Nýsköpunarþing 2010

Ágætu þingfulltrúar!

Yfirskrift Nýsköpunarþings Rannís, Útlfutningsráðs og Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands að þessu sinni er Samvinna um nýsköpun. Þessi yfirskrift vekur okkur strax til umhugsunar. Er ekki nýsköpun leyndó og blóðug samkeppni um að vera fyrstur á markað með afurð sem byggir á nýrri hugmynd. Að sjálfsögðu – en það skiptir öllu að góð samvinna sé um sjálft nýsköpunarumhverfið. Hugmynd kviknar af hugmynd og samskipti og sambúð hugsandi fólks í skyldum greinum býr til skapandi umhverfi þar sem nýjungar verða til. Þetta á við hvort sem um er að ræða Silicon Valley, Vatnsmýrina eða NMÍ torfuna.

Við erum að fá ýmsar staðfestingar á því að nýsköpunarumhverfið á Íslandi sé að mörgu leyti gott. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins kemst t.d. að þeirri niðurstöðu að það stuðningskerfi atvinnuþróunar sem byggt hefur verið upp á Íslandi sé í meginatriðum á góðri leið og ekki verði um sérstakan aðlögunarvanda á því sviði komi til aðildar Íslands að Evrópusambandinu. Raunar gæti orðið um verulegan hvata að ræða fyrir nýsköpunarstarf á Íslandi þegar í umsóknar- og viðræðuferlinu eins og koma mun í ljós.

Viðskiptaháskólinn INSED veitti okkur þann heiður að færa okkur úr ellefta sæti í fyrsta sæti sem nýsköpunarland í nýlegri könnun. Þar skorum við fyrsta og fremst vel í menntun og innviðum nýsköpunar en verr í fjármögnun. Við eigum ekki að leggja allt of mikið upp úr könnunum af þessu tagi en samt er niðurstaðan viðurkenning á því að vel hefur tekist til með uppbyggingu stofnana og samkeppnissjóða á þessu sviði á síðari arum, um leið og hún er vísbending um hvað betur megi fara.

Ísland sækir líka á í Evrópsku stigatöflunni um nýsköpun 2009. Stigataflan greinir frá samanburði á frammistöðu aðildaþjóða Evrópusambandsins í nýsköpun auk Króatíu, Serbíu, Tyrklands, Íslands, Noregs og Sviss. Stigataflan samanstendur af samanburði á ýmiss konar mælikvörðum sem allar snerta á nýsköpun með einum eða öðrum hætti.  Einnig er lögð áhersla á að greina vöxt  í nýsköpun þjóðanna.  Ísland er í 14. sæti í hópi 33 Evrópulanda í nýjustu mælingu og færðist nær því að komast í úrvalshóp.

Árangur Íslands í nýsköpun staðsetur þjóðina nálægt meðaltali Evrópusambandslandanna.  Vöxtur í íslenskri nýsköpun er hins vegar meiri en gengur og gerist meðal fyrrnefndra landa.  Styrkleikar Íslands eru taldir vera á sviði fjármögnunar og stuðnings við nýsköpun og eins í tengslamyndun og frumkvöðlastarfi.!!!?  Veikleikar Íslands eru taldir liggja á sviði mannauðsmála, fjölda nýsköpunarfyrirtækja og efnahagslegra áhrifa af nýsköpun okkar.  Hætta er á að þessi styrkleiki á sviði fjármögnunar, ef hann hefur þá verið fyrir hendi, hafi minnkað all verulega eftir hrun fjármálageirans.

Eins og allir vita er mínus í ríkiskassanum. Engu að síður hefur allt kapp verið lagt á að verja

fjárveitingar til samkeppnissjóða, nýsköpunar og atvinnuþróunar vegna þess að skilningur er á því að rannsóknir, þróun og menntun varða leiðina út úr efnahagslægðinni. Við í iðnaðarráðuneytinu munum halda áfram að berjast fyrir því með kjafti og klóm að samkeppnissjóðirnir verði ekki skertir þótt allsstaðar sé skorið niður.

Það hefur allmjög verið gagnrýnt að framlög úr samkeppnissjóðunum renni fyrst og fremst aftur til hins opinbera, það er að segja inn í háskóla- og vísindasamfélagið sem meira og minna sé á vegum hins opinbera. Einkum hafa menn áhyggjur af því að þegar þrengir að og erfiðara er að fá fé til rannsókna muni akademían með krafti sínum og þekkingarmagni soga til sín allt fé úr samkeppnissjóðunum.

