Ráðstefna um beina erlenda fjárfestingu

Góðir fundargestir

Ég vil byrja á því að lýsa sérstakri ánægju minni með það framtak Fjárfestingarstofunnar að efna til þessa fundar um þýðingu beinnar erlendrar fjárfestingar fyrir íslenskt atvinnu- og efnhagslíf og þar með einnig fyrir lífskjör okkar og framtíðarmöguleika.

Umræðan um erlenda fjárfestingu, eðli hennar og samhengi við íslenska hagsmuni þarf að byggjast á þekkingu og mati á almannahagsmunum frekar en ótta.

Á síðustu áratugum hefur orðið gífurlegur vöxtur um heim allan í erlendri fjárfestingu og ríkir mikil samkeppni milli landa um að laða til sín jákvæða erlenda fjárfestingu.

Hér á Íslandi höfum við alla burði til að draga til okkar jákvæða erlenda fjárfestingu með vísan til þeirra náttúrugæða, hreinnar orku, stjórnsýslulegra innviða, menntunarstigs og þekkingar sem hér er að finna.

Þegar við horfum til samkeppnislanda okkur sjáum við að jafnvel við bestu aðstæður á fjármálamörkuðum undanfarin ár beittu þau ýmsum ívilnunum til skemmri eða lengri tíma til að laða til sín fjárfestingarverkefni.

Dæmi um slík ívilnanakerfi má m.a. finna á Írlandi, Svíþjóð, Finnlandi, Skotlandi og Kanada.

Við þær aðstæður sem hér eru uppi og þá þörf sem við höfum nú fyrir traustari stoðir undir okkar efnahags- og atvinnulíf er löngu tímabært að setja lagalegan ramma utan um þær ívilnanir sem við getum boðið í stað sérsniðinna fjárfestingarsamninga.

Gerð fjárfestingarsamninga um einstök verkefni er bæði tímafrekt og ógagnsætt ferli sem kallar á langt samningaferli, heimildarlög frá Alþingi og meðferð hjá Eftirlitsstofnun EFTA.

Boðuð rammalöggjöf um ívilnanir auðveldar ekki aðeins kynningu á Íslandi sem fjárfestingarkosti heldur auðveldar alla vinnu við undirbúning verkefna og mat fjárfesta á þeim tækifærum sem hér bjóðast.

Frumvarp um rammalöggjöf er nú þegar í vinnslu og verður lagt fram á yfirstandandi þingi.

Rammalöggjöf er mikilvægt skref en engin töfralausn. Það er þó mikilvægur bautasteinn á þeirri leið að bæta samkeppnishæfi okkar Íslendinga.

Í skýrslu sem starfshópur um ívilnanir skilaði á síðasta ári er að finna mikilvæg viðmið svo sem að styðjast við arðsemisútreikninga við mat á áhrifum og samfélagslegum ávinningi mismunandi ívilnana.

Þá er bent á að semja megi við fjárfesta um sérstök framlög á móti ívilnunum, t.d. að koma á fót virðisaukandi starfsemi.

Við beitingu ívilnana þarf einnig að vanda til verka enda hefur komið í ljós að stundum bjóða lönd umfangsmeiri ívilnanir en þörf er á.

En mikilvægast er ef til vill að hafa sem mestan sveigjanleika þannig að ólík verkefni geti fengið þá samsetningu ívilnana sem þeim hentar best um leið og við tryggju opið og gegnsætt ferli við veitingu ívilnana.

Þau verkefni sem helst koma upp í hugann þegar rætt er um beina erlenda fjárfestingu kæru fundargestir eru uppbygging á sviði orkufreks iðnaðar, einkum álvera.

Það er eðlilegt í ljósi mikilvægis þessara verkefna og allra þeirra starfa sem þau hafa skapað bæði beint og óbeint.

En eins og Þórður Hilmarsson framkvæmdastjóri Fjárfestingarstofu mun fara betur yfir hér á eftir þá eru einnig mörg önnur tækifæri til erlendra fjárfestinga hér á landi og ekki síst á sviðum sem tengjast margvíslegri nýsköpun.

Erlend fjárfesting er nefnilega líka mikilvægur stuðningur við nýsköpun og þróun og á að geta eflt það atvinnulíf sem hér er fyrir.

Ef við ætlum að nýta þau tækifæri til grænnar uppbyggingar sem nú er að skapast þurfum við að endurskoða orkunýtingarstefnu okkar.

Hingað til höfum við að mestu verið að bregðast við eftirspurn frá stöku stórnotendum og þá hefst vinnan við að finna orkuframleiðslukosti og virkja.

Stóriðju hentar langur orkuöflunartími, langir orkukaupasamningar og afhending á miklu magni orku í einu. Þetta kunnum við vel.

En græna geiranum, gagnaverum, sólarkísilverum koltrefjaverksmiðjum eða hátækni gróðurhúsaræktun, hentar þetta ekki. Þar vilja menn hefja starfsemi innan skemmri tíma, semja til styttri tíma, byrja með minni orkuþörf í byrjun og byggja sig svo upp á lengri tíma.

Ef við ætlum að grípa þau tækifæri sem nú eru að opnast vegna aukinnar umhverfisvitundar og eftirspurnar eftir endurnýjanlegri orku verðum við að nálgast verkefni öðruvísi.

