Setning Búnaðarþings 1. mars 2009

Ávarp Steingríms J. Sigfússonar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra við setningu Búnaðarþings 1. mars 2009

Forseti Íslands – Ólafur Ragnar Grímsson, Formaður Bændasamtaka Íslands – Haraldur Benediktsson,

Ágætu búnaðarþingsfulltrúar og gestir.

„Enginn veit sína ævina fyrr en öll er“ segir gamalt máltæki. Segja má að það hafi átt óvenju vel við þegar ég og hinir snjöllu ræðusmiðir landbúnaðarráðuneytisins hófum að undirbúa ávarp mitt sem ráðherra landbúnaðarmála í dag við setningu búnaðarþings. Í dag eru liðin nákvæmlega 20 ár og 1 dagur síðan ég ávarpaði búnaðarþing í fyrsta sinn sem landbúnaðarráðherra. Þá blöstu líka við miklir erfiðleikar er ný ríkisstjórn tók við völdum. Í inngangi þeirrar ræðu sagði ég eftirfarandi er ég minnti á þann vanda sem þáverandi ríkisstjórn tók við:

„Þeir erfiðleikar einkenndust fyrst og fremst af ýmiss konar jafnvægisleysi og þröngri stöðu eftir undangengið góðæri sem hafði liðið hjá við þenslu- og eyðsluglaum en lítið skilið eftir annað en stórfellt jafnvægisleysi og ýmiss konar sjúkdómseinkenni í efnahags- og atvinnulífinu. Þær þrengingar sem við höfum gengið í gegnum undanfarna mánuði verða ekki skýrðar með stórfelldum ytri áföllum í þjóðarbúskap okkar. Nær væri að segja að okkur hafi spilast óvenju illa úr hlutunum, Íslendingum, og þurfum nú að bíta í það súra epli að grípa til ýmiss konar aðgerða, fyrst og fremst til að halda hjólum atvinnulífsins gangandi, en einnig til að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum, ná niður óhóflegum fjármagnskostnaði og reyna að skapa hér með margþættum aðgerðum hægt og bítandi stöðugleika og batnandi skilyrði fyrir atvinnulíf, einstaklinga og heimili“.

Ágæta samkoma. Þetta var fyrir tuttugu árum.

Þetta brot úr 20 ára gamalli ræðu minnir okkur á að það hefur áður gefið á bátinn, það hefur fyrr súrnað smjör á Hólum. Með þessu sögðu er ég ekki að jafna saman þeim vanda sem nú steðjar að íslenskri þjóð og þá var. Hafi sá vandi verið mikill, er sá sem nú blasir við risavaxinn. Engu að síður er okkur hollt að minnast þess að á undangengnum áratugum, svo ekki sé nú talað um á umliðnum öldum, hafa Íslendingar glímt við margvíslega og oft mikla erfiðleika, en þjóðin hefur alltaf með þolgæði og eljusemi sigrast á þeim og mun gera það nú. Þar um er enginn efi í mínum huga. Ef ég ekki tryði því staðfastlega þá stæði ég ekki hér. Ef forystumenn á erfiðum tímum hafa sjálfir ekki óbilandi trú á þjóð sinni og framtíð hennar, eru þeir rangir menn á röngum tíma, þá á þjóðin aðra og betri skilið.

Þótt það sé orðinn nokkur tími í árum talinn síðan ég var áður landbúnaðarráðherra er það samt örskotsstund, aðeins lítill dropi úr hinu mikla tímaglasi sögunnar, og sannarlega sé ég hér enn mörg sömu andlitin og þá voru í forsvari íslenskra bænda. Er ég lét af störfum sem slíkur, vissi ég ekki hvort ég fengi annað tækifæri til að koma að málefnum landbúnaðarins, - það er saga stjórnmálamannsins, - hann veit oft ekki hvað við blasir næsta dag, og fyrr en varir geta veður skipast þannig að honum séu falin stór verkefni með litlum fyrirvara. Það á vissulega við í dag.

Ég ætla ekki að fjölyrða um tilurð og myndun núverandi ríkisstjórnar, sem axlaði þá ábyrgð að stjórna landinu skamman tíma, - svo kunn sem sú saga er landsmönnum öllum. Hitt er nærtækara og brýnna að horfa til verkefnanna sem vinna þarf og ærin eru.

