Landsþing Sambands Ísl. Sveitarfélaga

Ágætu sveitarstjórnarmenn

Í þessum mánuði hef ég þrisvar brugðið undir mig betri fætinum og heimsótt bæði Vestfirði, Norðurland og Norð-Austurland - og haldið þar góða fundi með heimamönnum. Í þessum heimsóknum er maður minntur rækilega á það – sem er svo auðvelt að gleyma í amstri dagsins – að það kemur ekkert í staðinn fyrir bein og milliliðalaus samskipti við fólk.

Jú, ég fæ vissulega alla daga skýrslur og samantektir – en eins góðar og þær geta verið þá eru þær bara endurómur af hinu raunverulega lífi í landinu. Það er eitt að lesa um erfiðar samgöngur á Vestfjörðum. Annað að fljúga í sviptivindi og hríðarbyl í lítilli rellu og leggja líf og sálarheill í hendurnar á Herði flugstjóra.

Og það er tvennt ólíkt að lesa um áhyggjur einhvers, sem hefur hvorki andlit né rödd, af orkuöryggi á Vestfjörðum – eða að horfa í augun á þeim hinum sama og heyra hans eigin frásögn og hafa tækifæri til að skiptast á skoðunum.

Þetta sannfærir mig líka um það að ákvarðanir sem varða hvern landshluta eiga að vera teknar í ríkara mæli heima í héraði.

Ísland 2020

Stjórnvöld eru að stíga mikilvægt skref með sóknaráætluninni Ísland 2020 þar sem stefna Íslands er mörkuð lengra en til næstu kosninga. Með þeirri stefnumörkun er vörðuð sú leið sem við viljum að íslenskt samfélag og efnahagslíf taki á næstu níu árum og skýr og mælanleg markmið sett fram. Efnhagsleg markmið Ísland 2020 taka til skulda ríkisins, verðbólgu og vaxta.  Hin samsfélagslegu markmið áætlunarinnar taka til umhverfismála, menntunar, jafnréttismála, jöfnuðar og nýsköpunar.  Stjórnvöld og þið hér og allir þeir sem komið hafa að þessari stefnumótun hafið hér varðað leiðina að betra samfélagi með agaðri hagstjórn og mælanlegum markmiðum

Eitt mikilvægasta verkefni okkar er að skapa trúverðuga og raunhæfa atvinnustefnu sem skilar okkur þangað sem við viljum komast.  Innan Ísland 2020 er stefnt á að skapa gott almennt umhverfi fyrir fyrirtæki og trausta umgjörð og leikreglur á markaði.  Einfalda þarf stjórnsýslu og regluverk fyrir rekstur og stofnun fyrirtækja.   Hlú þarf að nýsköpun og huga þarf sérstaklega að þörfum lítilla og meðalstórra fyrirtækja.  Helstu vaxtargreinarnar verða við frumgreinaframleiðslu, í iðnaði og þjónustu hátækni og þekkingariðnaði, í skapandi greinum og ferðaþjónustu.  Byggjum á traustum grunni fjölbreyttara atvinnulíf.

En Ísland 2020 nær til fleiri þátta en efnahagslegra. Sóknaráætlanir verða unnar fyrir hvern landshluta þar sem markmið Ísland 2020 verða lögð til grundvallar. Forgangsröðun einstakra verkefna skal vera á hendi heimamanna.  Þar sem  sameiginlegur vettvangur sveitastjórna, fulltrúa atvinnulífs og stofnana á hverju svæði kemur í stað hinna ýmsu stjórna og nefnda sem eru í núverandi skipulagi.  Það er sannfæring mín að með þessu fyrirkomulagi náum við enn betri árangri þar sem frumkvæði og forysta er í höndum heimamanna.

Sameining og samþætting áætlana mun því varða leiðina til árangurs Íslands 2020. Við getum verið með hátt menntunarstig - en til að stefnan beri árangur þarf hún að uppfylla kröfur atvinnulífsins. Ég ætla að nefna eitt dæmi. Í dag er mikið atvinnuleysi á Íslandi. Samt er það svo að fjöldi íslenskra hátæknifyrirtækja þarf að leita út fyrir landssteinanna eftir starfsfólki þar sem ekki er nægjanlegt framboð af tæknimenntuðu fólki hér á landi. Með sameiningu áætlana mun okkur takast   að koma í veg fyrir svona vandamál í framtíðinni.   Engin áætlun sem nú er unnin hver í sínu ráðuneyti er annarri óviðkomandi.  Samþykkt mun þannig styrkja byggð. 

Efnahagsmál

Stærsta verkefni stjórnvalda í atvinnumálum er að tryggja hér bætt rekstrarumhverfi. Við verðum að koma á stöðugleika í gjaldeyrismálum, halda vöxtum lágum og gera afnám gjaldeyrishaftanna mögulegt. Við erum í umsóknarferli að ESB og mín skoðun er sú að við eigum að miða peningamálastefnuna við nægan stöðugleika til að uppfylla skilyrði fyrir upptöku evru að sem fæstum árum liðnum.