Fyrsta forsendan er að við hættum að bíða eftir því að aðrir eigi frumkvæðið að því að vilja nýta orkuna og spyrjum okkur sjálf hvað við viljum sjá að byggist hér upp. Ákveðum inn á hvers konar markað við viljum með orkuna okkar og stefnum svo ótrauð þangað.

Þetta felur í sér að við þurfum að undirbúa orkuöflunarkosti fyrirfram og hafa þá nær tilbúna. Best er að sveitarfélög eigi skipulagt landnæði undir starfsemi. Og svo er leitað að hæstbjóðanda því við eigum að verðleggja orkuna okkar hátt og nýta arðinn til uppbyggingar samfélagsins.

Með rammalöggjöf um ívilnanir að bakhjarli tel ég þetta geta verið mjög árangursríka nálgun.

Jafnframt verður í þessu samhengi að nefna sprota- og nýsköpunarfrumvörpin tvö sem nú liggja fyrir þinginu. Þar sem annars vegar er um að ræða frumvarp um ívilnanir vegna rannsókna og þróunarstarfs innan fyrirtækja og hins vegar ivilnanir vegna fjárfestinga í nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum. Allt þetta eru öflug tæki til að gera Ísland að aðlaðandi fjárfestingarkosti fyrir nýfjárfestingar í græna geiranum, hátækniiðnaði, nýsköpun og skapandi greinum. Sem aftur skapa fjölbreytt og spennandi störf hér á landi.

Sóknarfærin liggja víða. Það er mikilvægt fyrir okkur nú að byggja á styrkleikum okkar. En styrkleikar okkar fara vel saman við þær áherslur sem stefnumótandi aðilar líta nú til hjá nágrönnum okkar í Evrópusambandsríkjunum og Bandaríkjunum. Sem eru endurnýjanleg orka, betri orkunýting, nýsköpun og skapandi greinari. Á þessum sviðum erum við sterk og við eigum að nýta okkur það til að laða til okkar erlenda fjárfestingu á þessum sviðum eða tengdum þeim.

Góðir fundarmenn,

Ég get ekki látið hjá líða að nefna þau áhrif sem hrun bankakerfisins og alþjóðleg fjármálakreppa hafa haft á íslenskt atvinnu- og efnahagslíf.

Staðreyndin er sú að okkur er lífsnauðsyn að draga hratt úr hallarekstri ríkissjóðs og stöðva þannig sjálfvirka skuldasöfnun hins opinbera.

Með því erum við að verja gjaldmiðilinn og skapa forsendur fyrir hraðri lækkun stýrivaxta auk þess sem það dregur úr vaxtarmöguleikum fyrirtækja ef ríkissjóður er að keppa um fjármagn á markaði.

Vegna þessa þurfum við að taka erfiðar ákvarðanir og sumar snerta starfsumhverfi fyrirtækja. Áherslan er lögð á að allar aðgerðir séu almennar og áhrif þeirra á hverja og eina atvinnugrein sem minnst.

Gagnvart mögulegum erlendum fjárfestum eru neikvæðustu afleiðingar breytinga á viðskiptaumhverfi sú staðreynd að verið sé að breyta því.

Þess vegna skiptir að mínu mati miklu máli að við vinnum þær hratt og í sem nánustu samráði við sjálf fyrirtækin.

Þá þarf að leggja áherslu á að þetta eru tímabundnar aðgerðir vegna afar óvenjulegra aðstæðna og að kappkostað verði að breytingar verði sem minnstar.

Við höfum búið við stöðugleika og þurfum að senda þau skilaboð að hann sé ekki í hættu.

Hinar óvenjulegu aðstæður á borð við afar lágt raungengi íslensku krónunnar eru raunar einnig að vissu leyti að gagnast erlendum fjárfestum hér á landi á sama tíma vinnur á móti.

Við verðum líka að hafa í huga að þótt við séum að deila byrðunum af erfiðum aðstæðum sem jafnast yfir allt samfélagið þá er markmiðið ekki síst að skapa efnahagsaðstæður til að verja hagsmuni þeirra fyrirtækja sem hér eru starfandi.

Að lokum vil ég nefna eina af meginhindrununum í vegi erlendra nýfjárfestinga og um leið stærstu uppsprettu óstöðugleika á síðustu árum og það er sjálfur gjaldmiðillinn okkar.

Ofan á aðra áhættu þurfum við að telja erlenda fjárfesta á að taka gengisáhættu með því að fara inn á eitt minnsta myntsvæði heims sem að auki er afar sveiflukennt.

Umsókn um fulla aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru nýtur því skiljanlega víðtæks stuðnings í atvinnulífinu og ég vona að við séum að leggja grunn að meiri stöðugleika og stórbættri samkeppnishæfni.

Full ESB aðild er eðlilegt næsta skref.

Nú er mikilvægt að allir leggi sitt af mörkum til eflingar íslensks atvinnulífs og verðmætasköpunar, því skipta svona fundir miklu.

Bein erlend fjárfesting búhnykkur !

Verðmætasköpun er ekki aðeins eina raunhæfa leiðin upp úr efnahagslægð heldur undirstaða bættra lífskjara og velferðar til framtíðar.

Ávarpið hefur verið þýtt yfir á ensku