Ráðstefna um fjölmiðla, innflytjendur og afbrot
Ágætu ráðstefnugestir.
Það óhætt segja að við stöndum á tímamótum. Örar breytingar hafa átt sér stað á undanförnum árum sem fæstir hafa farið varhluta af. Við búum ekki lengur í einsleitu samfélagi heldur hefur fjöldi erlendra einstaklinga og fjölskyldna komið hingað til lands og kosið að búa hér og vinna. Það er mikilvægt að tekið sé vel á móti þessum nýjum þegnum, ekki aðeins vegna þess að það sé hið rétta, heldur er það hagur samfélagsins í heild að allir þegnar þess njóti sín. Staða Íslands er einstök, hér er óvenjumikil atvinnuþátttaka meðal innflytjenda og við höfum allar forsendur til að standa vel að fjölmenningarlegu samfélagi.
Við stöndum frammi fyrir einstöku tækifæri, tækifæri til að gera Ísland að fyrirmyndarlandi þegar kemur að gagnkvæmri aðlögun okkar sem fyrir erum í landinu og nýrra íbúa af erlendum uppruna. Mikið starf hefur þegar verið unnið í málaflokknum þó ungur sé hérlendis en við vitum að þörfin til að gera enn betur er mikil.
Að móta samfélag þar sem hver einstaklingur fær að njóta sín óháð uppruna er vandasamt og flókið verk og þurfa stjórnvöld, aðilar vinnumarkaðarins, félagasamtök og fjölmiðlar að taka höndum saman. Stjórnvöld eru nú að taka mikilvægt skref í málefnum innflytjenda en í gær mælti ég fyrir fyrstu framkvæmdaáætlun stjórnvalda í málefnum innflytjenda á Alþingi, og er það í samræmi við stjórnarsáttmálann frá maí síðastliðnum. Markmið áætlunarinnar er að bæta móttöku gagnvart erlendu fólki sem flyst til landsins, auðvelda því að verða virkir þátttakendur í samfélaginu og rækta menningu sína, tryggja að innflytjendur njóti sömu réttinda og annað launafólk og koma í veg fyrir félagsleg undirboð svo dæmi séu nefnd.
Við gerð framkvæmdaáætlunar var haft samráð við fjölda aðila sem koma að málefnum innflytjenda og er það sannfæring mín að það samráð endurspeglist í framkvæmdaáætluninni.
Veigamikill þáttur framkvæmdaáætlunarinnar er átak og fræðsla gegn fordómum og mismunun í samfélaginu. Birtingamynd fordóma getur verið bæði leynd og ljós en í öllu tilfellum hefur hún afdrifarík áhrif á þolendur. Fordómar byggjast á vanþekkingu og staðalímyndum og blandist þeir við tortryggni eða ótta getur skapast hætta á að vegið sé að mannréttindum og heill innflytjenda, í raun að grunngildum hins upplýsta lýðræðis- og velferðarsamfélags sem Ísland er. Það er því nauðsynlegt að vera vel á verði gagnvart táknum um vaxandi fordóma í samfélaginu. Það er ekki nóg að hafna fordómum þegar þeir birtast í samfélaginu heldur er þörf á markvissri og reglubundinni fræðslu í skólum, á vinnustöðum og reyndar sem víðast til að birgja brunninn.
Í framkvæmdaáætluninni er lagt til að samið verði fræðsluefni um fordóma, umburðarlyndi og menningarlæsi sem yrði aðgengilegt skólum og vinnustöðum. Ég tel að slík fræðsla geti skipt sköpum í samfélagi sem er að taka miklum breytingum. Einnig er gert ráð fyrir víðtæku átaki gegn fordómum í samfélaginu sem verður unnið í samvinnu við sem breiðastan hóp félagasamtaka, fjölmiðla, stofnana og innflytjenda. Segja má að vísir að slíkri samvinnu sé hér í dag þar sem félags- og tryggingamálaráðuneytið, Kópavogsbær, Blaðamannafélag Íslands, Fjölmenningarsetrið, lögreglan á höfuðborgarsvæðinu og Alþjóðahúsið koma saman til að ræða hvernig umfjöllun um innflytjendur er háttað í fjölmiðlum og hvort sú umræða sé sanngjörn.
Fjölmiðlar gegna veigamiklu hlutverki í málaflokknum og því er mikilvægt að þeir taki fullan þátt í þessari umræðu. Það hvernig fjallað er um innflytjendur í fjölmiðlum ræður miklu um hvernig tekst til með farsæla aðlögun þeirra að samfélaginu og samfélagsins alls að breyttum aðstæðum.
Fjölmiðlar hafa mótandi áhrif á samfélagið og slíkum áhrifum fylgir ábyrgð. Það er mikilvægt að umræða um innflytjendur sé sanngjörn og byggist ekki á staðalímyndum því afleiðingar ábyrgðalausrar umfjöllunar geta verið alvarlegar fyrir fjölda einstaklinga. Fjölmiðlar eiga að endurspegla samfélagið á hverjum tíma. Áhrif þeirra og völd eru mikil og þeim ber að fara vel með þetta vald. Ábyrg umfjöllun um málefni innflytjenda og aðgangur þeirra sjálfra að fjölmiðlum getur ráðið miklu um hvernig til tekst. Við höfum séð dæmi um vandaða og ábyrga umfjöllun í fjölmiðlum og því ber að fagna. Fjölmiðlar sem vilja axla ábyrgð mega ekki kynda undir alhæfingar. Ég hvet alla fjölmiðla sem ekki hafa þegar gert það að setja sér sérstakar siðareglur um efnistök þegar fjallað er um málefni innflytjenda. Það er í samræmi við áherslur í framkvæmdaáætlun í innflytjendamálum sem Alþingi hefur nú til meðferðar.
Ágætu ráðstefnugestir, við eigum von á áhugaverðum erindum og umræðum hér í dag sem ég vona að verði lóð á vogaskálarnar í uppbyggingu á fordómalausu samfélagi þar sem einstaklingar njóta jafnra tækifæra, óháð uppruna.