NOTE: This article is more than 5 years old.
18 október 2010
/

Fundur Samtaka sveitarfélaga á köldum svæðum

 

Góðir fundargestir

Samtök sveitarfélaga á köldum svæðum er að því mér skilst ein fárra samtaka sem hafa það að markmiði að fækka félagsmönnum sem mest og ku reyndar hafa haft nokkurn árangur sem erfiði í þeim efnum.

Margir Íslendingar líta nánast á það sem sjálfsögð mannréttindi að hafa aðgang að heitu vatni til húshitunar þótt því megi líka halda fram að ekki beri allir tilhlýðilega virðingu fyrir þeim gæðum.

Þeir sem búa á hinum svokölluðu köldu svæðum horfa hýru auga til þessara gæða sem vonlegt er, en í þessu efni er það jarðfræðin sem mestu ræður.  

Við vitum þó að á mörgum stöðum má finna heitt vatn þó ekki séu um það nein ummerki á yfirborði. Þess vegna hefur ríkið í gegnum árin styrkt mjög leit að heitu vatni til húshitunar og hefur jákvæður árangur leitar í mörgum tilfellum orðið til þess að byggðar hafa verið nýjar hitaveitur, íbúum til hagsbóta.

Frá árinu 1998, þegar átaki til jarðhitaleitar á köldum svæðum var hrundið af stað, og til ársins 2010, hefur  ríkissjóður varið samtals 510,5 milljónum króna til átaksins. Verðið er miðað við framreiknað verðlag til júlí á þessu ári.

Á sama tímabili hefur Orkusjóður veitt jarðhitaleitarlán til sveitarfélaga, fyrirtækja og einstaklinga, samtals að upphæð 363 milljónir króna. Niðurfelld endurgreiðsluskylda lántakenda hefur á tímabilinu numið 254 milljónum króna. Samtals hefur því ríkissjóður varið 764,5 milljónum króna til jarðhitaleitar á köldum svæðum á tímabilinu 1998 til 2010.

Jarðhitaleitarstyrkjum var síðast úthlutað 2008.  Í boði voru tvennskonar styrkir.  Annarsvegar var í „almennu átaki“ úthlutað 26,7 milljónum króna til 10 verkefna. Fjórum þeirra er lokið, fjögur eru í vinnslu og tvö hafa fengið frest til ársins 2011. 

Hinsvegar var stofnað til „sérstaks átaks“ þar sem úthlutað var eftir sérstökum reglum sem miðuðu að því að styrkir færu til jarðhitaleitar á þeim landssvæðum sem orðið hefðu fyrir mestri skerðingu þorskaflaheimilda. Þá var styrkhlutfall hærra en í almennu átaki eða 75% af áætluðum kostnaði verkefna á móti framlagi umsækjenda og samstarfsaðila þeirra.  Samtals var úthlutað styrkjum að upphæð 151,8 milljónum króna til 21 verkefnis.  Sjö þeirra er lokið, þrjú eru í vinnslu og 11 styrkþegar hafa fengið frest til ársins 2011 til að hefja framkvæmdir. 

Samtals nema styrkir til þeirra 13 verkefna sem frestast til 2011, 71,5 milljónum króna. 

Tilgangur stjórnvalda með sérstöku jarðhitaleitarátaki á köldum svæðum er augljós og óumdeildur.  Hitaveituvæðingu fylgja bætt búsetuskilyrði, auknir möguleikar í ferðaþjónustu, iðnaði og landbúnaði.  Þá er ótalin lækkun niðurgreiðslna húshitunarkostnar, „losun“ raforku til annarra nota og í einhverjum tilfellum samdráttur í notkun jarðefnaeldsneytis til húshitunar.

Við yfirferð umsókna og úthlutun styrkja árið 2008 komu þó fram hugmyndir um nauðsyn þess, að áður en verulegum fjármunum yrði veitt til áframhaldandi jarðhitaleitar, þá væri nauðsynlegt að ráðast í faglega úttekt á stöðu átaksins, þeim árangri sem styrkt verkefnin hefðu skilað og síðast en ekki síst, væri nauðsynlegt að slík úttekt skilaði tillögum um skilvirkara og markvissara framhald. 

Mun ég leggja á það áherslu að slík úttekt fari fram.

Þar sem ekki nýtur við hitaveitu hefur ríkið niðurgreitt kostnað við rafhitun og hafa framlög til niðurgreiðslna numið rúmum milljarði króna undan farin ár.

