Margt smátt gerir eitt stórt.

Kæru málþingsgestir,

Ég vil byrja á því að þakka fyrir að vera boðið hingað og fagna því sérstaklega að Viðskiptaráð skuli beina athygli samfélagsins að mikilvægi lítilli og meðalstórra fyrirtækja fyrir atvinnu- og efnahagslífið.

Leiðin út úr núverandi efnahagssamdrætti og atvinnuleysi verður ekki bara mörkuð stóru lausnunum sem leysa eiga allan vanda heldur fremur markvissum aðgerðum til að bæta rekstrarskilyrði fyrir þann fjölda fyrirtækja sem geta aukið verðmætasköpun á næstu árum.

Vandinn sem við er að etja snertir öll fyrirtæki, frá þeim stærstu og til einyrkjanna. Til viðbótar við fjármálakreppuna ríkir gjaldeyriskreppa með alvarlegum afleiðingum fyrir efnahag fyrirtækja og heimila í landinu. Verðgildi gjaldmiðils okkar er varið með bæði víðtækum gjaldeyrishöftum og háum vöxtum. Við þessar aðstæður er erfitt að beita hefðbundnum meðulum gegn fjármálakreppu á borð við mjög hraðar vaxtalækkanir og aukningu ríkisútgjalda.

Peningastefnunefnd Seðlabankans kveðst beita ítrustu varfærni í nauðsynlegu vaxtalækkunarferli af ótta við frekara hrun gjaldmiðilsins og til að geta hafið afnám haftanna í áföngum sem fyrst.

Okkur er einfaldlega lífsnauðsyn að draga úr skuldum á sama tíma og við leggjum grunn meiri gengisstöðugleika og enn hraðari lækkun stýrivaxta. Allsherjar töfra- eða skyndilausnir á reikning hins opinbera eru ekki í boði.

Okkar verkefni er meðal annars að ná niður halla ríkissjóðs á sem stystum tíma. Það er lífsnauðsyn alveg burtséð frá þeirri efnahagsáætlun sem unnin var í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Með áætlun um aðhald í ríkisfjármálum erum við að skapa forsendur fyrir hraðari lækkun stýrivaxta, stöðugra gengi og þar sem fyrstu skrefunum til afnáms gjaldeyrishaftanna.

Við vinnum með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum samkvæmt áætlun, semjum við erlenda kröfuhafa og skiljum gömlu og nýju bankana að eftir vönduðu ferli vegna þess að okkar markmið er að endurreisa opið hagkerfi. Íslensk fyrirtæki þurfa að njóta bestu vaxtar- og samkeppnisskilyrði og þar eru hindrunarlaus milliríkjaviðskipti og aðgangur að erlendum lánsfjármörkuðum lykilatriði. Allar skammtímalausnir sem fela í sér hættuna á að við lokumst inni í samfélagi hafta og skammtana eru möguleg fátæktargildra til framtíðar.

Eitt af því sem ég legg mikla áherslu á er að okkur takist að laða hingað nýja erlenda fjárfestingu til viðbótar við þau verkefni sem þegar eru langt komin. Slíkt yrði veruleg lyftistöng fyrir efnahagslífið í heild og bætti þar með almenn starfsskilyrði fyrirtækja.

Þátttaka tveggja öflugra fyrirtækja á sviði olíuleitar í nýlegu útboði rannsókna á Drekasvæðinu vekur vonir um að uppbygging nauðsynlegrar þjónustu og rannsókna hefjist áður en langt um líður. Markmið okkar er að auk þjónustumiðstöðvar verði þekkingin og reynslan byggð upp hér á landi.

Þá er ljóst að þrátt fyrir allt er áhugi erlendra aðila á orkufrekum iðnaði eða starfsemi tengdri endurnýjanlegum orkuauðlindum á Íslandi enn mikill. Mörg af þeim verkefnum sem nú eru á borði Iðnaðarráðuneytisins myndu bæði auka fjölbreytni útflutnings og flytja inn nýja þekkingu.

Stjórnvöld verða að stuðla að því að svona verkefni verði að veruleika á næstunni. Við þurfum t.d. að geta boðið ákveðna festu eða stöðugleika í rekstrar- og skattaumhverfi, ekki síst í kjölfar þess hruns fjármálalífsins sem hér varð.

