Ferðamálaþing 2011

Bæjarstjóri, ráðstefnustjóri, - góðir ráðstefnugestir,

Ég vil lýsa ánægju minni með að sjá svona marga gesti hér í dag á ferðamálaþingi iðnaðarráðuneytis
og Ferðamálastofu. Það er mér mikið fagnaðarefni að þingið skuli haldið hér á Ísafirði. Það fer vel á því að einmitt hér á Ísafirði skuli haldið þing sem er sérstaklega helgað tengslum ferðaþjónustu og skapandi greina. Við höfum séð það
á síðustu árum hvernig Vestfirðingar hafa skapað sér sérstöðu með þróun á ferða- og afþreyingartilboðum sem bjóða upp á einstaka upplifun sem ekki er í boði annarsstaðar. Vestfirðingar vísa hér veginn og eru að leggja grunn að
grænni ferðaþjónustu sem þegar er orðin eftirsótt. Þetta svæði hefur sérstöðu sem verður æ sterkara tromp í ferðaþjónustu. Landssvæði eru í auknum mæli að draga fram sérstöðu sína og fjölbreytileika landsins.

Síðasta ferðamálaþing var haldið í maí á síðasta ári í miðju Eyjafjallajökulsgosi og við stóðum frammi fyrir fordæmalausu neyðarástandi þegar flugsamgöngum við landið var ógnað. Með snöggum viðbrögðum og einstæðri samstöðu tókst okkur að komast í gegnum þá þraut og við lærðum mikið af henni. Nú tel ég að við göngum sterkari
saman en nokkru sinni til móts við bjarta tíma í þessari mikilvægu atvinnugrein.

Við erum söguþjóð og í Inspired by Iceland snérum við svolítið upp á það með því að láta landið okkar, gesti þess og heimsþekkta Íslandsvini segja söguna um að Ísland væri opið og aðgengilegt og aldrei eins mikil ástæða
til þess að heimsækja það og sumarið 2010. Í heimi markaðsfólks, auglýsinga- og almannatengslastofa er Inspired by Iceland orðið alþekkt hugtak enda margtilnefnt til verðlauna og hlotið eftirsótt verðlaun. Okkur Íslendinga og
ferðaþjónustuna skiptir það mestu að það tókst að skapa jákvæða umræðu á Netinu og í samfélagsmiðlum sem ná um allan heim, en Netið og sögur frá vinum og vandamönnum ráða orðið mestu um ákvarðanir fólks í ferðamálum.

Ég veit ekki hversu margar milljónir manna við snertum með twitter, sendingu myndbanda og öllu því sem beitt var.

Árið í ár er algjört metár í komu ferðamanna hingað til lands, aukningin hefur undanfarinn áratug verið 10% að meðaltali en nú stefnir í að hún verði nær 20%. Athyglisvert er að skoða hvernig samsetning þjóðernis erlendra ferðamanna hefur breyst en fjölgun bandarískra ferðamanna hingað til lands er yfir 50% á milli ára. – Það eru góðar fréttir. Þess þá heldur að hafa ekki öll eggin í sömu körfu. Þá eru það einnig góð tíðindi að mikil aukning hefur orðið á gistinóttum Íslendinga á
hótelum og í júlí s.l. voru þær 27 þúsund samanborið við 18 þúsund í júlí 2010 og fjölgar því um rúm 52% á milli ára.

Náttúran lét okkur enn finna verulega fyrir sér á vordögum, rétt við upphaf ferðamannavertíðarinnar, er gos varð í Grímsvötnum og öskufall gríðarlegt. Var aftur einstakt að verða vitni að æðruleysi íbúanna á svæðinu og fylgjast með hvernig allir lögðust á eitt við að hreinsa ösku og gera klárt fyrir sumarið. Nú kom sér vel að hafa aðgang að viðbragðsteymi ferðaþjónustunnar sem við settum á laggirnar vegna gossins í Eyjafjallajökli en teymið er mikilvægur vettvangur til að færa almannavörnum, stjórnvöldum og stofnunum sjónarmið greinarinnar og einnig til að læra af sérfræðingunum sem hjá almannavörnum starfa. Full reynslumikið fólk orðið.

