Tuttugu ára starfsafmæli Átaks - félags fólks með þroskahömlun
Ávarp Eyglóar Harðardóttur, félags- og húsnæðismálaráðherra
Kæru vinir.
Fyrst af öllu óska ég ykkur öllum til hamingju með þennan merkisdag þar sem félagið Átak fagnar tuttugu ára starfsafmæli. Tuttugu ár eru kannski ekki svo langur tími. Ég þori þó að fullyrða að á þessum árum hafa orðið mikilvægar breytingar til góðs fyrir fólk með þroskahömlun og fyrir samfélagið allt.
Þroski er ferli og öllum einstaklingum er mikilvægt að fá örvun og aðbúnað sem ýtir undir hann. Ekki síður er mikilvægt að fólki sé búið þannig umhverfi og aðstæður að það geti nýtt sér þroska sinn til fulls. Að fólk fái notið þess sem lífið hefur að bjóða á eigin forsendum. Raunar snýst þetta ekki aðeins um þroska einstaklinganna. Samfélagið sem við lifum í þarf líka að þroskast. Þroskað samfélag dregur í sig þekkingu. Það lærir, það vinnur gegn fordómum og stuðlar að auknum mannskilningi og umburðarlyndi þar sem er rúm fyrir alla. Við þær aðstæður getum við talað um vel þroskað samfélag.
Ég held að íslenskt samfélag hafi að þessu leyti þroskast ágætlega á undanförnum árum. Fordómar gegn þeim sem eru „öðruvísi“ hafa látið undan síga. Hugmyndafræðin um samfélag án aðgreiningar hefur fengið byr undir báða vængi sem ber okkur hægt en örugglega í rétta átt.
Enn er unnið að fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þótt samningurinn hafi ekki verið löggiltur enn hefur hann engu að síður mikið gildi hér á landi, enda var hann undirritaður af Íslands hálfu árið 2007 og því fylgja ákveðnar skyldur.
Samningurinn er okkur vegvísir til góðra verka og gildandi framkvæmdaáætlun um málefni fatlaðs fólks ber þess glögg merki. Hún endurómar markmið samningsins. Þar er meðal annars sett fram það markmið að þjónusta við fatlað fólk skuli miða að því að auka sjálfstæði og lífsgæði fólks. Þjónustan á að vera sveigjanleg og einstaklingsbundin, taka til allra þátta lífsins og vera byggð á hugmyndafræðinni um sjálfstætt líf.
Mörg mikilvæg verkefni eru skilgrein í áætluninni og mér finnst ánægjulegt að segja frá því hér að eitt þeirra sem fjallar um valdeflingu og notendasamráð er nú að hefjast. Það ætti auðvitað að vera sjálfsagt að hafa samráð við notendur allrar þjónustu – en við vitum að það er ekki alltaf svo, ekki síst þegar fatlað fólk á í hlut og þessu viljum við breyta. Verkefnið er liður í því. Annað verkefni snýr að stuðningi við seinfæra foreldra sem ég vil líka nefna sérstaklega hér og vonast til að verði mörgum til gagns og góðs og ekki síður lærdómsríkt fyrir þróun frekari stuðnings við foreldra sem á þurfa að halda. Ég nefni líka réttindagæslumenn fatlaðs fólks og möguleika fatlaðs fólks til að eiga sér persónulega talsmenn. Þetta er tiltölulega nýtt í lögum og enginn vafi að réttindi fatlaðra eru með þessu betur varin en áður.
Sýnileiki fatlaðs fólks er enn eitt verkefnið sem fjallað er um í framkvæmdaáætluninni. Sýnileikinn er mjög mikilvægur fyrir þroska samfélagsins sem ég talaði um áðan – og gagnvart fötluðu fólki er hann veigamikið réttindamál sem stuðlar að samfélagi án aðgreiningar.
Í tengslum við sýnileikann detta mér í hug sjónvarpsþættirnir „Með okkar augum“ sem nú eru sýndir í sjónvarpinu (RÚV) þriðja árið í röð. Fyrst voru þeir sýndir á þeim tíma dags að ekki var líklegt að margir myndu sjá þættina. Nú eru þeir sýndir á góðum tíma þegar margir eru sestir við sjónvarpið og ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst þetta með betri sjónvarpsþáttum sem ég sé. Þeir eru vandaðir og vel gerðir, hæfileg blanda af léttleika og alvarlegri hugleiðingum og virkilega skemmtilegir.
Haustið 2007 opnaði Kennaraháskóli Íslands dyr sínar fyrir nemendum með þroskahömlun og bauð upp á starfstengt diplómanám fyrir þennan hóp í fyrsta skipti. Námið er nú skipulagt af Menntavísindasviði Háskóla Íslands og enginn vafi á því að það hefur skipt miklu máli, ekki einungis fyrir nemendurna sem stunda það, heldur líka fyrir starf Háskólans og viðhorf kennara og nemenda til fólks með þroskahömlun. Námið er skipulagt í samræmi við yfirlýsta alþjóðlega stefnu hagsmunasamtaka fólks með þroskahömlun, mannréttindasáttmála sem og stefnu Háskóla Íslands.
Það var einmitt nemandi í starfstengda diplómanáminu sem fékk hugmyndina að stofnun Kaffihússins GÆS sem opnaði í Tjarnarbíói í Reykjavík í byrjun nýliðins sumars. Heiti kaffihússins við Tjörnina bar þó ekki fyrst og fremst nafn af fiðruðum nágrönnum sínum ‒ heldur var þetta skammstöfun fyrir einkunnarorð hópsins sem að þessu stóð; GET – ÆTLA – SKAL. Stofnun kaffihússins snýst um vilja hugmyndasmiðsins og hópsins til þess að ýta undir breytingar í atvinnumálum fatlaðs fólks, sjá fleiri spennandi atvinnutækifæri og opnara samfélag.
Það er leitt að kaffihúsinu hefur nú verið lokað, en Reykjavíkurborg sem er aðili að þessu máli hefur lýst vilja til þess að aðstoða við frekari þróun málsins þannig að kaffihúsið geti orðið sjálfbært eins og það heitir nú til dags. Ég vona svo sannarlega að GÆS opni aftur sem fyrst, því það var á stuttum rekstrartíma komið með marga góða viðskiptavini og aðdáendur eins og góðum kaffihúsum sæmir.
Við getum, ætlum og skulum eru góð einkunnarorð og við ættum öll sem viljum berjast fyrir bættum lífsgæðum fatlaðs fólks að taka okkur þau reglulega í munn, hugsa um þau og vinna eftir þeim. Með því hugarfari munu góðir hlutir gerast hratt.
Góðir gestir – það er margt framundan á afmælisdagskránni svo ég ætla að láta staðar numið en ítreka hamingjuóskir mínar og óska félaginu Átaki gæfu og gengis í framtíðinni.
- - - - - - - - - - - - -
(Talað orð gildir)