Ársfundur Vinnumálastofnunar

Ávarp Eyglóar Harðardóttur félags- og húsnæðismálaráðherra

Ég tel vel við hæfi að beina orðum mínum hér í upphafi til starfsfólks Vinnumálastofnunar en á þessum tímamótum er mér efst í huga þakklæti til ykkar allra fyrir mikið, gott og óeigingjarnt starf á tímum sem án efa hafa á stundum verið afar lýjandi svo ekki sé dýpra í árinni tekið.

Vegur þar hvað þyngst mikið atvinnuleysi á liðnum misserum á sama tíma og fjármunir ríkisins hafa verið af skornum skammti og leitt til sparnaðarkröfu á rekstur stofnunarinnar ár eftir ár. Ég veit að sú staðreynd hefur ekki létt ykkur vinnuna nema síður sé.

Með samstilltu átaki stjórnvalda, þar með talið sveitarfélaga, og aðila vinnumarkaðarins hefur okkur tekist að snúa vörn í sókn gegn atvinnuleysinu. Að mínu mati vegur þrotlaus vinna ykkar allra hvað mest í því sambandi þar sem hvert sértæka verkefnið hefur rekið annað á undanförnum misserum. Starfsfólk Vinnumálstofnunar hefur verið í broddi fylkingar þegar kemur að framkvæmd og utanumhaldi í tengslum við þessi verkefni og skiptir hver hlekkur í keðjunni þar miklu máli.

Í þessu sambandi vil ég jafnframt geta þess að ég tel að sú reynsla og þekking sem byggst hefur upp hjá stofnuninni á síðustu fimm árum sé eitthvað sem við getum byggt á ‒ og eigum að byggja á til lengri tíma litið. Raunar mætti segja að í ljósi þess hve þjóðin er fámenn í samanburði við aðrar þjóðir, svo ekki sé talað um þá stöðu sem uppi er í ríkisfjármálunum, beri okkur hreinlega skylda til að nýta sem best til framtíðar þá þekkingu og þá reynslu sem orðið hefur til hjá starfsfólki Vinnumálastofnunar í þrengingum á vinnumarkaði undanfarinna ára. Þannig getum við aukið líkurnar á því að þeir fjármunir sem við höfum úr að spila í tengslum við vinnumarkaðsaðgerðir verði nýttir eins og best verður á kosið hverju sinni.

Það er ekki ofsögum sagt að miklar breytingar hafi átt sér stað í íslensku samfélagi á undanförnum árum. Í ljósi þess hef ég mikinn hug á að hefja vinnu við mótun heildstæðrar stefnu til framtíðar um vinnumarkaðsmál þar sem meðal annars verði litið til þess hvernig atvinnulífið geti komið til móts við einstaklinga með skerta starfsgetu þannig að þeir geti líkt og aðrir fengið tækifæri til þátttöku á vinnumarkaði. Atvinnumál fatlaðs fólks eru mér hugleikin en ég tel mikilvægt að við lítum sömu augum á vinnumál fatlaðs fólks og ófatlaðra, meðal annars með það í huga að fatlað fólk fái þannig notið þjónustu hjá Vinnumálastofnun eins og aðrir.

Það er líka mikilvægt að vinnumarkaðsstefnan veki jákvæða framtíðarsýn hjá unga fólkinu okkar og hvetji til aukinnar menntunar og betri tengingar milli þeirrar menntunar sem fólk velur sér og þarfa atvinnulífsins. Þannig tel ég okkur best í stakk búin til að tryggja viðunandi atvinnustig til framtíðar.

 

Sem lið í mótun vinnumarkaðsstefnu þykir mér ekki síður mikilvægt að fundnar verði leiðir til að brjóta upp kynbundið náms- og starfsval. Ég hef raunar þegar falið starfandi aðgerðahópi um launajafnrétti kynjanna að skoða þetta efni. Leita þarf fyrirmynda á Norðurlöndunum sem og hafa samráð við mennta- og háskólastofnanir hér á landi. Í þessu tel ég jafnframt mikilvægt að horfa til þeirrar reynslu sem við höfum innan Vinnumálastofnunar um framkvæmd lánatryggingasjóðs kvenna og styrkja til atvinnumála kvenna. Þessi verkefni hafa staðið yfir í rúmlega tuttugu ár og enn virðist vera þörf á þeim.

