Ársfundur Vinnumálastofnunar 2007
Ágætu ársfundargestir.
Tíu ár eru liðin frá því að Vinnumálastofnun var sett á laggirnar og tók við starfi þáverandi vinnumálaskrifstofu félagsmálaráðuneytis. Ég dreg það í efa að menn hafi þá órað fyrir þeirri þróun sem ætti eftir að verða á íslenskum vinnumarkaði á ekki lengri tíma og þar með á verkefnum stofnunarinnar.
Í upphafi var meginverkefni stofnunarinnar að hafa yfirumsjón með vinnumiðlun í landinu en enn fremur var henni falið að annast útgáfu atvinnuleyfa til útlendinga sem hingað vildu koma til starfa. Á síðustu árum hefur stofnuninni hins vegar verið falið með lögum aukin og fjölbreyttari verkefni á sviðum er öll tengjast vinnumarkaðnum með einum eða öðrum hætti.
Vinnumálastofnun var meðal annars falið með lögum um atvinnuleysistryggingar sem samþykkt voru á Alþingi vorið 2006 aukið hlutverk við ákvarðanir um rétt fólks til atvinnuleysistrygginga. Við höfum þó verið svo lánsöm að atvinnuleysi hér hefur undanfarið verið lítt mælanlegt, svo lítið að nágrannaþjóðir okkar líta á okkur undrunarsvip þegar fram kemur að skráð atvinnuleysi hér á landi sé undir 1%.
Á sama tíma hefur hins vegar verið mikil eftirspurn eftir vinnuafli og hafa mörg fyrirtæki leitað út fyrir landsteinana eftir starfsfólki. Hefur það leitt til fjölgunar útlendinga á innlendum vinnumarkaði á tiltölulega skömmum tíma. Hefur bæði verið um að ræða fjölgun þeirra sem ráða sig til starfa á grundvelli frjálsrar farar launafólks en ekki síður þeirra sem koma hingað tímabundið til lands í því skyni að veita hér þjónustu. Hafa starfsmennirnir aðallega komið frá þeim ríkjum er gerðust aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu á árinu 2004. Þessi þróun hefur ef til vill haft hvað mest áhrif á breyttar áherslur í starfi stofnunarinnar.
Erlendir starfsmenn hafa átt sinn þátt í því að íslenskt atvinnulíf hefur notið farsældar en jafnframt hefur breytt samsetning á vinnuaflinu leitt til nýrra álitaefna sem aðilar vinnumarkaðarins ásamt stjórnvöldum hafa þurft að horfast í augu við. Áhersla hefur verið lögð á að þessir aðilar standi sameiginlega vörð um þær reglur og samskiptahefðir sem hafa mótast á íslenskum vinnumarkaði í gegnum tíðina.
Vinnumálastofnun hefur því verið fengið aukið hlutverk við að hafa eftirlit með að fjölgun erlendra fyrirtækja og útlendinga raski ekki þeim gildum sem hér hafa gilt á vinnumarkaði. Meðal annars náðist samstaða milli samtaka aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda að sett yrðu í lög nánari reglur um starfsemi starfsmannaleigna, innlendra sem erlendra.
Verkefnin sem þessum lögum fylgdu eru stór og óneitanlega skammur tími gefinn til að tryggja framkvæmd laganna. Þótt töluvert hafi gengið á við innleiðingu eftirlitsins má þó segja að þegar á heildina er litið hafi ágætlega tekist til.
Í þessu sambandi tel ég það hafa verið bæði þarft og brýnt verkefni að ráðast í átakið „Allt í ljós“ og að mínu mati hefur átakið þegar skilað viðunandi árangri þar sem atvinnurekendur hafa í töluverðum mæli tekið við sér og kippt málum sínum í lag. Þannig hefur skráningu á milli ára fjölgað um ríflega 50% þá tvo mánuði sem átakið hefur staðið ef borið er saman við sömu mánuði í fyrra. Aðeins einu sinni áður hafa skráningar verið fleiri í einstökum mánuði en í þessum tveimur mánuðum sem um ræðir.
