Landsþing Landssamtakanna Þroskahjálpar

Ágætu landsþingsgestir.

Það gleður mig að fá tækifæri til þess að ávarpa ykkur á þessu landsþingi Landssamtakanna Þroskahjálpar, þar sem haldinn er aðalfundur samtakanna og ráðstefna um málefni barna.

Þýðing samtaka af þessu tagi er ómetanleg fyrir fatlaða og aðstandendur þeirra og fyrir samfélagið í heild. Allt frá stofnun Landssamtakanna Þroskahjálpar árið 1976 hafa samtökin haft það að markmiði að tryggja fötluðum fullt jafnrétti á við aðra þjóðfélagsþegna. Samtökin hafa lagt áherslu á að málefni fatlaðra séu málefni samfélagsins alls og að unnið skuli að þeim í samráði og samvinnu við þá sem hagsmuna eiga að gæta hafa verið lykilatriði í vinnu þeirra.

Mikilvæg mál sem snerta hagsmuni ykkar félaga eru sannanlega á mínu borði sem félagsmálaráðherra. Ég óska eftir góðri samvinnu við ykkur um þau brýnu hagsmunamál sem eru framundan og unnið verður að á sviði velferðarmálanna í samræmi við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar.

Í gegnum tíðina hafa Landssamtökin unnið að mörgum málum sem snerta réttindi fatlaðra og lagt hönd á plóg til að tryggja jafnræði og bætt aðstæður þessa hóps hér á landi. Samvinna samtakanna við stjórnvöld við smíði laga og reglugerða í nefndastarfi og stuðningur við ýmis mál sem varða málefni fatlaðra á hverjum tíma hefur verið ómetanlegur. Landssamtökin hafa alltaf verið með fingurinn á púlsi framþróunar og lagt góðum hlutum lið. Landssamtökin hafa nú sem fyrr mikilvægu hlutverki að gegna í mótun þeirrar framtíðar sem við stefnum að í þeirri stefnumótun sem stöðugt er unnið að á vettvangi félagsmálaráðuneytisins.

Yfirskrift ráðstefnu morgundagsins „manna börn eru merkileg“ sýnir svo sannarlega að þið eruð með fingurinn á púlsinum. Í þeim mikla hraða og þeim gríðarlegu kröfum sem nútíminn gerir til okkar allra er tónninn því miður of oft sleginn án þess að hagsmunir barna og fjölskyldna þeirra séu hafðir í huga. Þetta á við í samfélagi okkar og eðli málsins samkvæmt enn frekar þegar um er að ræða fatlaða einstaklinga sem þurfa á fjölbreyttri þjónustu að halda.

Á undanförnum árum eins og þið þekkið hefur orðið mikill uppgangur í samfélaginu samhliða alþjóðavæðingunni, sem leitt hefur til mikils hagvaxtar og aukins kaupmáttar.

Þetta er auðvitað jákvæð samfélagsleg þróun, en henni hefur fylgt aukin misskipting í samfélaginu og velferðarkerfið hefur að mörgu leyti ekki fylgt eftir. Alltof margir sem höllum fæti standa hafa ekki fengið eðlilegan skerf af miklum umskiptum í samfélaginu, sanngjarna hlutdeild í stærri þjóðarköku og notið góðs af þeim aukna hagvexti sem orðið hefur.

Í vaxandi markaðssamfélagi er nauðsynlegt að hafa öflugt og traust velferðarkerfi ef þeir tekjulægstu í samfélaginu eiga ekki að verða undir. Það er satt að segja afar dapurt að á sama tíma og hópur auðmanna er sífellt að stækka sem rakar til sín miklum gróða, sem skiptir milljörðum á hvern og einn, að alltof stór hluti þjóðarinnar býr við sára fátækt og misskiptingu í eigna- og tekjuskiptingunni og stéttaskiptingin fer sífellt vaxandi.

Áherslur á einstaklingshyggju eru í algleymingi en samhjálpin er sett í annað og þriðja sæti. Þetta er ekki sú framtíðarsýn sem við viljum sjá.

Ég vil sjá breytingar á þessari þróun. Ég vil sjá að við endurreisum grundvallargildin um meiri jöfnuð og réttlæti – og ég vil leggja mitt af mörkum með ykkur sem berjist fyrir rétti þeirra sem höllustum fæti standa. Ég vil sjá að það fólk geti lifað með reisn og uppskeri meira í sinn hlut og fái réttlátan hlut af þjóðarkökunni.

Ég er þakklát fyrir að fá að starfa nú með ykkur aftur að framgangi góðra verka sem félagsmálaráðherra. Markmiðin eru skýr í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að byggja hér upp öfluga velferðarþjónustu og skapa jöfn tækifæri óháð kyni, búsetu, uppruna og félagslegri stöðu. Þá er í stefnuyfirlýsingunni sérstakur kafli um „barnvænt samfélag“ og það barnvæna samfélag á vissulega einnig við um fötluð börn.