 

Í vinnumarkaðsstefnu vil ég jafnframt leggja áherslu á mikilvægi sveigjanlegra starfsloka þegar aldurinn færist yfir. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að vinnukraftar eldra fólks geti oft og tíðum verið vannýttir enda þótt þekkt sé að Íslendingar vinni manna lengst ef litið er til nágrannaþjóða okkar. Það er mjög einstaklingsbundið hvenær fólk þarf eða kýs að hætta þátttöku á vinnumarkaði aldursins vegna. Það er þó mín upplifun að oftar en ekki vilji eldra fólk fá tækifæri til að sinna léttari störfum eða minna krefjandi störfum, ef svo má að orði komast, eða jafnvel gegna hlutastörfum í einhvern tíma áður en til starfsloka kemur í stað þess að hætta alfarið fullri þátttöku á vinnumarkaði við tiltekin aldursmörk.

 

Síðast en ekki síst þurfum við í vinnumálastefnunni að huga sérstaklega að aðstæðum erlendra ríkisborgara á innlendum vinnumarkaði, bæði varðandi launakjör og önnur starfskjör. Einnig þurfum við að huga að þeirri þjónustu sem við veitum þeim erlendu ríkisborgurum sem eru hér á landi í atvinnuleit. Í því sambandi þurfum við meðal annars að gæta að því að þeir verði ekki félagslegum undirboðum að bráð. Þar getum við lært af eigin reynslu sem og reynslu annarra þjóða en mér er kunnugt um að Norðmenn hafi samþykkt þrjár aðgerðaáætlanir gegn félagslegum undirboðum, nú síðast á þessu ári.

Vinnumálastofnun hefur í gegnum tíðina með einum eða öðrum hætti komið að þeim atriðum sem ég hef nefnt hér að framan og tel ég því að þekking og reynsla ykkar hjá Vinnumálastofnun geti vegið þungt í mótun nýrrar vinnumarkaðsstefnu.

Í lok september síðastliðnum lagði ég fram á Alþingi skýrslu um árangur vinnumarkaðsaðgerða fyrir ungt fólk sem ber því góða starfi sem hér hefur verið unnið glöggt vitni. Í skýrslunni kemur meðal annars fram að góður árangur hafi verið af flestum ef ekki öllum þeim verkefnum sem hrundið hefur verið af stað á síðustu misserum. Þetta tel ég mikilvæg skilaboð og gott veganesti inn í framtíðina.

Ég vil nefna sérstaklega tvö verkefni sem reynst hafa ungu fólki vel í undangengnum þrengingum á vinnumarkaði en ungt fólk er einmitt sá hópur sem ég tel afar mikilvægt að hlúa sérstaklega að við slíkar aðstæður. Annars vegar er það verkefnið sem kallað hefur verið Ungt fólk til athafna og hins vegar atvinnutorgin.

Bæði þessi verkefni hafa nýst ungu fólki afar vel ef marka má þær upplýsingar sem koma fram í skýrslunni sem ég nefndi áðan. Þá liggur fyrir ný skýrsla á vegum Nýsköpunarsjóðs námsmanna og Reykjavíkurborgar þar sem meðal annars kemur fram svo ekki verður um villst að atvinnutorgin hafa sannað gildi sitt. Ég legg því á það mikla áherslu að leitað verði allra leiða til að unnt verði að halda þessum mikilvægu verkefnum gangandi eins lengi og þurfa þykir.

Þar er þó á brattann að sækja miðað við þau áform sem fram koma í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2014 ef miðað er við þá fjármuni sem þar eru ætlaðir til reksturs Vinnumálastofnunar. Við meðferð frumvarpsins á Alþingi mun ég leita allra mögulegra leiða svo unnt verði að draga úr þeim fjárhagslega skelli sem frumvarpið gerir ráð fyrir að Vinnumálastofnun verði fyrir með það að markmiði að stofnunin geti í það minnsta haldið sjó hvað varðar þau mikilvægu verkefni sem henni er falið að sinna.

Hér á ég ekki meðal annars við það verkefni að veita þeim ráðgjöf og þjónustu sem eru án atvinnu en eiga samt sem áður ekki rétt á atvinnuleysisbótum. Lögum samkvæmt hefur Vinnumálastofnun verið falið að veita þessum einstaklingum þjónustu og ráðgjöf í tengslum við atvinnuleit þeirra.

Mér er kunnugt um að lögð hafi verið mikil vinna í umbætur innan stofnunarinnar hvað varðar skipulag í tengslum við veitingu þjónustu til atvinnuleitenda þannig að starfsfólk stofnunarinnar geti mætt þörfum þessara einstaklinga eins og best verður á kosið. Þætti mér miður ef öll sú vinna hefur verið unnin fyrir gíg og ef þau verðugu markmið sem þar hafa verið sett ná ekki fram að ganga sökum fjárskorts. Mig grunar að verði það raunin kunni það ekki góðri lukku að stýra til lengri tíma litið og því ástæða til að tryggja ef þess er nokkur kostur frekari framgang þessa verkefnis innan stofnunarinnar.