Verkefnið er hins vegar ærið og mikilvægt að halda úti virku eftirliti stofnunarinnar á þessu sviði. Enda þótt átakið hafi eingöngu verið tímasett fram til desember þá þurfum við endurmeta stöðuna við þau tímamót og ákveða næstu skref. Ég vil ítreka hér það sem ég hef áður sagt að engin undanbrögð verða liðin og kröfunni um að atvinnurekendur fari í hvívetna að gildandi lögum og kjarasamningum hér á landi verður fylgt eftir þar til fullnægjandi árangur næst.
Ágætu gestir.
Þrátt fyrir góða daga í íslensku atvinnulífi hafa stjórnvöld þurft að taka erfiða ákvörðun sem varðar samdrátt þorskveiðiheimilda. Má gera ráð fyrir að hún kunni að koma þungt niður á sjávarbyggðum á landsbyggðinni, einkum þeim smáu, og leiði til ákveðins atvinnuóöryggis meðal fiskvinnslufólks og sjómanna. Þegar hafa á síðustu dögum borist fregnir um að starfsfólki fiskvinnslustöðva hafi verið sagt upp störfum og geri ég ráð fyrir að við eigum eftir að heyra meira af slíku á komandi mánuðum.
Til mótvægis við samdrátt aflaheimilda hafa verið boðaðar ákveðnar aðgerðir af hálfu stjórnvalda. Ein af þeim er fjölgun þeirra daga sem heimilt er að greiða fiskvinnslustöðvum úr Atvinnuleysistryggingasjóði vegna vinnslustöðvana þegar starfsfólki þeirra hefur verið greidd föst dagvinnulaun á meðan. Hef ég mælt fyrir frumvarpi þess efnis á Alþingis og geri ég ráð fyrir að lögin verði samþykkt fyrir áramótin.
Ég hef lagt áherslu á að sú aðgerð væri eingöngu ein af mörgum. Enn fremur er stefnt að því að starfsemi Vinnumálastofnunar verði efld með 60 milljóna króna aukaframlagi næstu tvö árin enda ljóst að þörfin á vinnumarkaðsúrræðum, ráðgjöf og vinnumiðlun eykst á mörgum stöðum samtímis vegna samdráttar á aflaheimildum. Er meðal annars gert ráð fyrir 15 milljóna króna aukafjárveitingu á fjáraukalögum vegna þessa árs.
Stjórnvöld munu fylgjast vel með framgangi mála á þeim svæðum þar sem hætta er á að áhrifa gæti hvað mest. Þar skiptir hvað mestu máli að heimamenn séu hafðir með í ráðum um hvernig bregðast eigi við hugsanlegum áhrifum enda þekkja þeir manna best alla staðhætti sem og samsetningu vinnuaflsins á hverju svæði fyrir sig. Þar tel ég vinnumarkaðsráðin góðan samráðsvettvang þeirra aðila sem að þessum málum koma. Þess vegna vil ég hvetja fulltrúa í ráðunum að standa vaktina og fara vel yfir málin. Ég þykist vita að sú vinna verði hafin hér í dag enda mikilvægt að við getum brugðist hratt og örugglega við.
Máli skiptir að vinnumarkaðsráðin leggi fram með tillögur að virkum vinnumarkaðsúrræðum sem eru til þess fallin að skila árangri, fyrir fólkið sjálft en ekki síður er þýðingarmikið að tryggt sé að þeim fjármunum sem ætlað er í slík úrræði sé sem best varið. Vil ég jafnframt undirstrika mikilvægi þess hér að vinnumarkaðsúrræði stofnunarinnar verði miðuð að þörfum fólksins er starfar innan þeirra starfsgreina þar sem áhrifa kann að gæta hvað mest.