Það má öllum vera ljóst að starf mitt sem fjármálaráðherra tekur ærinn toll, í því ástandi sem nú ríkir, - þar brennur eldurinn hvað heitast og þar er þörfin á aðgerðum brýnust, - um þau ætla ég ekki að ræða hér á þessum vettvangi.

Hafa ber ennfremur í huga, að þeirri ríkisstjórn sem nú situr, er ætlaður afar skammur tími og raunar svo knappur, að mörg mál sem sannarlega þurfa endurskoðunar við, svo og stefnumótunarvinna af ýmsu tagi, verða að bíða um stund. Þingtíminn verður stuttur og ekki verður fram hjá því litið að um minnihlutastjórn er að ræða, sem hefur sett í forgangsröð afmörkuð verkefni til úrlausnar á þessum stutta tíma.

Í upphafi máls míns vitnaði ég til þeirra erfiðleika sem þjóðin glímir nú við. Mér finnst vart þörf á að fjölyrða um þá frekar, - enda er búnaðarþingi og ykkur sem fulltrúum þar ætlað að horfa fram á veginn, - sækja fram með nýjar hugmyndir atvinnugreininni til hagsbóta.

Undan hinu verður þó ekki litið, hversu skuldsetning margra bænda er hrikalega mikil. Fjölmargir bændur fóru út í mjög kostnaðarsamar aðgerðir til að aðlaga bú sín nýtísku framleiðsluháttum, - og þeir sem aðrir höfðu aðgang að miklu fjármagni og treystu á áframhaldandi uppgang og velmegun. Margir þessara aðila eiga nú í verulegum erfiðleikum, og fjarri fer því að séð sé fyrir endann á þeim eða hvernig úr megi leysa, - rétt eins og hjá svo mörgum atvinnugreinum. Auðvitað kemur búnaðarþing til með að ræða þau mál.

Eitt af því sem veldur miklum áhyggjum nú og snýr beint að rekstri búanna, er sú mikla hækkun sem blasir við á verði áburðar nú í vor, - ofan á gríðarlega hækkun á síðasta vori. Samtals mun þessi hækkun á tveimur árum nema meir en 100%. Á sama tíma er erfitt um lánafyrirgreiðslu og himinháir vextir eins og við öll þekkjum.

Ég hef átt viðræður við forystumenn ykkar að undanförnu um það hvort og með hvaða hætti sé helst hægt að greiða fyrir fjármögnun áburðarkaupanna í vor. Sú hugmynd er nú í vinnslu að nýta Bjargráðasjóð í þessu skyni, en eins og ykkur er kunnugt hafa verið uppi áform um að leggja sjóðinn niður í sinni núverandi mynd. Frumvarp er í smíðum, sem gerir ráð fyrir að sjóðurinn fái heimild til að veita framlög á þessu ári til að sporna gegn uppskerubresti, en í því felst að sjóðurinn muni styrkja áburðarkaup í vor að einhverju marki. Ég legg þó áherslu á, að ákvörðun liggur enn ekki fyrir; -um þetta þarf að semja milli ráðuneyta, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Bændasamtakanna, en ég vona að niðurstaða fáist á morgun eða allra næstu daga.

Mörg önnur mál á hinu fjárhagslega sviði hafa komið til minna kasta, en hér ætla ég aðeins að nefna þrjú til viðbótar.

Ákveðið var með fjárlögum 2009 að skerða niðurgreiðslu dreifingarkostnaðar rafmangs hjá garðyrkjubændum, og eins og allt er í pottinn búið með stöðu ríkissbúskaparins og þjóðarbúsins get ég ekki gefið neinar vonir um að breytingar séu mögulegar í þeim efnum. Í fjármálaráðuneytinu situr harður húsbóndi með það harðsnúna verkefni að móta áætlun um hvernig draga megi úr halla ríkisstjóðs og ná endum saman innan fárra ára, þannig að skuldasöfnun og gríðarlegur vaxtakostnaður hreinlega drekki ekki okkar sameiginlega sjóði. Ég hef hinsvegar beitt mér fyrir því að kannaður verði til hlýtar grundvöllur svæðaskiptingarinnar sem dreifngarkostnaðurinn byggir á. Er nú beðið greinargerðar frá Sambandi garðyrkjubænda sem um þetta mun fjalla.

