Framlag Íslands til þróunar í endurnýjanlegri orku
Fundarstjóri, góðir gestir,
Það er mér sönn ánægja að opna þessa dagskrá um Framlag Íslands til þróunar í endurnýjanlegri orku, sem er hluti af viku endurnýjanlegrar orku í Evrópu og rekja má til frumkvæðis Evrópusambandsins í að vekja Evrópubúa til vitundar um mikilvægi loftslags- og orkumála.
Ég vil þakka Nýsköpunarmiðstöð og Enterprise Europe Network fyrir að standa fyrir þessum viðburði og að halda við tengingu okkar við þennan árlega viðburð sem við tókum fyrst þátt í árið 2008 með kynningu á jarðhitamálum í Brussel.
Það er full ástæða til þess að halda til haga sérstöðu okkar í orkumálum og hvað gert hefur verið hér á landi á undanförnum áratugum í nýtingu endurnýjanlegra orkulinda. Þá er ekki síður mikilvægt að hafa í huga og hlúa að þeirri þekkingu sem orðið hefur til hér á landi í tengslum við uppbyggingu í orkumálum. Það hefur sýnt sig að við höfum ýmislegt til málanna að leggja og getum miðlað af þekkingu okkar þegar kemur að nýtingu endurnýjanlegrar orku.
Við erum einnig að stíga skref inn á nýjar brautir sem í framtíðinni geta skapað okkur ný sóknarfæri og á þessari ráðstefnu munum við fá að fræðast um nokkur þeirra.
Við höfum um áratuga skeið miðlað þekkingu okkar á nýtingu jarðhitans til þróunarlanda í gegnum starfsemi Jarðhitaskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Á undanförnum árum hafa opnast ný tækifæri á þessu sviði og bæði stofnanir og fyrirtæki hafa nýtt sér þau með margvíslegum hætti. Þá hafa skotið upp kollinum frumkvöðlar sem eru með nýjar og spennandi hugmyndir tengdar orkumálum.
Stjórnvöld hafa eftir megni reynt að styðja við þessa viðleitni og má þar sem dæmi nefna aðild okkar að IRENA, alþjóðlegrar stofnunar um endurnýjanlega orku, og framlög til verkefna á sviði rannsókna í orkumálum.
Evrópusambandið og aðildarríki þess hafa sett sér háleit markmið í orkumálum sem eiga að miða að því að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og auka orkuöryggi sambandsins til framtíðar litið.
Markmið Evrópusambandsins er að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um a.m.k. 20% fram til ársins 2020 og til að því markmiði verði náð hefur stefnan verið sett á að hlutfall endurnýjanlegra orkulinda í orkuframleiðslu verði 20% á sama tímapunkti. Þá á einnig að vera búið að draga úr orkunotkun um 10%.
Miðað við stöðuna í dag er ljóst að aðildarríkja Evrópusambandsins bíður mikið verkefni á næstu árum. Evrópusambandið í heild hefur rétt náð hálfa leið að því að því markmiði og sum aðildarríkjanna eiga langt í land.
Ég hef orðið áþreifanlega vör við það á fundum mínum með orkumálaráðherrum aðildarríkja Evrópusambandsins að horft er til okkar með öfundaraugum.
Það að nánast öll raforkuvinnsla byggi á endurnýjanlegum orkulindum og að orkuþörf vegna húshitunar sé nánast eingöngu mætt með orku frá endurnýjanlegum orkulindum eru staðreyndir sem kollegar mínir eiga bágt með að trúa, sérstaklega þegar horft er til þess hversu mikil orkunotkun á Íslandi er vegna umfangsmikillar stóriðju.
Það er því kannski ekki að furða að þeir velti fyrir sér ýmsum möguleikum á því að taka upp samstarf við okkur í að ná markmiðum um hlutdeild endurnýjanlegra orkulinda, allt frá rannsóknasamstarfi til sæstrengja til raforkuútflutnings.
Við þurfum að nýta þessi tækifæri vel svo þau skili sem mestu fyrir okkur. Þá er ekki síður ástæða til að horfa fram á veginn og skoða þau verkefni sem bíða okkar. Þar mun heildstæð orkustefna, sem kveðið er á um í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, koma í góðar þarfir.