Í stefnuyfirlýsingunni segir að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir markvissum aðgerðum í þágu barna og barnafjölskyldna á Íslandi. Í því skyni verði mótuð heildstæð aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna er byggist meðal annars á rétti þeirra eins og hann er skilgreindur í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Í samræmi við stefnuyfirlýsinguna var þegar á fyrstu dögum mínum í félagsmálaráðuneytinu unnin og lögð fyrir Alþingi tillaga til þingsályktunar um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna.

Þegar hefur verið skipaður samráðshópur fulltrúa félagsmála-, heilbrigðis- og tryggingamála-, dóms- og kirkjumála-, fjármála- og menntamálaráðuneyta undir forystu Braga Guðbrandssonar forstjóra Barnaverndarstofu. Samráðshópnum er ætlað að fylgja áætluninni eftir og samræma aðgerðir stjórnvalda.

Ýmislegt í aðgerðaáætluninni er þegar í góðum farvegi.

Í júní samþykkti ríkisstjórnin áætlun um að eyða á næstu 24 mánuðum biðlistum eftir greiningu hjá Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins. Hér er um gríðarmikið átak að ræða og munu 240 börn og fjölskyldur þeirra njóta ávinningsins af þessari ráðstöfun.

Það er von mín að þessi ráðstöfun eigi eftir að gjörbreyta öllum vinnuaðstæðum á Greiningarstöðinni til lengri tíma litið og flýta fyrir því að börn um land allt fái þjónustu við hæfi. Tíminn er dýrmætur þegar þroskaferli barna og unglinga er annars vegar.

Þá hefur ríkisstjórnin jafnframt samþykkt að auka þjónustu við börn og ungmenni með hegðunarraskanir. Líkt og á Greiningarstöðinni hefur langur biðlisti verið verulegt vandamál á Barna- og unglingageðdeild. Þegar þjónustan verður að fullu komin til framkvæmda þá mun það ástand sem ríkt hefur í málaflokknum undanfarin ár vonandi vera úr sögunni. Það er sameiginlegt markmið okkar að svo verði.

Þetta átak til að eyða biðlistum mun síðan kalla eftir aukinni þjónustu fyrir þau börn sem fá greiningu og undir þeirri auknu þjónustukröfu verðum við að standa til að tryggja ávinninginn sem snemmtæk greining getur skilað okkur í auknum lífsgæðum barna og fjölskyldna þeirra.

Í hinni nýsamþykktu aðgerðaáætlun er sérstaklega kveðið á um að aðgerðir er vernda börn og ungmenni gegn kynferðisbrotum skuli einkum taka til barna og ungmenna í áhættuhópum, til dæmis vegna fötlunar, og þeirra sem dveljast á stofnunum eða búa við veika félagslega stöðu.

Það er nýmæli að menn nálgist þetta með svo skýrum hætti og ég treysti því að samráðshópurinn taki þetta mál föstum tökum. Ég vil að samráðshópurinn kalli ykkur á sinn fund til að ræða nánar hvernig við getum fengið aðila eins og Stígamót til að útfæra þetta verkefni þannig að það nýtist sem flestum sem best.

Ágætir landsþingsgestir. Verkefnin sem unnið er að eru framundan mörg og mikilvæg.

Ég vinn nú með samstarfsfólki mínu í félagsmálaráðuneytinu að breytingu á lögum um greiðslur til langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Tillögurnar byggja meðal annars á því að langveik börn og foreldrar þeirra njóti sambærilegrar þjónustu og veitt er fötluðum börnum og foreldrum þeirra í dag, ekki síst með stoðþjónustu og liðveislu. Hjá mér hefur þetta verið eitt af forgangsmálunum.

Ég vil nefna hér fleiri atriði sem þarfnast sérstakrar skoðunar. Á síðasta ári var gerður tímabundinn samningur milli ríkis og sveitarfélaga um lengda viðveru fatlaðra grunnskólabarna. Um er að ræða viðveru fatlaðra grunnskólabarna á aldrinum 10 til 16 ára eftir að skólastarfi lýkur.

Samningurinn rennur út í lok árs 2008 og er nú verið að fara yfir það hvernig þessari þjónustu verði best komið fyrir í framtíðinni. Þá hef ég óskað eftir því að jafnframt verði farið sérstaklega yfir stöðu fatlaðra framhaldsskólanema að þessu leyti. Mér er kunnugt um að það sé alvarleg staða hjá fjölskyldum þessara ungmenna og dæmi um það að foreldrar, og þá einkum mæður, hrökklist úr vinnu vegna erfiðra aðstæðna. Það er óásættanlegt að fötluðum ungmennum líði illa vegna verkefnaskorts og þetta vil ég skoða sérstaklega. Þessi ungmenni eiga rétt á því að blómstra eins og jafnaldrar þeirra sem ekki búa við fötlun. Þau eiga rétt á virðingu samfélagsins og fullum mannréttindum. Þetta vil ég meðal annars taka upp við menntamálaráðherra.