Beingreiðslur til bænda samkvæmt búvörusamningum voru skertar með fjárlögum 2009. Ekki eru góðar horfur á að sú skerðing verði tekin til baka í ár eða eða á næsta ári miðað við það sem framundan er. Bændasamtökin hafa farið fram á það að teknar verði upp viðræður um þessar skerðingar og hafa lagt fram greinargerð, þar sem fjallað er um lagalegar forsendur skerðingarinnar. Eðlilegt er að stjórnvöld fari yfir málið, og er sú skoðun í gangi. Að sjálfsögðu væri farsælast fyrir báða aðila, og það væri í anda góðra samskipta stjórnvalda og bændasamtakanna á umliðnum árum, ef leysa mætti úr þessum málum, eins og öðrum, með samningum.

Fjármálaráðuneytið hefur að ósk landbúnaðarráðuneytisins haft til skoðunar hvernig koma megi til móts við vanda þeirra aðila sem gera upp virðisaukaskatt og eru á svonefndri landbúnaðarskrá. Niðurstaðan er sú að þann 27. febrúar sl. beindi Fjármálaráðuneytið þeim tilmælum til skattstjóra að fellt verði tímabundið niður álag vegna skila á virðisaukaskatti ofangreindra aðila sem er á gjalddaga 2. mars næstkomandi, þ.e. á morgun. Jafnframt verður þeim tilmælum beint til skattstjóra að nýta heimild í 33. gr. laga nr. 50/1988 um að fallast á beiðni þeirra sem stunda landbúnað og þess óska að fá aukauppgjörsdag á virðisaukaskatti, eigi þeir kröfu á verulegri endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna kaupa á fjárfestingar- og rekstrarvörum. Eru þá áburðarkaupin nú á útmánuðum einkum höfð í huga. Ef þörf krefur mun fjármálaráðuneytið rýmka ákvæði reglugerðar nr. 667 frá 1995, sem að þessu lítur, til að aðgerðin nái tilgangi sínum og komið verði í veg fyrir að bændur, sem svo háttar til um, þurfi að leggja út fyrir umtalsverðum virðisaukaskatti, er þeir ættu svo endurgreiðslurétt á síðar. Ég hvet að sjálfsögðu bændur til að nýta sér þennan möguleika.

Við setningu búnaðarþings á síðasta ári var eftir því tekið, hversu mikill samhljómur var í ræðum manna. Hvað svo rammt að þessu, að þeir lágu undir grun, formaður Bændasamtakanna, landbúnaðarráðherra og forseti lýðveldisins um að hafa samræmt málflutning sinn svo hressilega að Samkeppniseftirlitinu varð órótt. Umtalsverð bjartsýni ríkti, þrátt fyrir ýmsa erfiðleika, og menn bentu réttilega á þá miklu framtíðarmöguleika sem íslenskur landbúnaður gæti átt, jafnt innanlands sem úti í hinum stóra heimi. Sívaxandi markaðir stæðu opnir – jafnvel austur í Asíu og ærið ríkidæmi víða til að kaupa hágæða framleiðslu, eins og íslenskar landbúnaðarvörur eru. Allt var þetta satt og rétt, - eins og staðan var þá. Margt hefur breyst síðan, og fyrir utan þá hryllilegu kollsteypu sem íslenskt efnahagslíf hefur tekið, þá blasir svipuð mynd við æ fleiri grannþjóðum okkar, -viðskiptalöndum til langs tíma og jafnvel heiminum öllum. Á þessari stundu er erfitt að ímynda sér að nýir markaðir opnist hverjir af öðrum, en þar með er ekki sagt að tækifærin séu engin. Allt tengist þetta nú á einn eða annan máta. Ljóst er hins vegar, að hafi einhver velkst í vafa um gildi íslenskrar framleiðslu og mikilvægi þess fyrir þjóðina að eiga öfluga innlenda matvælaframleiðslu og matvælaiðnað, þá ætti sá hinn sami nú að hafa lært sína lexíu. Enda hefur nú hljóðnað með öllu hinn hvimleiði söngur um að leysa ætti allan vanda með því að flytja bara inn “ódýrar” matvörur. Kemur þar allt til í senn, að þær vörur væru ekki sérlega ódýrar í dag, eins og gengismál hafa þróast og verð á matvælum á heimsmarkaði, eyða þyrfti í það dýrmætum erlendum gjaldeyri, og ónefnd eru þá gæðin sem hin innlenda framleiðsla tryggir en eru síður en svo í hendi í tilviki innflutningsins, sérstaklega ef markmiðið er að kaupa sem allra ódýrasta vöru.