Við vorum síðan rétt búin að kasta mæðinni eftir öskuhreinsunina þegar hlaup í Mýrdalsjökli ruddi burt brúnni af Múlakvísl. Þar með var hringvegurinn í sundur á einu helsta ferðamannasvæði landsins og að þessu sinni á háannatíma ferðaþjónustunnar. Má segja að góð ráð hafi vissulega verið dýr. – Stjórnvöld brugðust skjótt við og var ný brú smíðuð á metttíma en jafnframt liðkað fyrir umferð um Fjallabaksleið nyrðri með vegabótum og bættum merkingum m.a. á vöðum. Starfsfólk bílaleiga vann ómetanlegt starf við erfiðar aðstæður og sýndu hugmyndaauðgi og hugrekki sem eftir var tekið. Vil ég þakka þeim kærlega fyrir að hafa lagt sig fram við að létta undir með lögreglu og björgunarsveitum við að aðstoða ferðafólk, algjörlega óháð því hvort um viðskiptavini þeirra væri að ræða eða aðra ferðamenn.

En að öðru; Alþingi samþykkti í vor ferðamálaáætlun fyrir tímabilið 2011 til 2020. Ég hvet gesti hér á ferðamálaþingi til að kynna sér efni áætlunarinnar sem er stutt og hnitmiðuð. 

Áætluninni fylgir síðan töluvert plagg með m.a. aðgerðaáætlun sem stendur upp á stjórnvöld að vinna eftir í samvinnu við atvinnugreinina.

Mikil áhersla er lögð á vöruþróun og nýsköpun í ferðamálaáætlun. Á vegum iðnaðarráðuneytis er nú þegar nokkuð fé lagt til vöruþróunar og nýsköpunar í ferðaþjónustu m.a. í gegnum vaxtarsamninga og menningarsamninga. Í nýlegri samantekt iðnaðarráðuneytis má sjá að á árinu 2010 nam stuðningur ráðuneytis við ferðaþjónustu með beinum og óbeinum hætti um 240 milljónum króna. Þar af er hlutur vaxtarsamninga mestur en til stuðningur við ferðaþjónustuverkefni í gegnum vaxtarsamninga er um 85 milljónir og síðan í gegnum menningarsamninga 63
milljónir. Styrkir Ferðamálastofu til úrbóta á ferðamannastöðum námu síðan 48 milljónum á árinu 2010. Auk þessa er stuðningur ráðuneytis í gegnum norræna og evrópska sjóði 42 milljónir og stuðningur Rannís við ferðaþjónustutengd
verkefni á árinu 2010 er 22 milljónir króna. Hér er ótalinn stuðningur við verkefni á vegum Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands sem bæði er fjárhagslegur og faglegur á sviði vöruþróunar.

Á árinu 2011 lauk verkefninu Gáttum sem unnið hefur verið að sameiginlega á vegum Ferðamálastofu og Nýsköpunarmiðstöðvar á þremur stöðum á landinu. Það verkefni var tilraunaverkefni í klasasamstarfi á sviði ferðaþjónustu.

Þrátt fyrir að formlegri aðkomu Nýsköpunarmiðstöðvar og Ferðamálastofu að Gáttaverkefnunum sé lokið heldur vinna við þau áfram. Dæmi um árangur þeirrar vinnu sem unnin hefur verið í Gáttaverkefninum má sjá á fjölmörgum áfangastöðum; í Skagafirði eru nú í boði ferðir um sögustaði- Sturlungu, þeir merktir og gerðir aðgengilegri,
haldinn er árlegur sögudagur, gefnir hafa verið út bæklingar og kort tengt verkefninu, í vinnslu er litabók, fatnaður hefur verið saumaður og svo má lengi telja. 

Í Borgarfirði er nú til ævintýrakort fyrir börn sem fylgja vilja slóð Sögu sem er 9 ára stelpa sem hittir álfadrenginn Jökul á ferðalagi. Á stöðunum sem þátt tóku í verkefninu er sérstaklega vel tekið á móti börnum og fjölskyldum og hugsað
hefur verið fyrir þörfum barna og fjölskyldna á ferðalagi.

Vonir standa til þess að hægt verði að fjölga Gáttaverkefnum og víkka út áherslur þeirra frá því að vera eingöngu á sviði menningartengdrar ferðaþjónustu til þess að miða að því að auka möguleika til afþreyingar utan háannatíma.