Í ráðuneytinu er nú verið að vinna að því kortleggja og greina stöðu málaflokks fatlaðra með það að markmiði að ábyrgð á þjónustunni flytjist til sveitarfélaga. Vinnan er komin nokkuð áleiðis og mun ég kynna áfangatillögur í þeim efnum í nóvember.

Hér er um að ræða afar yfirgripsmikið verkefni sem sérstök þjónusta við fólk með fötlun nær til vel á þriðja þúsund einstaklinga og fjölskyldna þeirra. Hér þarf því að vanda vel til verka þannig að vegferðin nái þeim markmiðum sem að er stefnt og vonandi tekst okkur að ýta þessu verkefni úr vör.

Við þurfum að fara markvisst yfir það hvort stofnanir okkar svari í dag kröfum tímans og fara yfir réttarstöðu fólks á stofnunum, réttindagæslu fatlaðra, nauðung og þvingun og búsetumál. Við vitum öll að því miður eru fatlaðir og þeir sem standa veikir að vígi af einhverjum öðrum ástæðum í meiri hættu en aðrir hópar gagnvart ofbeldi. Við þeirri vitneskju ber okkur að sjálfsögðu að bregðast. Í næstu viku verður loks boðað til fyrstu funda starfshópa sem ætlað er að fara yfir þessi mál heildstætt og í þeim hópum eru m.a. fulltrúar Þroskahjálpar, en ástæðan fyrir því að dregist hefur að skipa hópinn er að það dróst úr hófi að fá tilnefningu frá einum hagsmunaaðilanum.

Ég vil líka tryggja að við nálgumst rétt þroskaheftra og fatlaðra til þess að taka þátt í atvinnulífinu út frá mannréttindum þessara einstaklinga og þeim mannauði sem í þeim býr og sýnum þeim þá virðingu sem þeim ber í hvívetna. Ég mun fylgjast grannt með uppbyggingu starfsendurhæfingar á næstu árum þar sem metnaðarfull áform eru uppi.

Áhersla ráðuneytisins á árinu 2008 í þjónustu við þá sem eru fatlaðir er lögð á þjónustu við fötluð börn og stoðþjónustu ýmiss konar og er þar til dæmis um að ræða verulega aukningu á fjármagni til liðveislu. Á árinu 2008 verður rekstur nýrrar skammtímavistunar í Reykjavík tryggður eins og rekstur skammtímavistunar á Suðurnesjum. Með þessu er að verulegu leyti komið til móts við þarfir fyrir skammtímavistun. Verulega hefur einnig verið bætt í þjónustusamninga við sveitarfélög og hagsmunasamtök. Raunaukning á framlögum til fatlaðra fyrir utan launa- og verðlagsbætur eru 734 milljónir króna og telst það vera veruleg aukning enda þótt ég hefði rétt eins og þið viljað sjá hana enn meiri. Við þurfum saman að halda áfram baráttu okkar fyrir meiri fjármunum í verkefni sem varða þjónustu við fatlaða á öllum sviðum, ekki síst búsetuúrræði.

 

Ágætu landsþingsgestir.

Eitt af stærstu verkefnum framundan í félagsmálaráðuneytinu er heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu, það er lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð. Það er risavaxið verkefni og mikilvægt að okkur takist nú það markmið að einfalda kerfið og bæta. Ég hef þegar skipað verkefnisstjórn til þess að hefja þetta verk og sérstakur ráðgjafarhópur með fulltrúum hagsmunasamtaka mun jafnframt koma að þessu mikla verkefni. Landssamtökin Þroskahjálp hafa tilnefnt fulltrúa í ráðgjafarhópinn og starfa þar við hlið Öryrkjabandalags Íslands og fleiri hagsmunaaðila. Fyrsti fundur hópsins var haldinn í félagsmálaráðuneytinu í dag.

Það er von mín og trú að stjórnvöld og Landssamtökin Þroskahjálp geti átt árangursríka samleið að sameiginlegu markmiði, nú sem endranær. Ég vil skoða það sérstaklega með ykkur hvort við getum styrkt ykkar góða starf og okkar mikilvæga samstarf enn frekar. Það er margt sem brennur á ykkur og ég vil virkja þann kraft sem í ykkur býr.

Að lokum óska ég Landssamtökunum Þroskahjálp allra heilla í störfum sínum á landsþinginu sem nú er að hefjast og um alla framtíð. Þið eigið heiður skilinn fyrir ykkar mikla og góða starf og eftir því er tekið. Það get ég fullvissað ykkur um.