Á síðasta ári var samþykkt af Alþingi rammalöggjöf um ívilnanir. Með lögunum var  myndaður almennur rammi utan um hvaða ívilnanir stjórnvöld og eftir atvikum sveitarfélögum er heimilt að veita vegna nýfjárfestinga á Íslandi. Vegna þessara nýju laga er nú hægt að ljúka gerð fjárfestingarsamninga á mun skemmri tíma en áður, jafnvel á örfáum vikum.   Mér þykir rétt við þetta tilefni að benda á að þessi löggjöf um ívilnanir vegna nýfjárfestinga gildir jafnt fyrir íslensk fyrirtæki sem erlend. Ég nefni þetta hér vegna þess að þetta er tæki fyrir sveitarfélög á byggðakorti til að laða til sín fjárfestingarkosti.

Við þurfum þessu samhliða að efla erlenda fjárfestingu.  Fjárfestingarstofa og iðnaðarráðuneyti létu gera úttekt á stefnu og starfi vegna erlendra fjárfestinga. Byggt á þeim niðurstöðum fer nú fram markviss stefnumótunarvinna og er það ætlun mín að kynna innan skamms niðurstöður þeirrar vinnu.  Það er skýrt merki um að hin efnahagslega sól er tekin að rísa að nú eru hafnar, eða alveg við það að hefjast, þrjár stórir framkvæmdir uppá 100 milljarða króna. Stækkun álversins í Straumsvik, Búðarhálsvirkjun og fyrrgreind kísilmálmverksmiðja í Helguvík. Það munar um minna!

Nýsköpun:

Á okkur sem samfélagi hvílir sú skylda að fjölga störfum um tugi þúsunda á næstu árum. Fjölbreytt störf sem fela í sér áskoranir fyrir ungt fólk að láta til sín taka. Forsenda fyrir því að það náist er nýsköpun – og aftur nýsköpun! Ný fyrirtæki starfandi og hjá hinu opinbera.

Ferðamál:

Ferðaþjónustan hefur á síðustu áratugum þróast í að verða einn mikilvægasti atvinnuvegur þjóðarinnar. Sveitarfélögin fara ekki varhluta af því. Ný met um fjölda ferðamanna og umfang greinarinnar eru sett á hverju ári - og við öflun gjaldeyristekna er ferðaþjónustan ein af hinum þremur stóru – ásamt sjávarútvegi og áliðnaði.

Það var einkennandi á Þjóðfundunum sem haldnir voru um allt land – að þar var rauður þráður sem hélst óslitinn hringinn í kringum landið – og hann leiddi alls staðar til sömu niðurstöðu. Ferðaþjónustan er ein allra mikilvægasta atvinnugrein þjóðarinnar og í henni felast hvað mestir möguleikar til sóknar. Sama svarið um allt land!

Og ég segi það hreint út – stjórnvöld horfa mjög ákveðið í átt til ferðaþjónustunnar nú þegar unnið er að mótun atvinnustefnu fyrir framtíðina - og sannarlega er ferðaþjónustan í einu af aðalhlutverkunum í Ísland 20/20.

Með tilkomu Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða munu koma alvöru peningar til að lyfta grettistaki við marga helstu ferðamannastaði landsins, auk þess að byggja upp nýja. 

Í vinnslu er þriggja ára áætlun um að stórfjölga ferðamönnum utan hins hefðbundna ferðamannatíma. Áætlunin byggir á sambærilegum grunni og INSPIRED BY ICELAND verkefnið, þ.e. breiðum samstarfsgrunni þar sem stjórnvöld og hagsmunaaðilar í ferðaþjónustunni leggja öll fé í púkkið og sveitarfélögin komi með.. 

Með hæfilegri einföldun má segja að íslenska sumarið sé því sem næst uppselt - stóru tækifærin liggja því í hinum níu mánuðum ársins. Þetta þýðir að fasteignir og miklar fjárfestingar eru vannýttar stóran hluta ársins og fyrir vikið er arðsemin í allt of mörgum tilvikum ekki sem skyldi. Ferðamannatímabilið á Íslandi er einfaldlega allt of stutt.

Við ætlum að hugsa stórt og til langs tíma og setjum fram djarfa áætlun. Þetta verkefni er að því leyti miklu viðameira en Inspired by Iceland að nú erum við ekki að horfa á þetta sem tímabundið átaksverkefni – heldur sem stefnumarkandi  langtímamál sem hvílir á tveimur grunnstoðum; vöruþróun og markaðssetningu. Tækifæri sem sveitarfélög eru að nýta misvel. 

