Úthlutun úr starfsmenntasjóði 2008

Um Starfsmenntasjóð gilda lög um starfsmenntun í atvinnulífinu sem voru samþykkt á Alþingi vorið 1992. Markmið laganna er fyrst og fremst að hvetja til aukinnar starfsmenntunar í atvinnulífinu, til dæmis í þeim tilgangi að auka framleiðni, greiða fyrir tækninýjungum, bæta verkkunnáttu og auka hæfni starfsmanna til að mæta nýjum kröfum og breyttum aðstæðum.

Ráðið er skipað fulltrúum samtaka atvinnurekanda og samtaka launafólks ásamt fulltrúa félags- og tryggingamálaráðherra en auk þess hefur menntamálaráðuneytið áheyrnarfulltrúa í ráðinu.

Með lögunum var farin nokkuð önnur leið en flest nágrannalönd okkar höfðu farið. Í stað þess að leggja áherslu á miðstýrðar starfsmenntunar- og starfsþjálfunarmiðstöðvar var með lögunum mörkuð sú stefna að hvetja samtök atvinnurekenda og launafólks til að taka þessi mál í sínar hendur.

Á þeim rúma áratug sem liðinn er frá því lögin um starfsmenntun í atvinnulífinu voru sett hafa miklar breytingar orðið á því umhverfi sem Starfsmenntaráð starfar í. Þróun atvinnulífsins hefur einkennst af stórstígum tækniframförum, breytingum á skipulagi starfsemi fyrirtækja og stofnana og þeim störfum sem þar eru unnin. Sama gildir um starfsumhverfið sem einkennist stöðugt meir af alþjóðlegum samanburði, samstarfi og samkeppni.

Samhliða hefur einnig orðið mikil breyting á uppbyggingu og framboði á starfsmenntun hér á landi. Fræðslustofnanir atvinnulífsins hafa eflst mjög á síðustu árum og gegna stöðugt mikilvægara hlutverki á sviði endur- og símenntunar. Árið 2000 gerðu Samtök atvinnulífsins samninga við Flóabandalagið, Starfsgreinasambandið og verslunarmannafélögin um stofnun sérstakra fræðslusjóða á almennum vinnumarkaði til að sinna starfsfræðsluþörfum ófaglærðs starfsfólks. Áður höfðu verið gerðir sambærilegir samningar við iðnaðarmannafélögin. Árið 2002 gerðu Samtök atvinnulífsins og Landssamband íslenskra útvegsmanna samkomulag við Sjómannasamband Íslands um stofnun fræðslusjóðs sjómanna.

Árið 2002 var Fræðslumiðstöð atvinnulífsins stofnuð af Alþýðusambandi Íslands og Samtökum atvinnulífsins. Hlutverk hennar er að vera samstarfsvettvangur stofnaðilanna um fullorðinsfræðslu og starfsmenntun í samstarfi við aðrar fræðslustofnanir á vegum aðildarsamtaka Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins. 

Það er því ljóst að myndin í starfsfræðslumálum er allt önnur en árið 1992 þegar lögin um starfsmenntun í atvinnulífinu voru sett. Starfsmenntaráð hefur velt upp spurningum um hlutverk ráðsins í þessari breyttu þjóðfélagsmynd og fékk í fyrra Jón Torfa Jónasson, prófessor við Háskóla Íslands, til að vinna úttekt á stöðu og framtíð Starfsmenntaráðs. 

Í skýrslunni leggur hann meðal annars til nýjar áherslur í starfi ráðsins. Hann nefnir þar meðal annars að hugsanlega sé hlutverk Starfsmenntaráðs í nútímanum meira félagslegt en verið hefur, þ.e. verkefnin sem Starfsmenntaráð taki að sér falli að félagslegu jöfnunarhlutverki félags- og tryggingamálaráðuneytisins, bæði hvað varðar einstaklinga og fyrirtæki. Sum verkefnin séu liður í að vaka yfir þeim brotalömum sem kunna að vera í starfsmenntun einstaklinga, fyrirtækja og starfsgreina. 

Í tengslum við kjarasamninga Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins lýstu ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins sig sammála um ýmsar ráðstafanir og áherslur á sviði menntamála, með sérstakri skírskotun til menntunar fólks á vinnumarkaði með takmarkaða menntun.

Það markmið var meðal annars sett að eigi fleiri en 10% fólks á vinnumarkaði verði án viðurkenndrar starfs- eða framhaldsskólamenntunar árið 2020.

Því verður markvisst unnið að því á næstu árum að skapa tækifæri og hvata til menntunar fyrir fólk sem er á vinnumarkaði og hefur takmarkaða menntun. Meðal annars hefur verið ákveðið að framlög til símenntunar og fullorðinsfræðslu sem nýtist fólki á vinnumarkaði verða aukin í jöfnum framlögum um 300 milljónir króna á næstu tveimur árum.

Það má segja að lögin sem í gildi eru hafi þjónað vel því markmiði sem þeim var sett en kominn sé tími til að huga að nýjum áherslum. Líklega má segja að það fari vel á því að slík endurskoðun fari fram núna, enda voru lögin um starfsmenntun upphaflega samþykkt í fyrri tíð Jóhönnu Sigurðardóttur sem félagsmálaráðherra árið 1992.

