Ársfundur SAF
Kæra ferðaþjónustufólk.
Fyrir ellefu mánuðum, tíu dögum og átta klukkustundum betur ákvað ævaforn rummungur að láta á sér kræla með ófyrirsjáanlegum afleiðingum um heim allan. Til skamms tíma höfðum við Íslendingar vanist því að eldgos væru líkust litfagurri túristauppákomu hannaðri af Ferðamálastofu – en þennan öskugráu morgun vorum við minnt á hrikaleika íslenskrar náttúru í öllu sínu veldi. Og svo rammt kvað að athyglisþörf Eyjafjallajökuls að hann ákvað að stoppa flugumferð á Norðurhveli jarðar svo dögum skipti.
Og þegar við bættist öskuúrhelli og dómsdagsspá þar sem sjálf Katla var uppádressuð í jötunmóð - þá var ekki að furða þótt ráðherra ferðamála og ýmsir úr ferðabransanum hafi fengið hland fyrir hjartað.
Nú voru góð ráð dýr!
Að minnsta kosti var ráðið sem við komum upp með dýrmætt!
Þegar öll sund virtust vera að lokast var ákveðið að snúa vörn í sókn – umbreyta ógn í tækifæri og úr varð markaðsherferðin INSPIRED BY ICELAND.
Ég verð að nota þetta tækifæri til að hrósa öllum þeim fjölmörgu sem komu að herferðinni og þakka fyrir samstarfið. Markaðsárangurinn þekkið þið öll sem hér sitjið. Við uppgjör í lok ársins kom í ljós - það sem virtist vera óhugsandi í apríl - ferðamönnum hafði fjölgað frá fyrra ári þrátt fyrir verulega fækkun í kjölfar gossins og vályndar spár um afbókanir.
En það er annar árangur sem mig langar til að gera að umtalsefni hér – en það er samstaðan og samvinnan sem herferðin leysti úr læðingi – og verklagið og hugmyndafræðin sem bjó að baki. Mannkynssagan er jú uppfull af dæmum þar sem ógn þjappar fólki saman og gerir því kleift að flytja fjöll. Inspired verkefnið og allt í kringum það er lærdómur sem við búum að og sem getur – ef vel lætur – hjálpað okkur til nýrra sigra í framtíðinni.
Sjaldnast er ein báran stök og í gegnum söguna höfum við Íslendingar tekið á okkur ansi marga erfiðleikana. Oftast eru það óblíð náttúruöflin sem gera okkur lífið leitt – en á stundum eru það okkar eigin mannanna verk. Þannig er því til dæmis varið með efnahagskreppuna sem leikið hefur okkur svo grátt síðustu tvö árin. En þá reynir á hæfileikann að koma auga á tækifærin – og þar kemur ferðaþjónustan svo sannarlega sterk til leiks.
Ferðaiðnaðurinn hefur á síðustu áratugum þróast í að verða einn mikilvægasti atvinnuvegur þjóðarinnar. Ný met um fjölda ferðamanna og umfang greinarinnar eru sett á hverju ári - og við öflun gjaldeyristekna er ferðaþjónustuiðnaðurinn einn af hinum þremur stóru – ásamt sjávarútvegi og áliðnaði.
Nú ríður á sem aldrei fyrr að við íslendingar nýtum öll þau tækifæri sem gefast til sóknar og framfara. Við þurfum sem samfélag að skapa tugþúsundir starfa á næstu árum. Störf sem fela í sér áskoranir fyrir ungt fólk að láta til sín taka.
Og ég segi það bara hreint út – stjórnvöld horfa mjög ákveðið í átt til ferðaþjónustunnar nú þegar unnið er að mótun atvinnustefnu fyrir framtíðina og ferðaþjónustan er í einu af aðalhlutverkunum í sóknaráætluninni 20/20.
Með tilkomu Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða munu koma alvöru peningar til að lyfta grettistaki við marga helstu ferðamannastaði landsins en þeir eru margir farnir að láta verulega á sjá. Þá er ætlunin að tryggja betur öryggi ferðamanna, t.d. með varúðarmerkingum, handriðum, stígum, pöllum og öryggisgirðingum. Sjóðurinn verður lykilfjármögnunaraðili framkvæmda á ferðamannastöðum og með sjóðnum munu aukast möguleikar á að byggja upp nýja áfangastaði og dreifa þannig ferðamönnum betur um landið, í samræmi við stefnumörkun í ferðamálum. Það er einn af lyklum aukinnar verðmætasköpunar í ferðaþjónustu.
