Ráðstefna um orkunýtni í byggingum
Góðir gestir,
Hér á landi njótum við þeirra forréttinda að hafa aðgang að tiltölulega ódýrri orku.
Flestir líta á það sem sjálfsögð mannréttindi og fæstir verja miklum tíma í hugleiðingar um orkusparnað, hvort sem það er raforka eða heitt vatn. Orkusparnaður og orkunýtni hafa því fram til þessa ekki verði ofarlega á baugi hvorki hjá almenningi né fyrirtækjum.
Orkusparnaður og orkunýtni fá stöðugt meira vægi í orkumálum á alþjóðavettvangi.
Hér á landi er einnig að verða breyting og þessi mál fá nú meiri athygli, bæði vegna áhrif erlendis frá og eins meðvitundar um að orkulindir okkar eru ekki óþrjótandi og því skipti máli hvernig farið er með þær. Svo er það einfaldlega skynsamlegt fyrir bæði heimili og fyrirtæki að leita allra leiða til að lækka kostnað.
Norðurlöndin hafa í ýmsu verið í fararbroddi hvað varðar orkunýtni og orkusparnað og á fundi norrænu orkuráðherranna sem haldinn var í síðasta mánuði var lögð sérstök áhersla á mikilvægi orkunýtni og til að leggja enn frekar áherslu á þennan málaflokk sendu ráðherrarnir bréf til Günter Öttinger, orkumálastjóra Evrópusambandsins, þar sem hann er brýndur til dáða á þessu sviði.
Evrópusambandið hefur sett fram það metnaðarfulla markmið að draga úr frumorkunotkun um 20% árið 2010 m.v. árið 2006. Til að ná þessum markmiðum er lögð rík áhersla á að breyta hugarfari almennings og stjórnenda fyrirtækja, þannig að orkusparnaður og orkunýti verði hluti af daglegu lífi fólks og að rekstur fyrirtækja taki mið af því að orka sé nýtt á sem hagkvæmastan hátt. Einnig er lögð áhersla á að setja kröfur um orkunýti heimilistækja og reglur um merkingu þeirra þannig að neytendur séu upplýstir um orkunotkun þeirra tækja sem þeir festa kaup á.
Í Evrópu er undirliggjandi sá hvati að um leið og dregið er úr orkunotkun, þá sé um leið dregið úr losun koltvísýrings auk þess sem menn geta í mörgum tilfellum sparað umtalsverða fjármuni með því að draga úr orkunotkun.
Þennan hvata um samdrátt gróðurhúsalofttegunda höfum við ekki hér á landi þar sem orkan er hrein og græn og hún hefur verið tiltölulega ódýr. Því þurfum að leita að hvötum sem henta hér á landi og almenningur hér skilur.
Ef við horfum á fjárhagsliðina þá er það tvennt sem ræður orkureikningi landsmanna, annarsvegar verð á orkunni, og hins vegar orkumagnið.
Einfaldasta leiðin til að lækka orkureikninginn er að draga úr orkunotkuninni og skapa þannig um leið svigrúm til að nýta orkuna annarstaðar til atvinnuuppbyggingar eða nýrra heimila. Raforkusparnaður dregur ekki úr framleiðslugetu raforkukerfisins og því má nýta sparaða kílóvattstund í annað.
Ef við setjum markmið Evrópusambandsins um 20% samdrátt í samhengi við okkar veruleika þá má benda á að almenn raforkunotkun á Íslandi þ.e. öll notkun utan stóriðju er um 3.000 gígavattsstundir (GWh). Ef við næðum fram 20% sparnaði í almennri raforkunotkun næmi það um 600 gígavattsstundum sem er örlítið meira en áætluð framleiðsla Búðarhálsvirkjunar.
En hvað þarf til þess að Íslendingar verði meðvitaðri um sína orkunotkun, - hvað þarf til að við slökkvum ljósin í herbergjum sem enginn er í, eða kyndum ekki svo kröftuglega húsakynni okkar að við höfum gluggana galopna til að það sé líft inni hjá okkur.
Það eru ýmsar leiðir færar og ég ætla nú að fara yfir sviðið og kynna til sögunnar bæði nýjar lausnir sem og lausnir sem verið hafa á markaði í töluverðan tíma en nokkuð þarf til að við tileinkum okkur nýjar leiðir.
Orkunotkun almennings, stofnana og fyrirtækja má skipta í þrennt. Raforkunotkun í öll tæki og lýsingu, upphitun sem er nauðsynleg hér nánast allt árið um kring, og svo samgöngur. Hæsti orkureikningurinn hjá fjölskyldum er að jafnaði í samgöngum sem eru þó ekki umfjöllunarefni dagsins. Hinsvegar fer yfirleitt mesta orkan í húshitun en sem betur fer þá kostar hún jafnframt minnst og er líka umhverfisvæn. Þar á ég við þá sem eiga kost á jarðhita. Það eru ekki allir landsmenn svo heppnir að búa við aðgengi að jarðvarmaveitum og því þurfa tæplega 10% landsmanna að greiða mun hærra verð fyrir raforku til húshitunar, þrátt fyrir að ríkið niðurgreiði hitun þeirra að hluta.