Orkustefnunni er ætlað að:
- styðja við fjölbreytt atvinnulíf, með áherslu á uppbyggingu vistvæns hátækniiðnaðar,
- sjá til þess að sjálfbær nýting verði höfð að leiðarljósi og við orkuframleiðslu með vatnsafli og
jarðvarma verði gætt varúðar- og verndarsjónarmiða,
- efla rannsóknir, þróun og framleiðslu á innlendu vistvænu eldsneyti og fjölga fjölorkustöðvum og
þannig flýta fyrir því að skipt verði út hefðbundnu jarðefnaeldsneyti fyrir orku frá endurnýjanlegum
orkulindum.
Til að takast á við þetta mikla verkefni, skipaði ég stýrihóp í lok síðasta árs. En til hvers þurfum við sem fáum stærstan hluta okkar orku frá innlendum orkulindum að setja okkur orkustefnu?
Slíka stefnu má m.a. nota til að hafa áhrif á samfélagið, skapa vissu um aðgerðir stjórnvalda og örvað aðgerðir og fjárfestingar.
Skýr orkustefna er líka mikilvægur liður í að skapa traust, ekki aðeins hjá almenningi heldur einnig gagnvart orkufyrirtækjum og kaupendum orkunnar. Þá er ljóst að hverju er stefnt og minni líkur eru á geðþóttaákvörðunum í einstökum málum.
Orkustefna er því mikilvægt tæki til að tryggja samræmi og skipulag orkunýtingar til framtíðar og einnig er slík stefna mikilvæg vegna þess hve orkumál og nýting náttúruauðlinda tengjast órjúfanlegum böndum hér á landi.
Eitt mikilvægasta verkefnið núna er að ljúka við 2. áfanga rammaáætlunar um verndun og nýtingu vatnsafls og jarðvarma en þessa dagana er verið að kynna niðurstöður faghópanna fjögurra og stendur kynningarferli til 19. apríl næstkomandi. En rammaáætlunin er bara einn hlekkur, en mjög mikilvægur hlekkur, í mótun heildstæðrar orkustefnu.
Orkumál samgangna eru annað verkefni sem mjög tengjast orkustefnu, en aðeins um 20 prósent af heildarorkuþörf á Íslandi er mætt með innfluttum óendurnýjanlegum orkugjöfum, aðallega til að knýja bíla- og skipaflotann.
Mikilvægur þáttur í orkustefnu fyrir Ísland er að skoða hvernig við getum orðið sem mest óháð þessu innfluttu eldsneyti og þá um leið skipt út hefðbundnu jarðefnaeldsneyti fyrir innlenda orku. Þar höfum við góða möguleika til að ná miklum árangir og Ísland gæti jafnvel orðið fyrsta land veraldar sem mætir orkunotkun sinni nær eingöngu með orku frá endurnýjanlegum orkulindum.
Góðir ráðstefnugestir.
Það má kannski með nokkrum sanni segja að við séum að komin á endasprettinn í kapphlaupi sem vel flest önnur ríki eru rétt að hefja. Við erum hins vega ekki komin alveg í mark og því getum við ekki leyft okkur að slaka á og hætta að hugsa um þessi mál.
Allstaðar er lögð aukin áhersla á nýsköpun í nýtingu umhverfisvænna orkulausna til að ráðast að niðurlögum þess mikla umhverfisvanda sem við er að etja í heiminum vegna losunar gróðurhúsalofttegunda frá orkuframleiðslu. Þess má geta í þessu sambandi að nokkrum íslenskum fyrirtækjum, sem sýnt hafa fram á nýjar lausnir í orkunýtingu og orkusparnaði hefur verið boðið á ráðstefnu í Osló í næsta mánuði og er ljóst að eftirsóknarvert þótti að fá þessi fyrirtæki á ráðstefnuna til að fá upplýsingar um þær lausnir sem þau hafa þróað.
Við þurfum stöðugt að vera að horfa til framtíðar með það í huga að verja þann árangur sem náðst hefur og sækja fram á sviðum þar sem enn er verk að vinna. Okkar markmið er að tryggja að Ísland verði áfram í fremstu röð þegar kemur að nýtingu endurnýjanlegra orkulinda á sjálfbæran og áreiðanlegan hátt.
Hver veit nema að við getum á næstu áratugum náð því takmarki að verða sjálfum okkur nóg um orku sem byggir á nýtingu innlendra endurnýjanlegra orkulinda. Það hlýtur að vera framtíðarsýn sem við getum öll sameinast um.