Það er hins vegar ljóst að sí- og endurmenntun gegnir áfram lykilhlutverki í möguleikum vinnumarkaðarins bæði hvað varðar möguleika fyrirtækjanna til framþróunar og einnig einstaklinganna við að styrkja stöðu sína á vinnumarkaðnum.  

Starfsmenntaráð auglýsti í febrúar síðastliðnum eftir umsóknum um styrki til starfsmenntunar í atvinnulífinu. Að þessu sinni var lögð áhersla á gæðaverkefni sem nýtast þeim hópum sem höllum fæti standa á vinnumarkaði, svo sem vegna félagslegrar stöðu, uppruna, tungumálaerfiðleika, lítillar fyrri menntunar, lestrarörðugleika, fötlunar eða skorts á tölvuþekkingu. 

Verkefnin sneru að:

• Starfsmönnum.
• Fyrirtækjum.
• Rannsóknarverkefnum.

Þá var opinn flokkur fyrir mikilvæg verkefni sem féllu utan áherslna.

  

Verkefni í flokknum starfsmenn voru skilgreind þannig:

Gæðaverkefni sem nýtast þeim hópum sem höllum fæti standa á vinnumarkaði, svo sem vegna félagslegrar stöðu, uppruna, tungumálaerfiðleika, lítillar fyrri menntunar, lestrarörðugleika, fötlunar eða skorts á tölvuþekkingu.

  

Verkefni í flokkunum fyrirtæki voru skilgreind þannig:

Verkefni á vegum fyrirtækja sem hvorki hafa starfskrafta né sjálfstætt fjárhagslegt bolmagn til öflugrar innri starfsþróunar og þekkingar uppbyggingar.

Við úthlutun úr starfsmenntasjóði árið 2008 var ákveðnum hluta þess fjár sem Starfsmenntaráð hafði til úthlutunar, varið í  rannsóknarverkefni sem nýst geta frekari framþróun starfsmenntunar í landinu. 

    

Stór rannsóknarverkefni voru skilgreind þannig:

Rannsókn eða greining á því hvað það er sem veikir stöðu einstaklinga á vinnumarkaði, svo sem félagsleg staða, uppruni, tungumálaerfiðleikar, lítil fyrri menntun, lestrarörðugleikar, fötlun eða skortur á tölvuþekkingu. Verkefnið feli jafnframt í sér tillögur til úrbóta. Greining á stöðu starfsmenntamála á Íslandi og í nágrannalöndunum og framsetning á þeim niðurstöðum.

 

Smærri rannsóknarverkefni voru skilgreind þannig:

Greining á veikleikum í núverandi stöðu eða kerfi. Þarfagreining,  hvar starfsmenntunar sé mest þörf og hverjir séu best til þess fallnir að sjá um hana. Nýjungar í aðferðum.

   

Alls bárust 62 umsóknir, samtals að fjárhæð 160.625.470 krónur frá 40 aðilum. Að tillögu Starfsmenntaráðs var ákveðið að styrkja 32 verkefni frá 19 aðilum, samtals að fjárhæð 46.216.500 krónur.

Hér í gögnunum fyrir framan ykkur er aðgengilegur listi yfir styrkveitingar ársins og er þar að finna mörg áhugaverð verkefni og fer ég ekki nánar í það hér.

Okkur fannst vel við hæfi að tilnefna að þessu sinni verkefni Íslandspósts hf. Ekru-starfsþróun sem áhugavert sýnishorn þeirra verkefna sem borist hafa Starfsmenntaráði þetta árið. Markmiðið er að hanna námskeið fyrir starfandi bréfbera hjá Íslandspósti hf. Áhersla verður lögð á sjálfseflingu starfsmanna, líkamsbeitingu og þá þætti sem eru til þess fallnir að auka trú starfsmanna á eigin getu og færni og með því að styrkja stöðu þeirra sem einstaklinga og starfsmanna. Verkefnið er unnið í samstarfi við Mími-símenntun og Póstmannafélag Íslands.

Annað verkefni sem vert þykir að vekja athygli á er verkefnið staða og menntun starfsmenntakennara á Íslandi. Verkefnið er rannsóknarverkefni og unnið í samstarfi við SRR-Símenntun Rannsóknir Ráðgjöf, Kennaraháskóla Íslands og Kennarasamband Íslands. Umsækjandi er Hróbjartur Árnason, lektor við Kennaraháskóla Íslands. Tilgangur verkefnisins er að afla haldgóðra upplýsinga um stöðu starfsmenntakennara á Íslandi með tilliti til menntunar, símenntunar og framtíðarsýnar. 

Fulltrúar þessara aðila eru hér og um leið og ég óska þeim til hamingju með þessi áhugaverðu verkefni vil ég bjóða þeim að kynna verkefni sín nánar – fyrst Hróbjarti Árnasyni, lektor við Kennaraháskólann, og síðan Ingimundi Sigurpálssyni, forstjóra Íslandspósts.

Hjartanlega til hamingju.