Já, ég veit að það eru ekki allir á eitt sáttir um fjármögnun sjóðsins. En ég segi á móti að við verðum að tryggja fjármagn til þessara verka og að mínu áliti er þessi leið mun gæfulegri en sú að rukka aðgagngseyri að ákveðnum ferðamannastöðum. Þetta, eins og allt sem við gerum þarf hins vegar að vera til stöðugrar endurskoðunar og endurmats. Það má ekki íþyngja, við fetum okkur áfram í þessu með stóra markmiðið að leiðarljósi.
Þá bind ég miklar vonir við að fé fáist nú í sumar til að gera stórátak til verndar þeim náttúruperlum sem eru á válista. Við verðum að tryggja að landið standi undir væntingum – við séum ekki að bjóða svikna vöru.
Það er mér sérstakt gleðiefni hér við þetta tækifæri að segja ykkur frá því að nú er unnið að gerð myndarlegrar áætlunar til þriggja ára sem snýst um að stórefla ferðamennsku á Íslandi utan hins hefðbundna ferðamannatíma. Umfangið verður myndarlegt og verður kynnt fyrir vorið.
Áætlunin byggir á sambærilegum grunni og INSPIRED verkefnið, þ.e. breiðum samstarfsgrunni þar sem stjórnvöld, flugfélögin, Reykjavíkurborg og fleiri sveitarfélög ásamt fyrirtækjum í ferðaþjónustunni leggja öll sitt af mörkum. Það er þessi samstarfsvilji allra sem að málinu koma sem sannfærir mig um að ferðaþjónusta á Íslandi sé á tímamótum.
Með hæfilegri einföldun má segja að íslenska sumarið sé því sem næst uppselt - stóru tækifærin liggi í hinum 9 mánuðum ársins. Þetta þýðir að fasteignir og miklar fjárfestingar eru vannýttar stóran part ársins og fyrir vikið er arðsemin í allt of mörgum tilvikum ekki sem skyldi. Ferðamannatímabilið á Íslandi er einfaldlega allt of stutt. Ef við skoðum línurit yfir komu erlendra ferðamanna þá er það í laginu eins og Búlandstindur. Ég á mér draum um að eftir örfá ár verði línuritið líkara Herðubreið – sem er jú fegurst fjalla!
Jákvæða hliðin á stöðunni eins og hún er í dag er hins vegar sú að við getum stóraukið fjölda ferðamanna án þess að kosta miklu til í tækjum og fasteignum – hótelin, matsölustaðirnir, afþreyingin, hestarnir, böðin, fjöllin, flugvélarnar, menningin ... allt er þetta meira og minna til staðar. Og þrátt fyrir að fjöldi fólks starfi við ferðaþjónustu allt árið - þá eru í þessu fólgin mikil sóknarfæri að hefja ferðaþjónustuna til virðingar sem sannarlega heils árs atvinnugrein.
Í ágætri grein í Morgunblaðinu síðastliðinn þriðjudag talar Þórir Garðarsson, markaðs- og sölustjóri Iceland Excursion um möguleika heilsárs ferðamennsku sem hann kallar tækifæri aldarinnar til að auka stórkostlega gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Það eina sem þurfi til sé að móta stefnu og fjárfesta í kynningu á Íslandi sem ferðamannalandi allt árið.
Við Þóri og öll ykkur hin sem starfið í ferðaþjónustu vil ég segja – þetta er nákvæmlega það sem við ætlum að gera.