Í vikunnu barst mér bréf frá samtökum ykkar þar sem áréttað er að áfram verði veitt fjármunum til að niðurgreiða rafhitun á köldum svæðum og bent á að raforkuverð til húshitunar hafi hækkað um tugi prósenta. Mér finnst ekki rétt að gera samanburð á húshitun einni ogt sér. Frá 1. janúar 2005 var ekki lengur hægt að aðgreina rafhitun og almenna notkun í verðskrá, almenn notkun lækkaði og hitanotkun hækkaði. Síðan var dreifikostnaður í þéttbýli og dreifbýli aðgreindur, og á móti kom dreifbýlisframlag

Undanfarin ár hefur myndast mikill ójöfnuður í niðurgreiðslukerfinu varðandi þá upphæð sem greidd er á einstökum dreifiveitusvæðum. Í upphafi fengu allir notendur greidda sömu prósentutölu en þar sem upphæð niðurgreiðslnanna hefur haldist óbreytt í langan tíma en gjaldskrár veitnanna hafa breyst mikið, þá er svo komið að sumir notendur fá nú yfir 90% dreifikostnaðar greiddan meðan aðrir fá aðeins um 60%.

Í ráðuneytinu er hafin vinna við að jafna þennan mun þannig að allir þeir sem njóta niðurgreiðslna fá greidda sömu prósentutölu af dreifikostnaði.

----------

Eins og við vitum öll er það eitt brýnasta verkefni stjórnvalda núna að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og til þess hefur bæði verið beitt auknum tekjum og niðurskurði. Ljóst er að fjárveiting til niðurgreiðslna verður fyrir hinum beitta niðurskurðarhnífi.

Ykkur hér er sennilega flestum kunnugt, þá eru á sama fjárlagalið framlög til niðurgreiðslan og einnig til verkefna svo sem styrkja til jarðhitaleitar, orkusparnaðarverkefna og vistvænnar orkuöflunar.

Nú hefur fjárlagafrumvarpið verið lagt fram þar sem gert er ráð fyrir að framlög til niðurgreiðslna á húshitunarkostnaði verði 974 m.kr. og og beinar niðurgreiðslur 950 m.kr. á árinu.

Hvernig staðið verður að niðurskurði til einstakra liða hefur ekki verið útfært nákvæmlega og myndum við í ráðuneytinu fagna því að hafa samráð um þau mál við samtökin. Markmiðið er að verja lögheimilin.

Mig langar því til að reifa hér þær hugmyndir sem helst hafa verið uppi á borðum en þar er haft að leiðarljósi að einfalda reglur og forgangsraða þannig að hitun íbúðarhúsnæðis þar sem um fasta búsetu er að ræða allt árið myndi gangi fyrir, en niðurgreiðslur til annars húsnæðis, svo sem kirkna og félagsheimila yrði hætt.

Einnig hefur verið til skoðunar að lækka hámark kWst sem niðurgreiddar eru á hverju ári úr 40.000 kWst í 35.000 kWst, en samkvæmt tölum Orkustofnunar myndi sú aðgerð hafa lítil sem engin áhrif á um 80% þeirra sem njóta niðurgreiðslna í dag.

Í tillögunum er ekki gert ráð fyrir nýjum fjármunum til jarðhitaleitar, en eins og fram kom hér að framan  13 verkefni sem úthlutað var styrkjum til á þessu ári að upphæð 71,5 m.kr. frestast til næsta árs og því verður verkefni á sviði jarðhitaleitar í gangi á næsta ári þó ekki komi til nýjar fjárveitingar.

------------------

Til að koma til móts við þá sem verða fyrir skerðingu á niðurgreiðslum verða sett af stað verkefni sem lúta að orkusparnaði og orkunýtni og áfram er gert ráð fyrir að veittir verði styrkir til orkusparnaðarverkefna eins og þeirra sem Orkusetur hefur staðið fyrir, svo sem styrkir til gluggaskipta og bættrar einangrunar.

Þess má geta að nú er Orkustofnun að fara yfir þær umsóknir sem bárust um styrki til slíkra verkefna, en alls bárust um 280 umsóknir. Reiknar stofnunin með því að hægt verði að styrkja alt að 125 verkefni fyrir þær 30 milljónir sem eru til ráðstöfunar.

Einnig verður farið í kynningarátak á leiðum til orkusparnaðar almennt, bæði fyrir fyrirtæki og heimili og er m.a. stefnt að því að gera upplýsingar um orkusparnað aðgengilegri, t.d. með því að efla heimasíður með upplýsingum og að koma upp gjaldfrjálsu símanúmeri sem hægt verði að hringja í og fá þar persónulega þjónustu. Lögð verður höfuðáhersla á að koma til móts við þá notendur sem verða fyrir skerðingu vegna lækkunar á hámarki niðurgreiddra kílóvattstunda.

Upphafið að þessu átaki verður ráðstefna sem haldin verður hér í Reykjavík 11. nóvember n.k. Efni þeirrar ráðstefnu verður um orkusparnað almennt í húsnæði, bæði hjá almenningi og fyrirtækum. Verður þar lögð áhersla á að kynna almenn orkusparnaðarúrræði og að fyrirtæki og einstaklingar sem náð hafa góðum árangri í orkusparnaði kynni hvernig þeim árangri var náð og hvaða leiðir hafi nýst best.