Að ferðast um Ísland er upplifun! Við eigum fjölmargar perlur sem eru nú þegar í boði fyrir ferðamenn að njóta og upplifa. Enn eru þó óteljandi upplifanir sem á eftir að „pakka“ inn í þann búning að hægt sé að njóta þeirra til fulls og um
það snýst að verulegu leiti vöruþróun í ferðaþjónustu – að pakka inn, setja á svið, skapa væntingar og uppfylla þær. Væntingar um einstaka upplifun er það sem hefur, getur og mun draga marga til Íslands.

Samstarf skapandi greina og ferðaþjónustu er nú þegar fjölbreytt og spennandi og ástæða til að hvetja til enn meiri samvinnu þessara greina eins og gert er með áherslum þessa ferðamálaþings, því dæmin sýna að þar sem skapandi greinar og ferðaþjónusta mætast gerast frábærir hlutir og má þar nefna viðburði eins og Iceland Airwaves og Aldrei fór ég suður hér á Ísafirði. 

Í júní s.l. samþykkti Alþingi lög um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða en sjóðnum er ætlað að verja til uppbyggingar, viðhalds og verndunar mannvirkja og náttúru á ferðamannastöðum.

Ég lagði mikla áherslu á að sjóðurinn hefði heimild til að fjármagna undirbúning og hönnun vegna framkvæmda, en vaxandi skilningur hefur verið á mikilvægi þess að hönnun taki mið af og sé í sátt við náttúrulegt umhverfi, svo og á því að í skipulagsvinnu sé tekið tillit til sjónarmiða ferðaþjónustu og umhverfisvitundar.

Þetta samspil er meginþema ferðamálaþings. 

Í anda þess þess megintilgangs sem lá að baki stofnun Íslandsstofu, sem var að ná fram hagræðingu með því að beina markaðsstarfi allra útflutningsgreina í einn farveg, gerðu iðnaðarráðuneytið og Íslandsstofa í byrjun þessa árs með sér fimm ára samning um markaðsstarf erlendis. Samningurinn er upp á tæpar 300 millj. kr. auk þess sem markaðsgjaldið sem Íslandsstofa er fjármögnuð fyrir rennur að verulegu leyti til landkynningar. Það er því mikils vænst af Íslandsstofu og
líst mér vel á samstarfið fram að þessu.

Markmið samnings ráðuneytisins og Íslandsstofu er að laða til landsins erlenda ferðamenn með samræmdu kynningar- og markaðsstarfi í þágu íslenskrar ferðaþjónustu og skerpa heildstæða ímynd íslenskrar ferðaþjónustu svo auka megi gjaldeyristekjur og efla hagvöxt og atvinnusköpun. 

Áherslur og markmið geta tekið breytingum vegna stefnumótunar og nýrra tækifæra sem skapast á sviði
markaðsmála.

Ferðamálastofa fer með leyfis- og tryggingamál ferðaskrifstofa lögum samkvæmt og mun nú enn frekar beina sjónum sínum að uppbyggingu innviða ferðaþjónustunnar með verkefnum á sviði gæðaöryggismála, umhverfismála og markaðsmála innanlands, sinna stuðningi við sérhópa, klasa svo dæmi séu nefnd.

Iðnaðarráðuneytið bindur miklar vonir við að enn betri árangur náist með þessu breytta fyrirkomulagi,
ekki síst er varðar lengingu ferðamannatímans.

Endurskoðun laga um skipan ferðamála er eilífðarverkefni þar sem svo dínamísk atvinnugrein á í hlut. Ég
stefni að því að leggja fram frumvarp á næstunni þar sem nokkrar breytingar eru gerðar á lögunum. Um er að ræða breytingu á verkefnum Ferðamálastofu í samræmi við lög um Íslandsstofu og Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Þá er stefnt að því að breyta hlutverki ferðamálaráðs í ljósi breytts umhverfis og vísa ég þá til fagráðs ferðaþjónustunnar og samráðsvettvangs um ferðamál en ég legg áherslu á að á nýjum samráðsvettvangi verði aðilar úr stjórnsýslu, rannsóknargeiranum, umhverfisgeiranum  og atvinnlífinu sem hafa yfirsýn yfir þarfir greinarinnar og hvernig bæta má þjónustu hins opinbera við hana. Þá er stefnt að því að taka betur á öryggismálum ferðafólks með því að gera kröfu um
áhættumat og öryggisáætlanir.