Ráðuneytið hefur sérstaklega horft á orkusparnað hjá þessum hópi og staðið fyrir átaksverkefnum um bætta einangrun en einnig liðkað fyrir innleiðingu varmadæla með mikilvægum lagabreytingum og við fáum nánar að heyra um kosti þeirra hér á eftir.
Árið 2009 var farið í árangursríkt átak um bætta einangrun húsa sem leiddi bæði til atvinnusköpunar lægri orkureikninga fyrir íbúana og einnig sparnað fyrir ríkið í formi lægri niðurgreiðslna.
Nú á haustmánuðum var svo stofnað til nýs átaksverkefnis sem snérist um að skipta út gömlu gleri fyrir betur einangrandi gler. Nýverið fengu 170 íbúðareigendur, á rafhituðum svæðum, vilyrði fyrir styrk til að skipta um rúma 4.000 fermetra af gleri. Gróflega má áætla að þessar framkvæmdir leiði til þessa að um 800.000 kílóvattsstundir á ári muni sparast í húshitun.
Nú er um ár síðan mikilvægar breytingar á niðurgreiðslukerfinu voru gerðar sem styðja verulega við varmadæluuppsetningar í íbúðarhúsnæði. Á þessum tíma hafa 75 aðilar nýtt sér þennan stuðning og nemur samanlagður sparnaður þessara verkefna um 1,4 milljónum kílóvattstunda (kWh).
Til fróðleiks má benda á að samanlagður sparnaður þessara tveggja verkefna gæti orðið rúmar 2 milljónir kílóvattstunda á ári. Til að setja þetta í samhengi þá eyðir rafmagnsbíll um 15 kílóvattstundum á hundraðið. Ef miðað er við 15.000 km akstur á ári, þá gæti þessi raforkusparnaður fræðilega dugað til að keyra 950 slíka bíla á ári. Það munar um minna!!
Fræðsla og upplýsingagjöf til almennings spilar stórt hlutverk ef ná á árangri í að draga úr orkunotkun á heimilum. Orkusetur hefur á undanförnum árum lyft grettistaki með fræðslu og leiðbeiningum og setrið fær nú aukið hlutverk í þeim efnum.
Bráðlega verður virkjað svokallað grænt símanúmer Orkuseturs, 800-1020, en í það er hægt að hringja gjaldfrjálst, til að fá leiðbeiningar um hvernig megi ná fram orkusparnaði á heimilum með einföldum aðgerðum.
Einnig hefur verið sett upp ný reiknivél og frekari upplýsingar um varmadælur á vef Orkuseturs þar sem hægt er að fræðast um kosti og galla mismunandi gerða varmadæla.
Það er einnig mikilvægt að horft sé til orkunýtni og möguleika til orkusparnaðar strax á hönnunar- og byggingarstigi, og eftir kaffi fáum við innsýn í þá þætti (hjá þeim Þórdísi og Guðjóni).
Þó hér í dag sé kastljósinu beint að orkunýtni í byggingum get ég ekki látið hjá líða að nefna orkusparnað í samgöngum og skipum, en þar eigum við mörg sóknarfæri. Við þurfum líka að leggja hart að okkur á því sviði þar sem við þurfum að uppfylla það markmið Evrópusambandsins að árið 2020 verði 10% af orkunotkun í samgöngum hér á landi frá endurnýjanlegum orkugjöfum.
Mig langar einnig í þessu sambandi að benda á þann mikla árangur sem fyrirtækið Marorka hefur náð í að draga úr orkunotkun í skipum. Forstjóri Marorku hefur sagt að meðann hann talaði eingöngu um orkusparnað þá hafi þær lausnir sem hann bauð uppá ekki hlotið mikinn hljómgrunn, en um leið og farið var að leggja áherslu á orkunýtni, þá hafi áhuginn vaknað og nú blómstrar fyrirtækið og eru það ekki hvað síst erlend skipafyrirtæki sem nýta þjónustu þess.
Ágætu gestir, í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að gerð verið áætlun um orkusparnað, jafnt fyrir atvinnufyrirtæki og heimili. Ég lít á þessa samkomu hér í dag sem fyrsta skrefið í þá átt að gerð verði slík áætlun og ég er sannfærð um að það leynast fleiri tækifæri til virðisauka og atvinnusköpunar á sviði orkunýtni og orkusparnaðar hér á landi en það sem ég nefndi hér að framan.
Þar er ekki nóg að huga aðeins að húsnæði, einnig þarf að skoða þá möguleika sem leynast í fyrirtækum og í iðnaði. Einnig hafa gróðurhúsabændur sett af stað verkefni sem lúta að því að spara lýsingu í gróðurhúsum með því að nota díóðuljós og þar hefur náðst markverður árangur. Við höfum ekki rúm til að fjalla frekar um þetta hér í dag og er það efni í aðra ráðstefnu.
Spörum orku og nýtum orkulindirnar af skynsemi