Ég hef meðal annars svarað þessum áhyggjum með því að skipa forstjóra CCP sem formann Tækniþróunarsjóðs. Og ég ætlast til þess að ný stjórn takist á við þetta viðfangsefni og gæti að jafnvæginu. Nú má sjálfsagt halda því fram að það sýni fyrst og fremst styrk háskólanna og vísindastofnananna hvað þeim gengur vel í slagnum um styrkina. En ástæðan getur líka verið að umsóknir frá fyrirtækjum standist ekki gerðar kröfur og annaðhvort verði að breyta kröfunum eða bæta umsóknirnar með einhverjum sértækum ráðum, auknum stuðningi við gerð umsókna. Út úr þessu þarf að finna.    

Flest okkar fyrirtæki eru lítil og það er áhyggjuefni að af þeim 19 milljörðum króna sem varið var til nýsköpunarstarfsemi í fyrirtækjum á sl. ári voru um 60% á vegum fimm fyrirtækja. Við þurfum að auka skilning á því hve nýsköpun og þróun er mikilvæg fyrir framtíð og vöxt fyrirtækja og ýta undir meiri áherslu á þennan þátt í starfsemi allra fyrirtækja. Jafnframt er brýnt að læra af mistökum íslensks atvinnulífs á liðnum árum og gera sér grein fyrir því að kröfur um ofurvöxt og 25 – 35% ávöxtun geta leitt til hruns fremur en gróða. Sígandi lukka, einbeiting og úthald skilar oft meiru en skyndigróðinn.

Nú þegar banka- og byggingageirarnir soga ekki lengur til sín alla krafta sem um munar, er ánægjulegt til þess að vita að störfum í sérfræðilegri, vísindalegri og tæknilegri starfsemi virðist hafa fjölgað um 14% meðan almennum störfum hefur fækkað um 5% milli áranna 2008 og 2009. Ég held að þarna sé að finna vísbendingu um að mikils geti verið að vænta af nýsköpunargeiranum á næstu árum.

Þau fyrirtæki sem kynna sig hér í dag eru góðir fulltrúar fyrir það sem er að gerast á þessu sviði á Íslandi í dag.

Leikjaiðnaðurinn er orðinn að alvöru iðnaði með 575 starfsmenn og 10 milljarða veltu árið 2009 og enn frekari vöxtur. Og Erla Bjarney Árnadóttir talar hér á eftir einmitt fyrir Samtök tölvuleikjaframleiðenda. Þar er um að ræða samvinnu um nýsköpun.  Blómlegur leikjaiðnaður er kærkomin viðbót við íslenskt atvinnulíf og innan hans starfa ekki eingöngu tölvunördar, heldur einnig fjöldi hönnuða, rafvirkja, tæknifólks, hagfræðinga  og handritahöfunda svo eitthvað sé nefnt.

Í ýmiskonar menningariðnaði – tónlist, kvikmyndum, iðnhönnun og myndlist – eru fólgnir álíka miklir og ónýttir sóknarmöguleikar eins og í leikjaiðnaðinum. Og einnig þar hafa menn komið sér saman um sameiginlegan vettvang, sem með aðstoð stjórnvalda mun m.a. beita sér fyrir kortlagningu á hagrænni þýðingu skapandi greina sem ég vænti mikils af. Aftur samvinna um betri grundvöll fyrir nýsköpun.

Anna G. Sverrisdóttir talar hér á eftir fyrir Vatnavini sem eru að vinna stórvirki um allt land við að skipuleggja nýtingu á vatni og umhverfi til þess að efla heilsu og vellíðan. Frumkvæði þeirra hefur m.a. orðið kveikjan að stofnun Samtaka um heilsuferðaþjónustu. Þar er einnig á ferðinni samvinna um nýsköpun sem ég hef sérstaklega mikla trú á. Enn eitt dæmið um slíka samvinnu er Samstarfshópur í orku- og umhverfistækni sem nú hefur verið myndaður innan Samtaka sprotafyrirtækja. Orku- og umhverfistækni á framtíðina fyrir sér hér á landi sem annarsstaðar. Tækifærin eru mikil.

Sveinbjörn Höskuldsson í Nox Medical ehf., á sjálfsagt eftir að stofna Samtök um svefngreiningarlausnir, þótt hann hafi ekki komið því í verk ennþá. En NoxMedical er annars dæmi um frábæra nýtingu á stuðningskerfi frumkvöðla. Það fyrirtæki var hýst á frumkvöðlasetri Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands frá stofnun þess og fékk öndvegisstyrk Tækniþróunarsjóðs haustið 2006. Það er því sannarlega afsprengi þekkingar úr íslensku sprotumhverfi sem fékk aðhlynningu og næringu í nýsköpunarumhverfi okkar.

Allt eru þetta dæmi um samvinnu í nýsköpun, sem er það sem koma skal.