. Í tillögu fjárlaganefndar um breytingu á frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2004 er gert ráð fyrir því að tekjustofnanefnd eigi aðkomu að því að ákveða úthlutun aukaframlagsins.

Eins og komið hefur fram er hlutverk tekjustofnanefndar samkvæmt þriðja lið viljayfirlýsingarinnar að kanna frekar ástæður fyrir fjárhagsvanda þessara sveitarfélaga og gera tillögur sem leitt geta til úrbóta til framtíðar. Hugsanlega gæti þurft að veita enn frekara fjármagni á grundvelli þeirra tillagna, en engin ákvörðun hefur verið tekin um slíkt og tel ég það ekki tímabært á þessu stigi. Því fer fjarri að ríkisvaldið hafi ekki komið til móts við óskir sveitarfélaganna um auknar tekjur. Á grundvelli tillagna tekjustofnanefndar árið 2000 var útsvarsheimild sveitarstjórna hækkuð um nærri heilt prósentustig, sem á sl. ári gaf sveitarfélögunum aukna tekjumöguleika upp á u.þ.b. 5 milljarða króna.
 
Þetta aukna svigrúm hafa hins vegar ekki nærri allar sveitarstjórnir nýtt sér, sem undirstrikar að vandamálið er ekki eingöngu það að sveitarfélögin hafi ekki næga tekjustofna heldur eru tekjumöguleikar þeirra ólíkir. Þess vegna geri ég ráð fyrir að tekjustofnanefnd skoði ekki einungis það hvort sveitarfélögin þurfi nýja eða öflugri tekjustofna heldur meti hún einnig hvort þörf sé á að jafna tekjumöguleika sveitarfélaga.

Ég tel líka rétt að rifja það upp að á árunum 1999 til 2001 greiddi ríkissjóður samtals 2,1 milljarða til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga umfram lögbundna skyldu til að koma til móts við þau sveitarfélög sem voru illa stödd fjárhagslega, m.a. vegna íbúafækkunar. Í sama tilgangi lagði ríkissjóður 400 milljónir í jöfnunarsjóð á síðasta ári og aftur sömu fjárhæð á þessu ári eins og ég hef komið inn á.

Þess má einnig geta að á undanförnum árum hafa heildartekju sveitarfélaganna vaxið mun hraðar en tekjur ríkissjóðs. Það sama á einnig við um útgjöldin og því er ekki ólíklegt að einhver hluti af rekstrarvanda sveitarfélaganna liggi í útgjaldaþenslu. Sveitarfélögin verða því einnig að líta í eigin barm þegar rætt er um bága fjárhagsstöðu þeirra og kanna hvað veldur því að útgjöld þeirra vaxi hraðar en tekjur.

Í mínum huga er ljóst að við verðum að leita leiða til að hemja útgjaldaaukningu sveitarstjórnarstigsins rétt eins og ríkissjóðs. Ríkisstjórnin hefur sett sér markmið um að auka útgjöld ekki meira en sem nemur 2% að raungildi á ári. Sambærilegt markmið verður sveitarstjórnarstigið að setja sér og fylgja eftir með aðgerðum.

Við verðum jafnframt að gera okkur grein fyrir því að það er ekki hægt að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga á nokkurra ára fresti og bæta við nokkrum milljörðum króna í hvert sinn. Ríki og sveitarfélög verða að eiga reglulegt samráð sem er í gagnsæjum farvegi. Þetta er sameiginlegt hagsmunamál ríkis og sveitarfélaga. Við verðum að horfa á hlutina í samhengi. Við erum að tala um sömu íbúana, sömu hagsmunina, sama heildarreikninginn. Menn mega ekki slíta hlutina í sundur og úr samhengi eins og alltof oft er gert. Við megum ekki leyfa okkur slíka nálgun. Hún slær ryki í augu íbúanna, sem við eigum að þjóna. Ríkissjóður er ekki ótæmandi og ef endalaust er gengið í hann er aðeins hægt að brúa bilið með því að seilast í vasa skattgreiðenda.

Við verðum því að horfa heildstætt á þjóðarbúskapinn og taka höndum saman um að hemja vöxt opinberra útgjalda. Annað er óábyrgt af okkur sem kjörnum fulltrúum almennings í þessu landi.

Tekjustofnanefnd hefur rætt ýmsar áhugaverðar leiðir sem miða að því að hemja útgjaldavöxt og koma samskiptum ríkis og sveitarfélaga í markvissari farveg en verið hefur, m.a. með útvíkkun á kostnaðarmati nýrra lagafrumvarpa og reglugerða gagnvart sveitarfélögunum og auknu vægi eftirlitsnefndar með fjármálum sveitarfélaga.