Við ætlum að hugsa stórt og til langs tíma og setjum fram djarfa áætlun. Þetta verkefni er að því leyti miklu viðameira en Inspired by Iceland að nú erum við ekki að horfa á þetta sem tímabundið átaksverkefni – heldur sem stefnumarkandi langtímamál sem hvílir á tveimur grunnstoðum; vöruþróun og markaðssetningu. Margt gott hefur verið gert sem við getum byggt á en nú er að auka framboð og skerpa prófil okkar
Ég hef mikla trú á aðferðafræði klasasamstarfs þegar kemur að vöruþróuninni og við búum yfir dýrmætri reynslu sem hefur t.d. fengist af samstarfi aðila innan Heilsulandsins Íslands, Samtök um sögulega ferðaþjónustu svo dæmi sé tekið. Við eigum að nota skapandi hugsun og fá fyrirtæki úr öllum atvinugreinum til samstarfs – ég er þess fullviss að í þessu eru óteljandi tækifæri, ekki síst fyrir einstök landsvæði. Við verðum að tryggja að varan sem við bjóðum sé hin eina rétta. Og í því felst heilmikil skuldbinding ferðaþjónustuaðila. Ef við segjum A ... þá verður restin af stafrófinu að fylgja með. Gisting, afþreying, samgöngur, ... allt það sem er hluti af þjónustuloforðinu verður að vera til staðar. ALLTAF!
Og þegar kemur að markaðsmálunum og kynningunni er reynslan af Inspired by Iceland dýrmæt. Ísland að vetrarlagi er ævintýri líkast – og þættir sem okkur Íslendingum geta þótt lítið spennandi í amstri dagsins eins og t.d. næðandi norðanbylur getur orðið að mikilli reynslu fyrir erlenda ferðamenn í heitum potti við dansandi norðurljós á hjara veraldar. Ævintýrið felst í upplifuninni – og þar er hinn síbreytilegi íslenski vetur í aðalhlutverki.
Við erum svo heppin að vera stödd hér í dag í höfuðstað Norðurlands – og ég held að það sé engum vafa undirorpið að Akureyri sé eitt besta dæmið sem við eigum á Íslandi um vel heppnaða vetrarferðamennsku.
Það er hreint aðdáunarvert hvernig Akureyri hefur byggt upp menningu fyrir vetrarferðir – það er eiginlega nauðsynlegt hverri fjölskyldu að bregða sér í skíðafrí norður – á skíðum skemmta sér í Hlíðarfjalli með tilheyrandi hobsabommsi, láta líða úr sér í heitu pottunum í sundi og því næst bregða sér á ljúfan veitingastað. Og kóróna loks kvöldið með leikhúsferð. Þá er svæðið alltaf að stækka – ekki langt í jarðböðin við Mývatn, og það er freistandi að renna til Dalvíkur, á Ólafsfjörð eða í gegnum göngin til Siglufjarðar og takast á við nýjar skíðaáskoranir ... og þá allra ævintýragjörnustu dreymir um að fara með þyrlu upp á fjallstopp á Tröllaskaganum og renna sér á skíðum niður í fjöru. Norðurland er sannkölluð vetrarparadís og það er ánægjulegt til þess að vita að hagsmunaaðilar hér á Akureyri eru að skoða í fullri alvöru möguleikana á millilandaflugi árið um kring til Akureyrar. Og þá gætu nú hjólin aldeilis farið að snúast! Rétta leiðin er farin hér: Búa til vöruna, markaðssetja hana, skapa eftirspurnina og þá koma vélarnar.
Kæru fundargestir. Það þótti óráðshjal þegar bjartsýnismenn í ferðaþjónustu spáðu því að fjöldi erlendra ferðamanna myndi ná 100.000. Það gerðist engu að síður árið 1986. Tíu árum síðar fór fjöldinn í fyrsta sinn yfir 200.000. 300.000 ferðamannamúrin var brotinn árið 2003. Og á síðasta ári voru ferðamenn um 500.000.
Og sannarlega fer árið 2011 vel af stað. 15% fjölgun ferðamanna í janúar og febrúar. Kannski var þá eldgosið í Eyjafjallajökli runnið undan rifjum Ferðamálastofu eftir allt saman, sem upptakturinn að stofnun Íslandsstofu.
Við förum létt með að taka á móti milljón ferðamönnum á ári ef okkur auðnast að fjölga ferðamönum á þeim níu mánuðum á ári sem eru vannýttir.
Framundan er spennandi vegferð. Ríkisstjórnin hefur gefið vilyrði fyrir ríkulegum stuðningi – og Reykjavíkurborg, flugfélögin og ferðaþjónustan munu öll leggja sín lóð á vogarskálina og fleiri sveitarfélög munu bætast við. En það er líka til mikils að vinna. Framtíðin er alveg milljón - ferðamenn á ári!