„Hollur er heimafenginn baggi“ er gamalt heilræði og stendur enn óhaggað. Sá merki hagfræðingur John Maynard Keynes, sem nú er títt vitnað til sökum innanmeina heimskapítalismans og hruns nýfrjálshyggjunnar, sagði á þriðja áratug síðustu aldar efnislega á þessa leið; „spinnum ullina heima alls staðar þar sem það er mögulegt“. Ekki veit ég hvort hann var vel lesinn í Hávamálum hann Keynes gamli, en þess skulum við í öllu falli minnast sem þar stendur: „hollt es heima hvat“.

Í fullri alvöru getum við horft á þá stöðu sem nú er og hugleitt í hvers konar vanda þjóðin væri, ef hún þyrfti að reiða sig á innflutning á mjólk og mjólkurafurðum, kjöti og öðrum afurðum landbúnaðar sem sjálfsagðar þykja á hverju heimili. Gjaldeyrir afar takmarkaður og á svimandi háu verði. Hvað eftir annað erum við minnt á nauðsyn þess, að Íslendingar séu sem mest sjálfum sér nógir um fæðuöflun, og sannarlega búum við þar betur en fjölmargar þjóðir. Við eigum okkar gjöful fiskimið og landið til ræktunar, og úr afurðum þessara auðlinda vinnur fagfólk fyrsta flokks hágæðavöru til eigin neyslu og til útflutnings. Því má aldrei gleyma, né heldur þeim mikla fjölda annarra, sem fær atvinnu og tekjur við hvers konar úrvinnslu og þjónustu sem landbúnaðurinn skapar. Landbúnaðurinn er einnig í lykilstöðu þegar kemur að framförum í átt til sjálfbærrar þróunar íslensks samfélags og einnig í loftslagsmálum og glímunni við sjálfskaparvíti mannkynsins á því sviði.

Íslenskur landbúnaður breytist í samræmi við hlutverk sitt á hverjum tíma, rétt eins og aðrar atvinnugreindar. Við verðum því stöðugt að huga að og sinna fjölbreyttum og síbreytilegum þörfum atvinnuvegarins og jafnframt að tryggja þeim sem við hann vinna, - afkomu á við aðra landsmenn, - og hver veit nema nú sé einmitt tækifærið, - að jafna lífskjörin.

Sagan segir okkur að á erfiðleikatímum getur hugmyndaauðgin og nýsköpunin verið hvað mest. Rétt eins og maður sem lendir í lífsháska og verður að treysta á eigin hugsun, áræði og getu reynir nú á íslenska þjóð, og ég veit og þið vitið, að hvarvetna um landið er fólk að leggja fyrir sig spurninguna – hvað get ég gert.

Ég er sannfærður um að mörg tækifæri munu skapast,- þau sem fyrir eru munu þróast og ný bætast í hópinn, - jafnvel verkefni sem við höfum lengi rætt en ekki sinnt sem skyldi. Ég vil nefna nokkur dæmi sem koma mér í hug, en bið ykkur ágæta samkoma að líta ekki svo á að hér sé um tæmandi lista að ræða né útfærðan, -miklu fremur frjálst hugmyndaflæði.

