Vönduð umfjöllun sem skiptir máli: Grein um heimilisofbeldi
Birtist í Morgunblaðinu 3. júní 2013
Síðustu sex ár hafa að jafnaði 100–110 manneskjur á ári leitað á slysa- og bráðadeild Landspítalans vegna ofbeldis af hálfu núverandi eða fyrrverandi maka. - Í nýlegri skýrslu UNICEF á Íslandi kemur fram að börn sem verða fyrir ofbeldi eru í öllum tilfellum mun líklegri til að upplifa vanlíðan og stunda áhættuhegðun en börn sem upplifa ekki ofbeldi. - Ekki virðist mikill munur á tengslum við vanlíðan og áhættuhegðun á meðal þeirra sem verða vitni að ofbeldi og þeirra sem verða fyrir ofbeldi á heimilum sínum. Þetta er meðal þess sem fram kemur í einni af greinum Morgunblaðsins um heimilisofbeldi sem birst hafa að undanförnu.
Í tengslum við aðgerðaáætlun þáverandi ríkisstjórnar árið 2006 var samþykkt aðgerðaáætlun um ofbeldi karla gegn konum í nánum samböndum sem gilti til ársins 2011. Á grundvelli hennar hafa verið gerðar viðamiklar rannsóknir á heimilisofbeldi og ofbeldi í nánum samböndum sem lýsa þessum skuggahliðum samfélagsins. Því miður er þetta blákaldur raunveruleiki, þar sem ofbeldi er beitt gagnvart núverandi eða fyrrverandi maka. Ofbeldi brýtur niður þá sem fyrir því verða, beint eða óbeint sem þolendur eða sem áhorfendur, líkt og því miður er oft raunin með börn foreldra í ofbeldissambandi.
Þögn er sama og samþykki segir fólk oft, meira í gríni en alvöru, til að hafa sitt fram í léttvægum álitamálum þegar engin fást svör. Í þessu orðatiltæki felst hins vegar dýpri og alvarlegri merking sem er síður en svo léttvæg. Lengi mátti fólk búa við þögn samfélagsins sem ekki treysti sér til að bregðast við ofbeldi í nánum samböndum vegna óttans um að rjúfa friðhelgi einkalífsins, óttans um að skipta sér af málum sem ranglega voru metin einkamál fólks. Sem betur fer hefur þetta breyst mikið með aukinni umræðu, fræðslu og aðgerðum en við verðum að halda ótrauð áfram þessu mikilvæga verkefni og aldrei slaka á.
Morgunblaðið hefur að undanförnu fjallað á vandaðan hátt um heimilisofbeldi og ofbeldi í nánum samböndum. Þar hefur tekist vel að varpa ljósi á þennan ljóta glæp sem slíkt ofbeldi er, afleiðingar hans fyrir þá sem fyrir honum verða, afleiðingarnar fyrir maka og börn, hvort sem þær eru líkamlegt tjón eða andlegur skaði. Tjón af völdum ofbeldis af þessu tagi er alltaf alvarlegt og einmitt alvarlegast fyrir þær sakir að þetta er ofbeldi í nánum samböndum, ofbeldi þar sem þeir sem fyrir því verða hafa einmitt lagt traust sitt og trúnað á ofbeldismanninn.
Umfjöllunin hefur gert meira en að lýsa þeirri dauðans alvöru sem heimilisofbeldi og ofbeldi í nánum samböndum felur í sér. Þann 26. maí sl. var fjallað um hvernig lögreglan á Suðurnesjum hefur breytt verklagsreglum sínum þegar tilkynnt er um heimilisofbeldi. Í stuttu máli felast breytingarnar í því að málum er fylgt betur eftir, áhersla lögð á samvinnu félagsþjónustu og lögreglu, kapp lagt á að afla sem mestra upplýsinga um málsatvik strax í upphafi og síðast en ekki síst fara lögreglumaður og starfsmaður félagsþjónustu í heimsókn á heimilið þar sem ofbeldinu var beitt innan viku frá því að lögregla var fyrst kölluð til. Breytt verklag hefur skilað sér í fleiri tilkynningum til lögreglu og mun fleiri mál fara til ákæruvaldsins. Af þeim sjö málum á landinu öllu þar sem lögð hefur verið fram krafa um nálgunarbann eða brottvísanir á þessu ári eru fimm þeirra á Suðurnesjum. Tölurnar tala sínu máli.
Það er athyglisvert að breytt verklag geti haft þau áhrif sem að framan er lýst. Það bendir til þess að úrræði sem þegar eru fyrir hendi séu ekki nýtt og að við getum gert betur. Við verðum að beita til fulls öllum þeim heimildum og úrræðum sem lög leyfa og stofnanir samfélagsins hafa yfir að ráða. Samfélagið má ekki líða ofbeldi undir neinum kringumstæðum.
Það er full ástæða til að þakka fyrir þá umfjöllun sem hér hefur verið lýst og svo sannarlega hafa fleiri fjölmiðlar lagt lóð sín á vogarskálarnar með ábyrgri umfjöllun um þessi efni. Fjölmiðlar geta haft mikil áhrif og það er gleðilegt þegar þeir axla ábyrgð sína í samfélaginu með vandaðri umfjöllun um mikilvæg málefni eins og hér er um að ræða.
Eygló Harðardóttir, félags- og húsnæðismálaráðherra