Móttaka Kvenréttindafélags Íslands til heiðurs Mæðrastyrksnefnd Reykjavíkur

Kæra afmælisbarn, góðir gestir.

Það er mér sannur heiður að ávarpa þessa samkomu sem haldin er til heiðurs Mæðrastyrksnefndar Reykjavíkur í tilefni 80 ára afmælis hennar.

Saga Mæðrastyrksnefndar er stórmerkileg og án efa hefur starf hennar haft miklu meiri áhrif í samfélaginu en flesta grunar. Mæðrastyrksnefnd rekur upphaf sitt til þess sorglega atburðar þegar togarinn Jón forseti strandaði 27. febrúar 1928 og með honum fórust 15 af 25 skipverjum. Eftir stóðu ekkjur og föðurlaus börn sem þurftu ekki einungis að takast á við óbærilega sorg og missi heldur bættust þeim áhyggjur af afkomu sinni. Við þessar aðstæður áttu konur litla sem enga möguleika á því að sjá sér og börnum sínum farborða og sáu því jafnvel fram á að heimili þeirra væru leyst upp og börnin send til vandalausra.

Þann 20. apríl 1928 var Mæðrastyrksnefnd Reykjavíkur stofnuð og var hennar fyrsta baráttumál að öllum einstæðum mæðrum, ekkjum, ógiftum og fráskildum væri tryggður réttur til meðlagsgreiðslna með börnum sínum og mæðralaun sem nægðu til að tryggja afkomu heimilanna.

Fyrsti formaður Mæðrastyrksnefndar var Laufey Valdimarsdóttir, dóttir hjónanna Valdimars Ásmundssonar, ritstjóra Fjallkonunnar, og Bríetar Bjarnhéðinsdóttur, mikils frumkvöðuls að réttindabaráttu kvenna. Laufey var formaður Kvenréttindafélags Íslands frá árinu 1927 til æviloka en móðir hennar var upphafsmaður að stofnun þess. Þá stofnaði Laufey Kvenstúdentafélag Íslands árið 1928, sama ár og hún tók við formennsku nýstofnaðrar Mæðrastyrksnefndar, þar sem hún annaðist meðal annars málflutning kvenna sem þurftu aðstoð í samskiptum við yfirvöld.

Saga íslenska velferðarkerfisins er ekki svo ýkja gömul. Þess má geta að fyrsti vísirinn að slysatryggingum varð til árið 1903 með bótasjóði sjómanna og fyrstu lög um slysatryggingar voru sett árið 1925. Fyrstu heildstæðu lögin um alþýðutryggingar voru ekki sett fyrr en árið 1936, átta árum eftir að Mæðrastyrksnefnd var stofnuð.

Það er ótvírætt að Mæðrastyrksnefnd hafði í upphafi veruleg áhrif á mótun íslenska velferðarkerfisins, jafnt með áhrifum sínum á viðhorf almennings til samfélagsábyrgðar og með því að leggja til nýjar áherslur og sýn á stöðu kvenna og barna.

Nú er mannsaldur liðinn frá stofnun Mæðrastyrksnefndar. Á þeim tíma hefur okkur tekist að byggja upp gott velferðarkerfi sem við getum verið stolt af. Markmiðið er að öllum sé tryggð velferð og mannsæmandi afkoma án þess að vera kominn upp á góðsemi eða ölmusu. Því miður er veruleikinn ekki í fullu samræmi við markmiðin. Það þekkja þeir sem standa að Mæðrastyrksnefnd og starfa fyrir hana manna best. Árlega leitar fjöldi fólks til nefndarinnar í nauðum vegna þess að endar ná ekki saman. Lengi var stærsti hópurinn einstæðar mæður en seinni ár hafa bæst við karlmenn, bæði einstæðir og með forsjá barna, og eins hefur Mæðrastyrksnefnd bent á að áberandi sé hve öryrkjum og eldri borgurum hefur fjölgað í hópi þeirra sem leita aðstoðar hjá henni.

Góðir gestir.

Við megum ekki missa sjónar á markmiðum velferðarkerfisins og við verðum að tryggja framgang þeirra. Það gengur ekki að velmegun okkar Íslendinga snúist upp í græðgi og ábyrgðarleysi þannig að þeir sitji hjá slyppir og snauðir sem vegna aðstæðna sinna geta ekki tekið fullan þátt í lífsgæðakapphlaupinu. Ég vil styrkja stoðir velferðarkerfisins og veit að Mæðrastyrksnefnd og þau félög sem að henni standa eru reiðubúin að leggja þar gott til málanna eins og ævinlega.

Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en þakka Mæðrastyrksnefnd og þeim sem að henni standa fyrir ómetanlegt starf í áttatíu ár.

Kvenréttindafélagi Íslands, Kvenfélagasambandi Íslands og Bandalagi kvenna í Reykjavík þakka ég fyrir að heiðra Mæðrastyrksnefnd með móttökunni hér í dag og að gefa mér kost á að taka þátt í henni.

Gleðjumst saman yfir góðu starfi en með von um að framundan séu betri tímar þannig að sem allra fæstir þurfi að heimsækja okkar góðu Mæðrastyrksnefnd nema þá helst til að færa henni gjafir.