Aukin kornrækt er ágætt dæmi um vel heppnaða nýsköpun í íslenskum landbúnaði. Vissulega hafur batnandi veðurfar skipt miklu máli en ekki síður farsælt samstarf rannsóknastarfseminnar á RALA, nú Landbúnaðarháskóla Íslands og bænda. Gagnkvæm yfirfærsla þekkingar og reynslu hefur stuðlað að hraðri aukningu ræktunarinnar, þannig að nú er svo komið að helmingur af öllu byggi sem notað er í landinu er íslensk framleiðsla. Á vegum ráðuneytisins hefur verið unnin skýrsla um framtíð kornræktar á Íslandi, sem bendir til að hagkvæmt sé að auka þessa ræktun verulega jafnframt því að auka hlut byggs í fóðrun búpenings. Þar koma fram áhugaverðar tillögur um hvernig stjórnvöld geti hlúð að slíkri þróun, svo sem með beinum og óbeinum stuðningi við ræktun útsæðis af íslenskum yrkjum, gerð gæðastaðla og stuðningi við öflugt rannsókna- og þróunarstarf. Verða þessar tillögur skoðaðar í ráðuneytinu á næstu vikum.

Ekki eru nema 20 ár síðan ákvörðun var tekin um að stuðla fyrir alvöru að nytjaskógrækt í landinu með þeim verkefnum sem kallast landshlutabundin skógræktarverkefni og með því átaki skapa nýja auðlind í skóglausu landi sem komandi kynslóðir nýttu.

Héraðsskógar voru fyrsta stóra landshlutabundna skógræktarverkefnið og var stofnsett 1991. Ég get eiginlega ekki annað, staddur hér á þessum stað við upphaf búnaðarþings hartnær tuttugu árum síðar, en nefnt nafn þeirra heiðurskvennanna Álfhildar Ólafsdóttur þáverandi aðstoðarkonu minnar í landbúnaðarráðuneytinu og Eddu Björnsdóttur á Miðhúsum sem áttu og eiga mikinn heiður skilið fyrir dugnað sinn við að koma því verkefni af stað. Í kjölfar þess báðu aðrir landshlutar um svipuð verkefni, og í ljósi ágætrar reynslu af lifun og vexti trjáplantnanna og jákvæðrar þróunar á búsetu, var ákveðið af Alþingi að stefna að því að á næstu 40 árum yrði lokið við að planta skógi í 5% af láglendi landsins. Stofnuð voru skógarverkefni í öllum landshlutum og áhuginn mikill. Þegar er farið að nýta afurðir skóganna, og innan tíðar verður að líta til úrvinnslu þeirra í mun meira mæli en við gerum í dag. Þar á ég við hvers kyns trjá- og timburvinnslu og markaðssetningu efnisins. Í framtíðinni er ljóst að skógrækt og nýting skógarafurða verður stór þáttur í íslenskum landbúnaði. Hins vegar hefur fjármagn til landshlutabundinna skógræktarverkefna í seinni tíð því miður ekki samræmst markmiðum stjórnvalda og nú síðast skorið niður um 20%. Ekki þarf enn að minna á efnahagsþrengingarnar, en hitt er líka ljóst að tiltölulega lítið fjármagn þarf til að virkja mikinn fjölda fólks á þessu sviði. Það hefur a.m.k. þríþætt markmið, - skapa vinnu, - byggja upp nýja auðlind á Íslandi og nú í seinni tíð binda kolefni. Málefni landshlutaskóganna er því til sérstakrar meðferðar í ráðuneytinu.

Þá ítreka ég aftur bindingu kolefnis. Ljóst er að landbúnaður getur veitt umtalsverða samfélagslega þjónustu í sambandi við skuldbindingar okkar gagnvart Rammasamningi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Skógrækt, landgræðsla og hugsanlega í einhverjum mæli endurheimt votlendis verða sennilega ein öflugustu og ekki síst hagkvæmustu tæki þjóðarinnar til að standast skuldbindingar okkar gagnvart samningnum. Og það skaðar ekki að þessi verkefni falla að öðrum markmiðum okkar sem hafa verið í gildi lengi.