Að mínu mati er löngu tímabært að taka af skarið og setja lagalegan ramma utan um þær ívilnanir sem við getum boðið í stað sérsniðinna fjárfestingarsamninga. Slík rammalöggjöf auðveldar ekki aðeins kynningu á Íslandi sem fjárfestingarkosti heldur auðveldar alla vinnu við undirbúning verkefna og mat fjárfesta á þeim tækifærum sem hér bjóðast.

Í kjölfar ítarlegrar skýrslu starfshóps um heildarávinning af beitingu ívilnana hef ég lagt til að við stígum þegar næsta skref og að drög að rammalöggjöf verði tilbúin fyrir árslok.

Um leið og við freistum þess að skapa hagstæðari efnahagsleg skilyrði er unnið á mörgum vígstöðvum að því að auka atvinnu og verðmætasköpun. Ég vil nefna nokkur verkefni.

Frá í október hefur Nýsköpunarmiðstöð Íslands eflt stuðningsþjónustu sína og opnað fimm ný frumkvöðlasetur í samstarfi við opinbera aðila og fyrirtæki.

Mikil aukning hefur verið í eftirspurn eftir endurgjaldslausri handleiðslu við þróun viðskipta- og vöruhugmynda.

Fyrir tilstuðlan Iðnaðarráðuneytisins og Nýsköpunarmiðstöðvar settu Félagsmálaráðuneytið og Vinnumálastofnun af stað verkefnið Starfsorku sem gerir fyrirtækjum kleift að fá meðgjöf Atvinnuleysistryggingasjóðs til að fólk í atvinnuleit í verkefni sem tengjast nýsköpun eða þróun. Nú þegar hafa nær 50 sprotafyrirtæki nýtt sér þetta til sköpunar um hundrað starfa.

Útflutningsráð og Hönnunarmiðstöð hafa leitt saman hönnuði og lítil- og meðalstór fyrirtæki til að efla þátt hönnunar við þróun á útflutningsvöru og þjónustu. Afraksturinn verður sýndur á næstu vikum í tengslum við ráðstefnu um viðskiptahlið hönnunar.

Starfshópur vinnur nú að útfærslu tillagna um endurgreiðslu hluta kostnaðar vegna rannsókna- og þróunar, ýmist beint eða með skattaafslætti. Tillögurnar eiga að liggja fyrir á allra næstu vikum. Þá er verið að skoða samkeppnisumhverfið í heild, meðal annars hvernig hægt sé að laða fjárfestingu inn í nýsköpunarfyrirtæki.

Síðasta sumar birti Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins tíu leiðbeinandi markmið sem fela meðal annars í sér aðgerðir til að hrinda úr vegi hindrunum og bæta samkeppnishæfni lítilla og meðalstórra fyrirtækja.

Góðir fundarmenn

Ég vil að lokum fá að nefna eitt mikilvægt atriði í endurreisnarstarfinu en það er umsókn um aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru. Verkefnið er að endurheimta traust og laða hingað erlenda fjárfestingu. Þess vegna verður ekki lengur undan því vikist að svara því hvert við stefnum í peningamálum. Fjármálamarkaðir eru knúnir af væntingum svo skilaboð frá Alþingi um pólitískan vilja til viðræðna við ESB og upptöku evru geta strax haft áhrif.

Ein og sér er umsókn hvorki töfra- né skyndilausn á öllum okkar vanda. En með öðrum aðgerðum getur umsókn stutt við stöðugleika í gengismálum, lækkað vaxtaálag okkar á alþjóðamörkuðum og bætt skilyrði til afnáms gjaldeyrishafta og hraðari vaxtalækkana. Í mínum huga er það því brýnt hagsmunamál fyrir bæði fyrirtækin og heimilin í landinu að við náum á næstu vikum víðtækri samstöðu á Alþingi um að hefja aðildarviðræður.

Það er verkefni okkar stjórnmálamanna að skilja stöðu og þarfir atvinnulífsins. Litlum og meðalstórum fyrirtækjum er lífsnauðyn að okkur takist að skapa forsendur fyrir enn hraðari lækkun stýrivaxta og að endurreisn fjármálakerfisins ljúki með þeim hætti að þau geti átt aðgang að fjármagni.

Við munum ekki skapa störfin sem þarf. Við skulum hins vegar vinna hratt að vþí að skapa skilyrðin svo þið getið tekið við því endurreisnin getur aðeins byggt á þeirri verðmætasköpun sem fyrirtækin leggja til.