Í ferðamálaáætlun er mikil áhersla lögð á kannanir, rannsóknir og spár. Í ljósi þess bauðst iðnaðarrráðuneytið til að halda næsta Global Forum on Tourism Statistics sem haldið verður í Hörpu 14.-16. nóvember 2012 en þingið er haldið
annað hvert ár.

Er það von ráðuneytisins að vel takist til með þetta þing hér á landi og að þeir sem málið varðar nýti sér þetta tækifæri til að fræðast enn frekar um mikilvægi hagtalna í ferðaþjónustu. Við eigum ekki að láta staðar numið fyrr en búið er að uppræta svarta atvinnustarfsemi í ferðaþjónustu og búa svo um hnútana að tölfræðin sé eins áreiðanleg og í landbúnaði og sjávarútvegi þar sem gerð er grein fyrir hverju kílói og hverjum líter. 

Eins og ég kom aðeins að í upphafi þá getur ótryggt efnahagsástand í okkar helstu viðskiptalöndum í Evrópu orðið okkar helsta ógn á næstunni. Við þurfum því að herða okkur enn í gæðamálum og umhverfisvernd svo landið haldi áfram að verða skýr valkostur svo margra ferðamanna. Eins þurfum við að horfa í fleiri áttir til að fá hingað ferðamenn. Íslendingar á ferð um eigið land eiga líka að sjást utan sumartímans og velti fyrir mér að fá ferðaþjónustuna alla til að bjóða tilboð af ýmsu tagi t.d. í janúar eða febrúar n.k. Þannig fá landsmenn sjálfir tækifæri til að endurnærast og einnig verða þeir betri sendiherrar Íslands - allt árið! Í staðinn skili þeir sögunni til vina erlendis.

Við erum sannfærð um að ferðaþjónustan sé sú atvinnugrein sem hefur hvað mestan vaxtarþrótt í landinu, og í henni megi með tiltölulega litlum viðbótarfjárfestingum ná fram hagræðingu, betri afkomu, fjölgun starfa og auknum tekjum fyrir þjóðarbúið. Gjaldeyristekjur af 500 þúsund ferðamönnum eru taldar hafa verið um 155 milljarðar á sl. ári. Á árinu 2010 voru gjaldeyristekjur af sjávarútvegi og áliðnaði um 220 milljarðar. Í ár er áætlað að erlendir ferðamenn verði um 600
þúsund og að þremur árum liðnum er engin ofrausn að áætla að þeir gætu orðið um 800 þúsund. Það þarf ekki miklar reikningskúnstir til þess að fá það út að þá verði ferðaþjónustan búin að ná sjávarútveginum í gjaldeyrissköpun. Auk þess er hún öðrum greinum mikilvægari við að halda öllu landinu í byggð og stöðva flótta kvenna af landsbyggðinni.

Það er um þessa hluti sem markaðsverkefnið Ísland – allt árið snýst. Verkefnið sem hleypt verður af stokkunum í byrjun næstu viku. Við ætlum framúr öðrum greinum – ekki vegna þess að það sé markmið í sjálfu sér – heldur vegna þess að það er bæði skynsamlegt og mögulegt að gera það. Og við þurfum að gera það þannig að sómi sé að, og þannig að allt landið njóti ávaxtanna, og álagi af vaxandi ferðamannastraumi sé dreift. Við ætlum að laða hingað ferðamenn sem ferðast mikið, hafa áhuga á löndum og fjölbreyttri menningu þjóða og sækjast eftir útivist og afslöppun í heilbrigðu umhverfi. Við ætlum að höfða til þeirra beint og ná til þeirra með nýjum sögum og persónulegri nálgun.

Ég bregð nú upp svipmynd af verkefninu sem í vændum er.

(MYNDBAND – ÍSLAND ALLT ÁRIÐ)

Ég get ekki lokið þessu hér í dag án þess færa öllum þeim sem komið hafa að undirbúningi ferðamálaþings 2011 kærlega fyrir þeirra miklu vinnu.

Með þessu orðum set ég ferðamálaþing 2011.