Málþing um framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í málefnum innflytjenda

Góðir málþingsgestir.

Það er mér einstök ánægja að fá tækifæri til að ávarpa ykkur í lok þessa annasama dags. Mér skilst að vel hafi tekist til, þátttakan mjög góð og miklum fróðleik og góðum hugmyndum safnað saman. Markmið innflytjendaráðs með málþinginu var að fá sem flesta að borðinu við undirbúning framkvæmdaáætlunar í málefnum innflytjenda en eins og þið vitið hef ég falið ráðinu að semja drög að slíkri áætlun í samræmi við stjórnarsáttmálann.

Vinnan við þessa framkvæmdaáætlun er eitt af forgangsmálum mínum í félags-og tryggingamálaráðuneytinu um þessar mundir enda mikilvægt að sú forgangsröðun sem ríkisstjórnin setur með aukinni áherslu á málefni innflytjenda finni sér strax réttan farveg í stjórnkerfinu. Stóraukið framlag til íslenskukennslu, efling Fjölmenningarseturs og vinnan við framkvæmdaáætlunina eru allt merki um breytta tíma í þessum efnum.

Í mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar á síðastliðnu hausti var ákveðið að styrkja starfsemi Fjölmenningarsetursins á Ísafirði verulega. Fjármagn til starfseminnar hefur verið ríflega tvöfaldað og nú þegar hefur verið ráðið í stöðu verkefnisstjóra við miðlun upplýsinga um fjölmenningu og réttindi og skyldur innflytjenda, stöðu verkefnastjóra þróunarverkefna og nýja hlutastöðu við ráðgjöf og þýðingar á pólsku.

Verkefnastjóri þróunarverkefna verður með aðsetur á Austfjörðum og mun hann meðal annars vinna með sveitarfélögunum að móttökuáætlunum gagnvart innflytjendum. Ég trúi því og treysti að með ákvörðun þessari um að ríflega tvöfalda mannafla Fjölmenningarseturs og stórefla þannig framlag félags- og tryggingamálaráðuneytisins til innflytjendamála verðum við betur í stakk búinn til að taka stórstíg framfaraskref í málaflokknum á komandi misserum.

Aðstæður erlendra ríkisborgara á Íslandi eru verulega frábrugðnar aðstæðum innflytjenda sem sest hafa að hjá nágrannaþjóðunum. Fólkið kemur flest hingað til lands í atvinnuleit og er atvinnuleysi nánast óþekkt meðal innflytjenda hér á landi. Þetta horfir öðruvísi hjá nágrönnum okkar þar sem atvinnuleysi er mun hærra meðal erlendra ríkisborgara en meðal innfæddra. Við búum við einstök forréttindi að fá vinnufært og oft vel menntað fólk til landsins sem er reiðubúið til að leggja atvinnulífi okkar lið

Á síðastliðnu ári ýtti félagsmálaráðuneytið í samvinnu við Vinnumálastofnun úr vör sérstöku átaki undir nafninu allt í ljós. Markmið átaksins var að tryggja að starfsemi erlendra fyrirtækja sem hér starfa sé í samræmi við íslensk lög og að innlendir atvinnurekendur virði réttindi erlends launafólks og tilkynni ráðningar þess.

Átakið tókst vel og voru alls 124 vinnustaðir heimsóttir þar sem starfsmenn 267 fyrirtækja voru við störf. Reynslan af átakinu mun nýtast við næstu skref við eftirlit stofnunarinnar með erlendum starfsmönnum, en fyrirtæki í verslun og veitingahús verða skoðuð næst.

Við megum á hinn bóginn ekki gleyma að innflytjendur eru ekki einungis vinnuafl, heldur einstaklingar með væntingar um betra líf fyrir sig og sína. Reynslan hefur kennt okkur að margir þeirra koma hingað fyrst með tímabundna dvöl fyrir augum í því skyni að afla tekna og senda þær til heimalands. Þeir ætla sér síðan að fara af landi brott innan skamms.

Benda má á að 42% svarenda í könnun Fjölmenningarseturs og Félagsvísindastofnunar árið 2004 áttu barn eða börn sem dvöldu í upprunalandi. Nokkur hluti þessa hóps sest samt sem áður hér að og maki og börn koma, þó síðar verði.

Það er íslensku samfélagi til gæfu ef innflytjendur finna starfskröftum sínum hugviti og hæfileikum farveg hér á landi og að því þurfum við stöðugt að vinna. Samfélagið í heild þarf ávallt að vera í stakk búið til að taka á móti nýjum þegnum af erlendu bergi brotnu, í skólakerfinu, í heilbrigðisþjónustu og annarri velferðaþjónustu ríkis og sveitarfélaga.