Jafnframt er ráðgert að standa fyrir ráðstefnum um orkusparnað á landsbyggðinni, þar sem sérstök áhersla verður lögð á lausnir sem nýtast þeim sem kynda með raforku.

Ekki er komin dagsetning á þá viðburði en það verður kynnt vel þegar þar að kemur og vil ég hér með bjóða samtökunum að koma að undirbúningi ráðstefnanna sem við ætlum að halda á landsbyggðinni, því í ég tel að þannig mætti tryggja að þar yrði komið inn á þá þætti sem sérstaklega snúa að sparnaðarúrræðum fyrir þá sem kynda með raforku.

Svo ég vísi enn í bréf það sem mér barst frá samtökunum fyrr í vikunni, þá er þar sérstaklega fjallað um varmadælur og í því sambandi tvennt sem tæpt er á:

Í fyrsta lagi að innflutningsgjöld og tollar af varmadælum séu óeðlilega há og hins vegar varðandi styrki til uppsetningu varmadæla.

Svo ég byrji á því að fjalla um síðara atriðið þá telja samtökin það óeðlilegt fyrirkomulag að þiggi húseigandi styrk til að setja upp varmadælu þá afsali hann sér þar með öllum rétti til frekari niðurgreiðslna, alveg óháð því hvort varmadælan virkar vel eða illa. Þarna er um misskilning að ræða hjá samtökunum því það er enginn að afsala sér með öllu rétti til frekari niðurgreiðslna. Svokölluð eingreiðsla, sem notendur gera samning um við Orkustofnun, gengur út á að sá sparnaður, sem notandi ætlar að ná með varmadælu, greiðist út sem fyrirfram greidd niðurgreiðsla til átta ára og lækkar niðurgreiðsluhlutfall notandans í samræmi við það. Einfalt dæmi gæti litið þannig út að notandi með hámarks niðurgreiðslu sem í dag er 40.000 kWst/ári ætlar að spara 16.000 kWst. á ári eða 40%, hann fær styrk sem nemur niðurgreiðslunni á hans dreifiveitusvæði fyrir 8 ár. Ef notandi í þessu dæmi væri í dreifbýli hjá RARIK fengi hann sem næmi 410.000 kr í styrk. Niðurgreiðslan lækkaði hjá honum að sama skapi og í stað þess að hafa hámarks niðurgreiðslu upp á 40.000 kWst/ári væru þær komnar í 24.000 kWst. á ári. Sparnaðurinn ætti að duga fyrir endurnýjun dælunnar og því má segja að orkuþörf hússins sé varanlega komin niður í 24.000 kWst. sem verða áfram að fullu niðurgreiddar. Kerfið býður uppá að ríkið borgi sinn hluta af sparnaði framkvæmdarinnar, ábyrgðin er að fullu húseigandans enda er honum frjálst að setja upp varmadælu án þess að ríkið komi að því máli með eingreiðslunni.

Varðandi hitt atriðið, þ.e. innflutningsgjöld og tollar af varmadælum, þá verður að segjast eins og er að það er ekki einfalt mála að tala fyrir niðurfellingu á tollum og gjöldum á þessum síðustu og verstu tímum, þrátt fyrir að ekki sé hægt að sýna fram á að mikið komi í ríkiskassann vegna þessara gjalda. Ég get hins vegar sagt að við vinnum áfram að þessu máli og það er ekki gleymt þótt hægt gangi.

Ég vil að lokum segja að við þann mikla niðurskurð sem ráðast þarf í á fjárveitingum til niðurgreiðslna húshitunarkostnaðar, var í tengslum við vinnu að fjárlagatillögum, lögð á það áhersla í ráðuneytinu að standa vörðu um beinar niðurgreiðslur. Til að koma til móts við þann mikla niðurskurð sem fyrirsjáanlegur er hef ég m.a. lagt áherslu á eftirfarandi þætti. þ.e. 

  • Átaksverkefni til endurbóta á húsnæði svo sem endurglerjun og bætt einangrun. 
  • Aukin fræðsla og leiðbeiningar varðandi notkun og uppsetningu varmadælna.
  • Sumir þingmenn hlægja að þessari nýsköpun, þeir ættu að kynna sér málið betur.  Einhverjir hafa líka hlegið að hitaveitunni á sínum tíma.
  • Fræðsla og kynning á almennum leiðum til orkusparnaðar og að
  • Jöfnuður innan niðurgreiðslukerfisins verði aukinn, svo allir notendur fái sama hlutfall orkukostnaðar niðurgreitt.

Góðir fundarmenn,

Mikilvægt er að við eigum gott samráð um skrefin framundan og óska ég hér með eftir því samráði við ykkar samtök.

 

 

 

Tags