Í þessu sambandi vil ég einnig minnast á búferlastyrkina sem voru talsvert til umræðu fyrir nokkru. Eins og þið þekkið þá hafa þessir styrkir verið heimilaðir í lögum um langt árabil og hefur Vinnumálastofnun veitt slíka styrki á undanförnum árum í nokkrum mæli. Endurskoðun verklagsreglna vegna þessara styrkja vöktu hins vegar nokkuð hörð viðbrögð og túlkuðu ýmsir styrkina sem aðför að landsbyggðinni.
Því fer auðvitað víðs fjarri að einhver slík sjónarmið liggi að baki endurskoðun verklagsreglnanna eða laganna sem heimiluðu styrkina, en vegna þessara hörðu viðbragða fannst mér mikilvægt að kalla eftir sjónarmiðum vinnumarkaðsráðanna áður en lengra væri haldið. Ykkar sjónarmið munu ráða miklu um endanlega afstöðu mína í þessu máli og því fyrr sem þau liggja fyrir, því betra.
Í mótvægisaðgerðum félagsmálaráðuneytisins hefur jafnframt verið lögð áhersla á atvinnumál kvenna. Eins og okkur er öllum kunnugt um hefur atvinnuleysi ávallt verið meira meðal kvenna en karla í gegnum tíðina og hefur þá verið algengt að muni um heilt prósentustig milli atvinnuleysis kvenna og karla þegar litið er til ársmeðaltala. Er það jafnframt raunin þegar atvinnuleysi er lítið en á árinu 2006 var atvinnuleysi karla 0,9% að meðaltali en meðal kvenna 1,8%.
Vegna þessa tel ég þýðingarmikið að litið verði sérstaklega til stöðu kvenna en gert er ráð fyrir að styrkir til atvinnumála kvenna verði auknir um 40 milljónir króna á næstu tveimur árum, úr 50 milljónum króna í 90 milljónir. Styrkveitingar til atvinnumála kvenna hafa í mörgum tilvikum gert konum kleift að móta nýja atvinnustarfsemi og konur þannig skapað sér ný atvinnutækifæri.
Umsýsla styrkjanna fer fram á Vinnumálastofnun á Norðurlandi vestra. Markmiðið er að bjóða konunum upp á persónulegri aðstoð og handleiðslu sem væri sérsniðin fyrir konur. Verður það meðal annars gert með ráðningu kvenkyns ráðgjafa en talið er að konur eigi auðveldara með að koma viðskiptahugmyndum sínum á framfæri við ráðgjafa af sama kyni. Jafnframt er stefnt að því að halda úti öflugri heimasíðu og upplýsingasíma. Hefur reynslan sýnt að það að höfða sérstaklega til kvenna hefur virkað hvetjandi fyrir þær.
Vænti ég þess að allar þessar aðgerðir komi til með að skila árangri í því að aðstoða þá sem verða fyrir neikvæðum áhrifum vegna samdráttar aflaheimilda til að fóta sig áfram á vinnumarkaði okkar.
Ágætu ársfundargestir.
Eins og sést af þessari stuttu yfirferð minni hefur starfsfólk Vinnumálastofnunar í mörg og ekki síður ólík horn að líta. Framundan er umbrotatími á vinnumarkaði, ekki síst á landsbyggðinni, og það mun reyna með nýjum hætti á styrk stofnunarinnar, og hin nýju vinnumarkaðsráð fá nú tækifæri til að sanna sig. Framundan er tímabil þar sem víða um land verður horft til verka Vinnumálastofnunar enda bíða margar ákvarðanir sem geta haft veruleg áhrif á líðan og velferð fólks. Ég er þess fullviss að þið séuð klár í slaginn og komið til með að sinna störfum ykkar af kostgæfni og alúð hér eftir sem hingað til.
Ég hlakka til samstarfsins sem framundan er.