Kunnátta í íslenskri tungu er einn mikilvægasti lykillinn að virkni innflytjenda að samfélaginu. Innflytjendur sjálfir gera sér grein fyrir þessu og sýna skýran vilja til að ná tökum á tungumálinu. Í einni könnun kom fram að 92% höfðu áhuga á að læra íslensku eða læra hana betur.

Fjármagn stjórnvalda til íslenskukennslu fyrir fullorðna hefur aukist verulega á undanförnum árum. Á árinu 2006 var 20 milljónum króna varið til íslenskukennslu fullorðinna en ári síðar var fjárhæðin orðin 200 milljónir. Við þurfum að halda áfram á þessari braut en nú er verið að gera umfangsmikla könnun á því hvernig þessir miklu fjármunir hafa nýst. Framhaldið þarf að byggja á þeim niðurstöðum.

Miðlun upplýsinga til innflytjenda er einnig lykilatriði. Alþjóðahúsið, verkalýðshreyfingin, Rauði krossinn o.fl. hafa unnið mikið og þarft starf í þessu máli og er ástæða til að þakka sérstaklega fyrir framtak þeirra.

Á vettvangi ríkisins hefur Fjölmenningarsetrið á Ísafirði sinnt þessu verki ötullega, meðal annars með upplýsingasíma á þremur erlendum tungumálum auk ensku og ríku samstarfi við island.is. Á liðnu hausti gaf innflytjendaráð út bækling með grunnupplýsingum til innflytjenda um íslenskt samfélag undir heitinu Fyrstu skrefin. Hann er þýddur á níu tungumál með texta bæði á íslensku og á hinu erlenda tungumáli.

Þessi aðferð auðveldar starfsfólki að veita þeim sem ekki skilja íslensku upplýsingar og samhliða er innflytjendum gert kleift að læra íslensku hugtökin jafnhraðan ef vel tekst til. Mikill munur er milli stofnana hversu mikil alúð er lögð í að miðla upplýsingum til fólks sem ekki skilur íslensku og getum við öll gert betur hvað það varðar, ekki síst stjórnvöld.

Sveitarfélögin bera líka ábyrgð á mikilvægri nærþjónustu sem getur skipt sköpum svo farsæl aðlögun takist bæði hjá börnum og fullorðnum. Mörg sveitarfélög hafa lagt sig fram um að taka vel á móti nýjum borgurum af erlendum uppruna. Þetta hafa sveitarfélögin gert að eigin frumkvæði, enda hvílir ekki á þeim lagaskylda að þessu leyti.

Fyrir bragðið hefur nálgun sveitarfélaganna verið afar mismunandi og meðal annars ánægjulegt hve mikið samstarf sveitarfélögin eiga við aðra aðila í samfélaginu við þessi verkefni.

Ákvörðun Sambands íslenskra sveitarfélaga um að vinna stefnumótun í málefnum innflytjenda sýnir að mikilvægi þessa málaflokks fer sífellt vaxandi á vettvangi sveitarfélaganna og gefur fyrirheit um enn öflugri starfsemi.

Málefni fólks af erlendum uppruna er vaxandi málaflokkur innan íslenskrar stjórnsýslu og nú verður ekki lengur undan því vikist að koma honum í skikkanlegt form. Við hljótum til dæmis að velta því alvarlega fyrir okkur hvort ekki sé tímabært að setja lög um málefni innflytjenda. Við þurfum einnig að taka ákvörðun um framtíðar uppbyggingu Fjölmenningarseturs og huga að samstarfi þess við Alþjóðahús, Rauða krossinn, sveitarfélög og aðra sem vinna að þessum mikilvægu málum.

Við verðum að horfast í augu við þarfir innflytjenda og gera allt sem í okkar valdi stendur til að gefa þeim kost á að farsælli framtíð hér á landi, meðal annars með því að nýta menntun sína og reynslu. Einnig verður að styðja foreldra, eins og þörf er á, við uppeldi barna sinna og styrkja skólakerfið svo það sé í stakk búið til að koma til móts við þarfir barna og ungmenna. Framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í málefnum innflytjenda á að hafa þetta í brennidepli.

Ég er þess fullviss að umræðan og niðurstöður þessa málþings verða góður efniviður í framkvæmdaáætlunina og vinnuna sem framundan er í málefnum innflytjenda á Íslandi. Ég færi öllum sem lögðu málþinginu lið mínar bestu þakkir, bæði þátttakendum og ekki síður fyrirlesurum, fundarstjórum, riturum, ráðstefnustjórum og öðrum starfsmönnum málþingsins. Kærar þakkir fyrir ykkar frábæra framlag og til hamingju með daginn!