Ég tel mjög mikilvægt að menn haldi áfram á þessari braut, þ.e. að leita leiða til að leysa fjárhagsvanda sveitarfélaga án þess að auka heildarútgjöld hins opinbera.
 
Góðir fundarmenn.

Í títtnefndri viljayfirlýsingu frá 17. september eru ennfremur tryggðir fjármunir í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til að aðstoða einstök sveitarfélög við sameiningu í samræmi við reglur sjóðsins.  Er þar um að ræða allt að 2,4 milljarða króna á næstu 5 árum sem m.a. verður veitt í skuldajöfnunarframlög og til aðstoðar við endurskipulagningu stjórnsýslu og þjónustu í kjölfar sameiningar. Hér er um verulega fjármuni að ræða sem ættu að hvetja sveitarfélög til sameiningar.

Ég tel að sá stuðningur sem sameinuðum sveitarfélögum stendur til boða geti orðið til þess að ný og stærri sveitarfélög hafi allar forsendur til að snúa vörn í sókn og í raun er hér um að ræða einstakt tækifæri í þeim efnum.
 
Lokaorð

Ágætu sveitarstjórnarmenn.

Afstaða ríkisins til eflingar sveitarstjórnarstigsins er sú að það verkefni sem við stöndum frammi fyrir sé í raun tvískipt, rétt eins og lagt var upp með í ályktun sambandsins frá 2002. Annars vegar efling sveitarstjórnarstigsins með sameiningum sveitarfélaga í heildstæð atvinnu- og þjónustusvæði og hugsanlega nýjum verkefnum. Ljóst er að nýjum verkefnum þurfa að fylgja tekjustofnar og er hlutverk tekjustofnanefndar að kostnaðarmeta ný verkefni og leggja til breytingar á tekjustofnum.

Hins vegar er um sérstakt verkefni að ræða sem lýtur að því að leita leiða til að aðstoða þau sveitarfélög sem standa höllum fæti í samræmi við viljayfirlýsinguna frá 17. september. Það er fullur vilji af hálfu ríkisins að taka á þeim vanda. Menn hafa ekki enn komist að niðurstöðu um hversu mikill sá vandi er eða um hversu mörg sveitarfélög er að ræða. Það er verkefni tekjustofnanefndar að skilgreina það í samvinnu við eftirlitsnefnd með fjármálum sveitarfélaga.
 
Ég lít ekki svo á að 400 milljóna aukaframlagið leysi endilega allan þann vanda. Ég tel að skoða beri vandann í heild sinni, og leita leiða til að leysa hann til frambúðar með markvissum aðgerðum. Það er hins vegar ekki tímabært á þessu stigi að vera með yfirlýsingar um það hvað geti falist í slíkum aðgerðum en á fundum tekjustofnanefndar hafa verið ræddir ýmsir möguleikar í því sambandi.

Efling sveitarstjórnarstigsins er sameiginlegt hagsmunamál allra landsmanna. Sveitarfélögin áttu frumkvæðið að þessari vinnu vegna þess að þau sáu sér í hag í því að efla sveitarstjórnarstigið með sameiningum sveitarfélaga. Ávinningur sameiningar er okkur öllum ljós og þarf ekki að tíunda hér. Það nægir að benda á reynsluna úr Fjarðabyggð og Borgarbyggð, þar sem atvinnulífið og í raun samfélagið í heild hefur tekið stakkaskiptum í kjölfar sameiningar sveitarfélaganna.

Eitt mitt fyrsta verk sem félagsmálaráðherra var að taka undir samþykktir sveitarstjórnarmanna og hefja þessa vinnu. Við, þ.e. ríki og sveitarfélög í sameiningu, höfum lagt mikla vinnu og metnað í þetta verkefni sem hefur að stærstum hluta gengið vel og í samræmi við upphaflegar áætlanir og markmið.

Ég hef ekki heyrt annað en að sveitarstjórnarmenn telji mikilvægt að halda þeirri vinnu áfram. Vinna og umræða um hugsanlegar breytingar á tekjustofnum sveitarfélaga á að mínu mati ekki að trufla vinnu við sameiningu sveitarfélaga og í kjölfarið hugsanlegan verkefnaflutning.

Eftir hádegið verða umræður um verkefnið og vonast ég til þess að rætt verði um málið á þeim forsendum sem lagt var upp með í ályktunum landsþinga sambandsins og þeim markmiðum sem verkefnið byggir á.

Ef vel tekst til við sameiningar sveitarfélaga í apríl gætum við verið að horfa upp á mestu breytingar sem orðið hafa á stjórnsýslu landsins í áratugi. Jafnframt er hér líklega um að ræða stærstu byggðaaðgerð Íslandssögunnar.