Nú líður að lokum nýjasta verkefnisins sem ráðist hefur verið í á vinnumarkaði í kjölfar aukins atvinnuleysis eða Liðsstyrksverkefnisins. Í ljósi þess hefur á undanförnum vikum komið upp umræða í fjölmiðlum um hvað taki við að verkefninu loknu. Sú umræða hefur að mínu mati oft og tíðum einkennst af innistæðulausum eða í það minnsta innistæðulitlum staðhæfingum þar sem ekki hefur fylgt með á hvaða rökum þær eru reistar. Ég tel afar mikilvægt að bregðast við slíkum upphrópunum í fjölmiðlum á málefnalegan og yfirvegaðan hátt þar sem öll gögn eru uppi á borðum.

Kemur þá enn og aftur til kasta Vinnumálstofnunar en stofnunin gegnir gríðarlega miklu hlutverki þegar kemur að öflun tölfræðilegra upplýsinga um hvaðeina sem snýr að vinnumarkaði og þeim störfum sem stofnunin sinnir. Vel nestuð af upplýsingum frá ykkur, starfsfólki Vinnumálastofnunar, get ég tekið þátt í umræðu í fjölmiðlum af upplýstu öryggi og reynt með þeim hætti að hafa áhrif á umræðuna á málefnalegan hátt með tölulegar upplýsingar Vinnumálstofnunar í farteskinu, máli mínu til stuðnings.

Þrátt fyrir að störf Vinnumálastofnunar hafi á undanförnum árum litast af þeirri stöðu sem uppi hefur verið á vinnumarkaði má ekki gleyma því að stofnunin sinnir jafnframt öðrum störfum sem ekki eru síður mikilvæg. Má í því sambandi nefna að stofnunin sér um veitingu atvinnuleyfa hér á landi fyrir þá útlendinga sem slík leyfi þurfa til að geta verið þátttakendur á vinnumarkaði hérlendis auk þess sem stofnunin sér um greiðslur úr Ábyrgðasjóði launa og Fæðingarorlofssjóði.

Í þessu sambandi vil ég nefna að í fjárlagafrumvarpinu sem lagt hefur verið fram á Alþingi fyrir árið 2014 er meðal annars gert ráð fyrir að vegna aðhaldsaðgerða verði fallið frá hugmyndum um lengingu fæðingarorlofs en þess í stað er gert ráð fyrir að hámarksgreiðslur úr Fæðingarorlofssjóði verði hækkaðar eða að svokallað greiðsluþak verði hækkað.

Það að hækka hámarksgreiðslurnar er af mörgum talinn vænlegri kostur en að lengja fæðingarorlofstímann, ekki síst með það að markmiði að stuðla þannig að aukinni töku fæðingarorlofs meðal feðra. Tölulegar upplýsingar hafa nefnilega sýnt að feður hafa í minna mæli nýtt rétt sinn til töku fæðingarorlofs eftir að hámarksgreiðslur frá Fæðingarorlofssjóði voru lækkaðar en áður þó ýmsar aðrar ástæður kunni þar einnig að hafa haft áhrif, svo sem almenn staða á vinnumarkaði og þyngri greiðslubyrði heimilanna.

Ég á von á því að þetta verði eitt af þeim atriðum sem muni verða til umræðu á Jafnréttisþingi sem fyrirhugað er að halda þann 1. nóvember næstkomandi. Ef til vill fáum við í kjölfar þeirrar umræðu frekari sýn á þau áhrif sem þessar fyrirhuguðu breytingar á fyrirkomulagi fæðingarorlofs kunna að hafa fyrir foreldra á vinnumarkaði þegar kemur að töku fæðingarorlofs.

Ágætu gestir.

Ég hóf þetta ávarp mitt með því að beina orðum mínum til Vinnumálastofnunar og þess frábæra starfsfólks sem þar er að finna. Mér þykir því við hæfi að enda á því að beina orðum mínum til ykkar hinna en ég vil hvetja ykkur og okkur öll sem viljum hag Vinnumálastofnunar sem mestan og bestan til þess að taka höndum saman og vinna áfram af heilum hug með stofnuninni að þeim verkefnum sem henni eru falin þannig að hún geti starfað áfram sem sá máttarstólpi á sínu sviði sem hún hefur verið á tímum mikils umróts í íslensku samfélagi.

- - - - - - - - - - - - -
(Talað orð gildir)