Ávarp um öryggis- og heilbrigðismál á vinnustöðum
Ágætu ráðstefnugestir.
Ég vil þakka fyrir að fá tækifæri til þess að ávarpa þessa mikilvægu og áhugaverðu ráðstefnu, þá fyrstu sem Græni krossinn efnir til um öryggis- og heilbrigðismál á vinnustöðum og í samfélaginu.
„Er hægt að skapa slysalausan vinnustað ?“
Þannig er spurt í yfirskrift ráðstefnunnar. Svar mitt er það að við hljótum öll að stefna að slíku markmiði, stjórnvöld, samtök á vinnumarkaði, stjórnendur fyrirtækja, starfsmenn, fagfólk og félagasamtök sem láta sig þessi mál varða. Hinn starfandi maður á rétt á því að hverfa heill heim að loknu dagsverki.
Þau fyrirtæki sem bestum árangri hafa náð í slysavörnum vísa veginn fram á við. Þau hafa sýnt að unnt er að ná ótrúlega góðum árangri á þessu sviði með skipulegum aðgerðum. Þannig hefur einstaklega góður árangur náðst við byggingu álvers Alcoa á Reyðarfirði þar sem nú hafa verið unnar um 3 milljónir vinnustunda án þess að alvarlegt slys hafi borið að höndum. Aðalverktaki þessa verks, Bechtel, vísar svo sannarlega veginn í þessum efnum en ýmis íslensk fyrirtæki hafa einnig náð góðum árangri.
Slysatölur sýna á hinn bóginn að mikið skortir á að slíkur árangur hafi almennt náðst í atvinnulífinu. Til Slysaskrár Íslands voru á árinu 2005 tilkynnt sex þúsund vinnuslys en þar eru skráð slys sem koma til meðferðar hjá heilbrigðisstofnunum, eru tilkynningaskyld til Vinnueftirlitsins eða koma til kasta almannatrygginga eða tryggingafélaga. Þessi skráning nær þó ekki til landsins alls og eru því vinnuslys í raun og veru fleiri en þessu nemur. Um 20% allra skráðra slysa voru vinnuslys og er það svipað og hlutfall umferðarslysa. Vitað er að vinnuslys nema enn hærra hlutfalli í byggðarlögum þar sem atvinnulíf er þess eðlis að áhætta er meiri en að jafnaði gerist.
Af slysaskráningu Vinnueftirlitsins má ráða að slys séu nú algengust í mannvirkjagerð en sé farið aftur til ársins 2001 voru þau flest í fiskvinnslu. Í þeirri grein hefur slysum fækkað til muna en fjölgað í mannvirkjagerðinni samfara auknu umfangi á undanförnum árum.
Áreiðanlegustu upplýsingarnar höfum við um dauðaslysin sem að sjálfsögðu eru jafnframt alvarlegust allra slysa. Dauðaslysum við vinnu hefur fækkað jafnt og þétt á síðustu árum og áratugum. Þannig létust 50 manns í vinnuslysum á fimm ára tímabilinu 1966-1970 eða að jafnaði 10 á ári hverju og nokkur hluti þeirra við virkjana- og stóriðjuframkvæmdir sem þá fóru fram. Tímabilið 2001-2005 urðu hins vegar 10 dauðaslys við vinnu eða að jafnaði tvö á ári hverju. Árið 2003 var ekkert dauðaslys við vinnu og mun það vera eina árið þar sem slíkur árangur næst frá því skráning hófst. Á yfirstandandi ári hefur sigið á ógæfuhliðina og virðist það tengjast þeim miklu framkvæmdum sem nú standa yfir og mikilli þenslu og álagi í atvinnulífinu almennt.
En hvað er til ráða, hvernig komumst við sem næst markmiðinu: Slysalausir vinnustaðir? Augljóst er að slíkt gerist ekki nema með sameiginlegu átaki stjórnenda og starfsmanna á vinnustöðunum sjálfum. Þróa þarf viðhorf og andrúmsloft á vinnustöðum sem er andsnúið því að áhætta sé tekin en hvetur þess í stað til að áhættan sé metin og ráðstafanir gerðar til forvarna. Öll fyrirtæki ættu að setja sér markmið um slysalausan vinnustað.
Hinn 9. nóvember síðastliðinn staðfesti ég nýja reglugerð um skipulag og framkvæmd vinnuverndarstarfs á vinnustöðum og er hún sett á grundvelli breytinga sem gerðar voru á vinnuverndarlögunum frá 1980. Meginmarkmið hennar er að stuðla að því að starfsmenn verði hvorki fyrir slysum né öðru heilsutjóni við vinnu sína. Segja má að ákvæði hennar séu fjórþætt:
- Meta skal áhættu á vinnustað.
- Skipuleggja skal forvarnir til að koma í veg fyrir að áhætta geti valdið heilsutjóni og skal hrinda hinum fyrirbyggjandi aðgerðum í framkvæmd.
- Atvinnurekanda ber að leita aðstoðar hjá sérfróðum ráðgjöfum hafi starfsmenn fyrirtækisins ekki næga þekkingu til að framkvæma áhættumat eða skipuleggja forvarnir.
- Hafa skal samráð um þessi mál við fulltrúa starfsmanna á vinnustað.
Reglugerðin var undirbúin í samstarfi aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda á vettvangi stjórnar Vinnueftirlitsins. Bind ég miklar vonir við að hún muni styðja við þróun í átt að slysalausum vinnustöðum.
En lög, reglur og eftirlit duga ekki ein og sér til að ná þeim árangri sem við stefnum öll að. Einnig þarf að koma til fræðsla og hvatning af ýmsu tagi. Þar gegnir Vinnueftirlitið veigamiklu hlutverki og hefur stofnunin þegar samið og sett á heimasíðu sína leiðbeiningar fyrir hinar ýmsu atvinnugreinar um áhættumat og forvarnir samkvæmt hinni nýju reglugerð. En ég vil jafnframt leggja áherslu á hlutverk þjónustuaðila og ráðgjafa sem leggja fyrirtækjunum til fagþekkingu og aðstoða þau við að ná árangri í vinnuverndarstarfinu.
Að lokum vil ég fagna tilkomu félagasamtaka sem vinna að þessum málum, nú síðast Græna krossins sem stendur fyrir þessari ráðstefnu en einnig Vinnuvistfræðifélagi Íslands sem stofnað var 1997. Með því að opinberir stjórnvöld, aðilar vinnumarkaðarins, faglegir ráðgjafar og félagasamtök rói öll í sömu átt munum við nálgast markmiðið um slysalausan vinnustað.
Ég óska ykkur öllum góðs gengis í ykkar mikilvægu störfum sem ég legg áherslu á að skipi veglegan sess. Forvarnir í hvaða mynd sem þær birtast eru að mínu mati eitt af því mikilvægasta sem stjórnvöld geta beitt sér fyrir. Það vil ég undirstrika hér um leið og ég lýk máli mínu og gef öðrum orðið samkvæmt þeirri áhugaverðu dagskrá sem framundan er.