Þá, kæru gestir, er komið að úthlutun styrkja úr þróunarsjóði innflytjendamála.

Fjölmargar áhugaverðar umsóknir bárust Þróunarsjóði innflytjendamála sem bera gróskunni á þessu sviði sterkan vott. Það er gaman að fá tækifæri til að kynna hér í dag þau verkefni sem fá styrk úr sjóðnum að þessu sinni. Þetta í fyrsta sinn sem úthlutað er úr sjóðnum. Tilgangur sjóðsins er að efla rannsóknir og þróunarverkefni á sviði málefna innflytjenda og auðvelda innflytjendum aðlögun að íslensku samfélagi og gera samfélaginu betur kleift að koma til móts við þá.

Með styrkveitingunum viljum við öðrum þræði vekja athygli á góðum verkum og á hinn bóginn styðja gróskumikið starf. Styrkir eru almennt veittir félögum, samtökum og opinberum aðilum, en einstaklingum eru einnig veittir styrkir til rannsókna. Styrkurinn getur aldrei numið hærri fjárhæð en helmingi heildarkostnaðar við verkefni.

Alls bárust 32 umsóknir í sjóðinn á þessu ári að fjárhæð tæpar 42 milljónir króna og voru veittir 17 styrkir í þremur flokkum, þ.e. þróunarverkefni, rannsóknir og önnur verkefni. Heildarfjárhæð styrkjanna 9.250 þúsund krónur.

Alls hlutu níu þróunarverkefni styrki og vil ég biðja fulltrúa verkefnanna að koma hingað á svið um leið og ég les nafn þeirra:

• Samráðsvettvangur trúarbragða hlaut styrk til verkefnisins Fyrstu skrefin vegna andláts og jarðarfara. Um er að ræða annars vegar útgáfu á bæklingi um fyrstu viðbrögð vegna andláts og við jarðarfarir og hins vegar ráðstefnu um tímamót/æviskeið í mismunandi trúarbrögðum fyrir fagfólk. Verkefnið hlaut styrk að fjárhæð 250.000 krónur.
• Bæjar- og héraðsbókasafnið á Selfossi hlaut styrk vegna verkefnisins Bækur og móðurmál: Pólska. Í því felst að frumskrá bækur á pólsku en mikill ásókn hefur verið í bækur á pólsku á bókasöfnum landsins. Verkefnið hlaut styrk að fjárhæð 250.000 krónur.
• Rasmus ehf. hlaut styrk til að þýða stærðfræðivefinn rasmus.is yfir á pólsku. Markmið verkefnisins er að auðvelda pólskum innflytjendum að læra stærðfræði og að opna leið fyrir pólska foreldra að styðja börn sín í námi. Verkefnið hlaut styrk að fjárhæð 500.000 krónur.
• Mímir – símenntun hlaut styrk til verkefnisins Jöfn tækifæri til starfsnáms. Markmið verkefnisins er að styrkja stöðu starfsmanna af erlendum uppruna á íslenskum vinnumarkaði og hvetja þá til frekara náms á sviði umönnunar. Verkefnið hlaut styrk að fjárhæð 500.000 krónur.
• Þekkingarsetur Þingeyinga hlaut styrk til verkefnisins Íslenskuspilið en markmið þess er að þróa námsefni sem nýtist við íslenskukennslu fullorðinna og er lögð áhersla á munnlega tjáningu. Verkefnið hlaut styrk að fjárhæð 500.000 krónur.
• Samband sveitarfélaga á Austurlandi hlaut styrk vegna verkefnisins Svona gerum við. Í verkefninu er leitað ráða hvernig megi bæta þjónustu við innflytjendur á Austurlandi. Verkefnið hlaut styrk að fjárhæð 500.000 krónur.
• Skrifstofa stéttarfélaganna á Húsavík hlaut styrk til verkefnisins Samvinna og ábyrgð í málefnum innflytjenda. Um er að ræða framhald á tilraunaverkefni þar sem markmiðið er að efla innflytjendur í Norðurþingi til þátttöku í atvinnulífinu og samfélaginu almennt. Verkefnið hlaut styrk að fjárhæð 750.000 krónur.
• Reykjanesbær hlaut styrk til verkefnisins Hver vegur að heiman er vegurinn heim: Aðlögun innflytjenda að lífi í nýju landi. Markmiðið verkefnisins er að nýir íbúar verði fljótt fullgildir og jákvæðir þátttakendur í samfélagi Reykjanesbæjar. Verkefnið hlaut styrk að fjárhæð ein milljón króna.
• Barnaheill hlaut styrk til verkefnisins Barna- og unglingalína. Markmið verkefnisins er að veita börnum, íslenskum og erlendum, aðgang að síma- og netlínu þar sem þau geta á auðveldan hátt tjáð skoðanir sínar og líðan. Svörun verður á íslensku og tungumálum fjölmennustu innflytjendahópa. Verkefnið hlaut styrk að fjárhæð ein milljón króna.