Hefi ég þegar ákveðið að hefja vinnu við nýja stefnumótun í nytjaskógrækt, meðal annars með hliðsjón af góðum árangri hingað til og því mikilvæga nýja hlutverki sem þessi búgrein hefur nú fengið. En hér skal jafnframt aðgát höfð. Stórfelld skógrækt með innfluttum tegundum, sem ekki eru náttúrulegar hérlendis í þeim skilningi að þær hafi tekið hér á móti forfeðrum okkar fyrir um 1135 árum síðan, breytir heilmiklu í ásýnd og náttúrufari landsins. Ég tel því þarft og löngu tímabært að áhuga- og ákafafólk um skógrækt, og þeir sem þar hafa á meiri fyrirvara, ræði málin.

Lífræn ræktun á tvímælalaust mikla framtíð fyrir sér. Sorglega fáir stunda landbúnaðarframleiðslu með lífrænum hætti, en ljóst er að eftirspurn eftir slíkri vöru fer vaxandi, jafnt hér heima sem erlendis. Þótt ýmis ytri skilyrði séu okkur Íslendingum óhagstæð hvað þessa ræktun varðar, er þó jafnframt ljóst að ýmislegt leggst einnig með okkur í því sambandi. Á þessu sviði bíður mikið verkefni og við eigum að styðja af ráðum og dáð við bak framtakssamra hugsjónamanna sem hér hafa rutt brautina.

Nýting hlunninda hefur fylgt Íslendingum frá alda öðli og á mörgum stöðum voru þau forsenda búsetu. Hér má nefna varp og veiðar, reka, ber, grös og fjölmargt annað. Nýverið birtist frétt norðan úr Kelduhverfi um unga bóndakonu sem framleiðir sápur og notar í þær íslenskt hráefni, og önnur frétt barst frá Vestfjörðum um alls konar smyrsl unnin úr íslenskum jurtum. Hér er hvorki staður né stund til að rekja allan þann fjölda dæma sem nefna mætti um sambærilega hugmyndaauðgi og sköpunarkraft sem sannarlega er til staðar.

Mikið hefur verið rætt um hvernig auka megi sölu hvers kyns landbúnaðarafurða beint frá býli, og á vegum Bændasamtakanna og fleiri aðila hefur verið unnið mikið verk í þá veru. Þá hefur á vegum ráðuneytisins verið starfandi nefnd sem ætlað er að gefa ráð um hvernig megi aðstoða þá bændur sem hefja vilja slíka starfsemi. Ljóst er að margir hræðast reglugerðarskafla, en jafnframt hefur komið fram að þær hindranir eru hvorki óyfirstíganlegar né eins margar og ýmsir telja. Því er full ástæða til að láta reyna á hvort ekki sé fær leið í þá veru að leiðbeina með beinum hætti þeim sem hafa vilja og búnað til vinnslu og sölu landbúnaðarafurða beint frá býlum sínum. – Hjálpa fólki í gegnum skaflana, - ráðleggja þeim um tæki og búnað og leiðbeina þeim með markaðssetningu. Ráðuneytið mun yfirfara stöðu þessara mála á næstu vikum og sjá til þess að rammi fyrir slíka starfsemi liggi fyrir með skýrum hætti fyrir vorið og verði kynntur.

Rétt eins og á öðrum sviðum jókst eftirspurn eftir jörðum gríðarlega á góðæristímabilinu svonefnda, í góðærinu sem hvarf, góðærinu sem eki var einu sinni byggt á sandi heldur á froðu og breyttist í martröð á einum degi, deginum þegar guð almáttugur var beðinn að blessa Ísland í sérstakri sjónvarpsútsendingu. Auðvitað tók verð jarða mið af ástandinu og fór upp úr öllu skynsamlegu hófi. Mammon kallinn réði ferð í bland við tískusveiflu og snobb og margir stóreignamenn fjárfestu í jörðum vítt og breitt um landið án sýnilegra markmiða um nýtingu þeirra, - annarra en að eignast jörð. Þannig var með ríkisjarðirnar einnig. Mikil eftirspurn var eftir jörðum og jarðahlutum á árunum frá aldamótum og fram til ársloka 2007, þetta kom m.a. fram í því að ábúendur sem kauprétt áttu á ábúðarjörðum sínum sóttust margir eftir kaupum, og einnig voru ríkisjarðir seldar til sveitarfélaga og á frjálsum markaði. Á árinu 2008 dró mjög verulega úr þessum kaupáhuga og í ráðuneytinu er ekki gert ráð fyrir mikilli eftirspurn á þessu ári. Enda verða ríkisjarðir ekki seldar frá þjóðinni til annarra en ábúenda, og þá í framtíðinni þeirra sem stunda ætla alvöru búskap, meðan núverandi húsbóndi verður í ráðuneytinu, nema mjög sterk rök mæli með og þá til sveitarfélaga eða hliðstæðra aðila.