Orkumál

Orkumál eru jafnan ofarlega á baugi – en áherslur geta verið breytilegar eftir því hvar á landinu við erum. Ég minntist í upphafi ræðunnar á ferðina til Vestfjarða og þar snerist umræðan að miklu leyti um orkuöryggi og húshitunarkostnað. Það verður að segja hlutina eins og þeir eru – orkuöryggi á Vestfjörðum er ekki ásættanlegt og það er verið að vinna að raunhæfum tillögum hvernig best sé að bæta þar úr.

Það er aðra sögu að segja frá Norð-Austurlandi. Þar er markvisst unnið að rannsóknum vegna fyrirhugaðra virkjana á Þeystareykjum, Bjarnarflagi og á Kröflusvæðinu. Nú þegar hefur verið varið um 10 milljörðum króna í rannsóknir á jarðhitasvæðum og er áætlað að fjárfesta fyrir rúman 1,5 milljarð króna í verkefnum í ár. Landsvirkjun á nú í viðræðum við 6-8 hugsanlega orkukaupendur vegna uppbyggingar á Norðausturlandi. Og ég ætla að leyfa mér að vera mjög bjartsýn á að niðurstaða liggi fyrir á þessu ári.

Þó við getum státað okkur af því að nánast öll raforkuframleiðsla sem og upphitun húsa komi frá hreinum og grænum orkugjöfum þá kemur aðeins rétt innan við 1% af orku til samgangna hér á landi frá vistvænum orkugjöfum. Þar þarf að gera bragarbót því aukin krafa er nú lögð á að kannaðir verði allir möguleikar varðandi innleiðingu vistvænnar orku í samgöngum.

Til að ráða hér bragarbót á settum við af stað verkefnið Græna orkan og nú í janúar síðastliðnum mælti ég fyrir tillögu til þingsályktunar um orkuskiptaáætlun í samgöngum. Ég vona að tillagan verði samþykkt fyrir þinglok svo hægt verði að vinna að þessu mikilvæga verkefni með öflugum stuðningi alþingis. Ég boða það hér og nú að fulltrúar Grænu orkunnar munu fara hringinn á næstu mánuðum, halda fundi á lykilstöðum og kynna fyrir sveitarstjórnarmönnum og öllum almenningi þau stóru tækifæri sem við stöndum frammi fyrir. Við þurfum á ykkur að halda í þessu verkefni og sum hafa þegar heyrt í okkur.  Þetta er spennandi tækifæri.

Stoðkerfið

Stoðkerfi atvinnulífsins – þ.e. þær stofnanir og þau ráð sem ríkið hefur til að styðja við og efla frumkvöðlastarf í litlum og meðalstórum fyrirtækjum er viðamikið. Það eru lagðir umtalsverðir fjármunir í stoðkerfið og við verðum að tryggja að það nýtist sem best til að þjóna hlutverki sínu – að bæta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Stoðkerfið sjálft er til sífelldrar endurskoðunar og það hafa heyrst raddirum að það sé of flókið og í sumum tilfellum séu of margir ólíkir aðilar að sinna svipaðri þjónustu.

Við í iðnaðarrráðuneytinu höfum lagt mikla vinnu í að finna leiðir til að auka skilvirkni og þar með gagnsemi stoðkerfisins sveigjanleika og betra aðgengi. Allt kapp yrði lagt á að koma upp sterkum svæðisbundnum þjónustukjörnum og öflugu baklandi, sem svæðisbundið starf getur sótt þekkingu til, t.d. um tækni- og þekkingaryfirfærslu og alþjóðatengsl.

Með þessu getuir margt unnist. Ákvarðanataka og stefnumótun þarf í auknum mæli að fara fram í héraði og þar er jafnframt skipulega byggð upp þekking og frumkvæði. Öll samskipti svæða og ríkisvaldsins eru einfölduð og gerð markvissari. Við erum að tala um valddreifingu þar sem að ákvörðunarvaldið er að miklu leyti fært frá miðborg Reykjavíkur til hvers landsvæðis fyrir sig. Þetta felur í sér aukna ábyrgð – en um leið er ég í engum vafa um að fyrir hvert svæði þýðir þetta líka aukin tækifæri Erum að styrkja tengsl ráðuneytisins beint í gengum nýsköpunarmiðstöðvar.  Nú er einnig starfsemi á Ísafirði sem gefst vel. 

Lokaorð

Iðnaðarráðuneytið er í eðli sínu sóknarráðuneyti. Á okkar könnu er að efla frumkvöðlastarf og atvinnusköpun – virkja orkuna sem býr í landinu og þjóðinni.En þá verðum við líka að eiga í stöðugu samtali.

Ég óska ykkur alls hins besta í ykkar verkum sem eru ekki létt í nærsamfélaginu og hlakka til að hitta ykkur á heimavelli!