 

Í flokknum rannsóknir hlutu sex umsóknir styrki:

• Þóroddur Helgason hlaut styrk vegna rannsóknarinnar Samanburður á fjölmenningarlegum skólum í þremur löndum. Í rannsókninni verður borið saman lagalegt umhverfi þriggja skóla, á Íslandi, í Svíþjóð og Skotlandi, hvaða skyldur hið opinbera leggur á skólana og hvernig eru þeir í stakk búnir fjárhagslega og faglega að mæta þeim kröfum. Rannsóknin hlaut styrk að fjárhæð 250.000 krónur.
• Unnur Dís Skaptadóttir hlaut styrk til rannsóknarinnar Þátttaka í íslensku samfélagi. Filippseyingar á Íslandi. Í rannsókninni verða athugaðir möguleikar Filippseyinga á þátttöku í samfélaginu og hvar skórinn kreppir í aðlögun þeirra að íslensku samfélagi. Rannsóknin hlaut styrk að fjárhæð 250.000 krónur.
• Helga Ólafs hlaut styrk til rannsóknarinnar Fjölmiðlanotkun Pólverja á Íslandi. Í rannsókninni mun Helga kanna hvaða miðla Pólverjar nota og mun slík rannsókn nýtast opinberum aðilum til að koma upplýsingum á framfæri til innflytjenda. Rannsóknin hlaut styrk að fjárhæð 250.000 krónur.
• Brian Daniel Marshall hlaut styrk til rannsóknar á íþróttaiðkun innflytjenda hérlendis. Frístundaiðkun hefur verið ábótavant meðal innflytjenda en frístundaiðkun gæti reynst góð leið til að komast inn í íslenskt samfélag auk þess að auka vellíðan barns og draga úr líkum á áhættuhegðun. Brian hlaut styrk að fjárhæð 500.000 krónur.
• Rannsóknamiðstöð Háskólans á Bifröst hlaut styrk til rannsóknarinnar Afstaða Íslendinga til innflytjenda á Íslandi. Markmið verkefnisins er að greina afstöðu Íslendinga til innflytjenda á Íslandi og verða niðurstöðurnar nýttar til að greina hvort Íslendingar telji sig vera í samkeppni við innflytjendur á vinnumarkaði, hvort þeir telji innflytjendur vera ógn við íslenska menningu og hvort kynþáttahyggja sé undirliggjandi meðal Íslendinga. Rannsóknin hlaut styrk að fjárhæð ein milljón króna.
• Kristín Erla Harðardóttir hlaut styrk til rannsóknarinnar Könnun á viðhorfum innflytjenda. Markmið verkefnisins er að skoða viðhorf innflytjenda til ýmissa þátta tengdra búsetu þeirra hérlendis. Rannsóknin hlaut styrk að fjárhæð ein milljón króna.

 

Í flokknum önnur verkefni voru tvö verkefni sem hlutu styrk:

• Oddný Helgadóttir og Jón Gunnar Ólafsson hlutu styrk til að þróa námsefni við heimildarmyndina Okkar raddir en sú mynd er byggð á viðtölum við börn innflytjenda hérlendis. Verkefnið hlaut styrk að fjárhæð 500.000 krónur.
• Þekkingarnet Austurlands hlaut styrk til að halda málþing um hvernig mætti samræma íslenskukennslu á Austurlandi. Verkefnið fékk styrk sem nemur 250.000 krónum.

 

Ég óska styrkþegum til hamingju með styrkina og vil einnig færa innflytjendaráði sérstakar þakkir mínar fyrir umsjón þess með sjóðnum og undirbúning styrkveitinga úr honum. Innflytjendaráð og við í félags- og tryggingamálaráðuneytinu munu fylgjast grannt með framgangi þeirra verkefna sem hér hafa fengið styrk og ég er þess fullviss að af þeim mun gott eitt leiða í málefnum innflytjenda.

Um leið og ég óska styrkþegum velfarnaðar í þeim verkefnum sem hér hafa hlotið styrki, ítreka ég þakkir mínar til ykkar allra fyrir framlag ykkar til málþingsins og málefna innflytjenda yfirleitt. Málþinginu er slitið.