Eins og flestum er kunnugt liggur fyrir Alþingi frumvarp um breytingu á EES-samningnum og upptöku nýrrar matvælalöggjafar ESB. Þetta mál er ekki forgangsmál þessarar ríkisstjórnar á stuttum starfstíma hennar. Íslensk yfirvöld hafa hins vegar samið við ESB um upptöku matvælalöggjafar ESB og úr þeirri skuldbindingu þarf að vinna.

Einu vill ég þó lofa, og það er að ég mun ekki standa fyrir neinum aðgerðum sem minnka munu matvælaöryggi hér á landi með óásættanlegum hætti.

Mér hefur orðið nokkuð tíðrætt um verkefni sem nú er unnið að í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og reynt verður að fá niðurstöðu í á stuttum valdatíma núverandi ríkisstjórnar. Ég vil í lokin víkja nokkrum orðum að framtíðarmálefnum sem augljóslega verði ekki til lykta leidd á 80 dögum.

Mér sýnist ljóst að ráðast þurfi í nýja stefnumótun á grundvelli búvörulaga. Þó ekki væri nema fyrir það að miklar breytingar hafa orðið í þjóðfélaginu síðan núverandi grunnur var lagður. Nú höfum við búið við kvótakerfi í tveimur höfuðgreinum hins hefðbundna landbúnaðar, -mjólkurframleiðslunnar í heilan aldarfjórðung. Gilda sömu rök fyrir kvótakerfinu í dag og gerðu í upphafi? Nær það fram þeim markmiðum sem því er ætlað miðað við núverandi aðstæður og framtíðarhorfur í sinni óbreyttu mynd? Ég hef miklar áhyggjur af nýliðun í bændastétt og er viss um að margir deila þeim áhyggjum með mér sem hér eru staddir. Miklar breytingar hafa orðið á uppbyggingu afurðastöðva á þessum tíma og verslunarinnar einnig. Mér finnst orðið tímabært svo ekki sé tekið sterkar til orða að fara yfir núverandi tilhögun mála og svara spurningunni, hvað þjónar best hagsmunum íslenskra bænda, neytenda og íslensks þjóðfélags.

Ágætu þingfulltrúar og gestir.

Eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, er starfstími núverandi ríkisstjórnar stuttur og henni ætluð afmörkuð verkefni. Innan tíðar verður gengið til kosninga og þegar að þeim loknum vonandi mynduð hér sterk ríkisstjórn, sem hefur bæði styrk og tíma til að vinna að málum sem ekki njóta forgangs nú næstu vikurnar. Sú stjórn mun þurfa að takast á við fjölmörg krefjandi verkefni og sum risavaxin. Slíkar aðstæður blasa þegar við og eru þó örugglega ekki öll kurl komin til grafar í þeim efnum.

Bændum landsins, búaliði öllu og örðum þeim sem vinna við íslenskan landbúnað eða með afurðir hans óska ég velfarnaðar.

„Þótt þú langförull legðir
sérhvert land undir fót
bera hugur og hjarta
samt þíns heimalands mót,“

Svo kvað Klettafjallaskáldið. Ef til vill má segja að ein afleiðinga efnahagsóráðsíunnar sé sú að þjóðin sé ekki bara komin niður á jörðina, hún sé í vissri yfirfærðri merkingu komin aftur heim. Höfum hugfast að við Íslendingar erum, hvað sem á hefur dunið, sama heiðarlega, vinnusama og réttsýna fólkið og við höfum alltaf verið. Trúum á okkur sjálf og framtíð okkar í landinu sem okkur hefur verið falið til umsjónar. Gætum hvors tveggja vel, okkar sjálfra og landsins

Ég óska Búnaðarþingi 2009 farsældar í mikilvægum störfum.