Jafnréttisviðurkenning Jafnréttisráðs 2015

Ávarp Eyglóar Harðardóttur, félags- og húsnæðismálaráðherra

Ráðherrar og þingmenn,

Góðir gestir,

Verið velkomin á árlega afhendingu jafnréttisviðurkenningar Jafnréttisráðs. 

Mér er það mikill heiður afhenda þeim núlifandi konum sem fyrst gegndu embættum forseta Alþingis, ráðherra og þingflokksformanna viðurkenningu Jafnréttisráðs en ráðið ákvað einróma að í tilefni af 100 ára afmæli kosningaréttar kvenna skyldi heiðra konur sem hafa rutt brautina eða brotið hið svokallaða glerþak fyrir aukið kynjajafnrétti á þessum vettvangi stjórnmálanna.

Á þessu mikla afmælisári er vel við hæfi að veita stjórnmálakonum viðurkenningu Jafnréttisráðs og nýta þannig tímamótin til að vekja athygli á mikilvægi jafnrar þátttöku kvenna og karla í stjórnmálum og í okkar lýðræðissamfélagi. Í þjóðfélagi sem kennir sig við réttlæti, jafnrétti og lýðræði ættu konur og karlar að sjálfsögðu að ráða málum í sameiningu á opinberum vettvangi.

 

Handhafar viðurkenningar Jafnréttisráðs árið 2015 eru 15 konur sem, eins og áður sagði, voru fyrstar til að gegna embættum forseta Alþingis, ráðherra og þingflokksformanna.

Frá árinu 1922 hefur 71 kona tekið sæti á Alþingi og þegar þingferlar þessara kvenna voru skoðaðir í því augnamiði að komast að því hvaða konur urðu fyrstar til að gegna umræddum embættum kemur í ljós að þær eru 16 talsins. Þær 15 sem heiðraðar eru hér í dag og Auður Auðuns sem var alþingsmaður Reykvíkinga fyrir Sjálfstæðisflokkinn frá 1959-1970, fyrsta konan til að gegna embætti borgarstjóra höfuðborgarinnar 1959-1960 og fyrst kvenna til að taka sæti í ríkisstjórn Íslands en hún var dóms- og kirkjumálaráðherra frá 1970 til 1971. Við heiðrum minningu Auðar hér í dag og einnig þeirrar konu sem fyrst kvenna tók sæti á Alþingi eða Ingibjörgu H. Bjarnason sem var þingmaður fyrir Kvennalista eldri, Íhaldsflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn frá 1922–1930.

Kosningaréttur kvenna og kjörgengi þeirra til jafns við karla var einn mikilvægasti þáttur lýðræðisþróunar hér á landi því í þessum réttindum felst grunnur fulltrúalýðræðisins; þau grundvallar mannréttindi að geta haft áhrif.  Í dag hundrað árum síðar eru konur um 40% þingmanna en hlutfall kvenna hefur hæst verið 43% eftir kosningarnar 2009.  Áður hafði hlutfall kvenna farið hæst eftir kosningarnar 1999 eða í 35%.  Enn hallar á konur á opinberum vettvangi og við eigum að nýta tímamótin til framfara á sviði jafnréttismála og til að rifja upp og skrá sögu baráttunnar fyrir auknum borgaralegum og stjórnmálalegum réttindum kvenna.

Svo virðist sem Alþingi Íslendinga og íslenskir stjórnmálaflokkar hafi að mestum hluta hafnað starfskröftum kvenna til ársins 1983. Í rúmlega 60 ár eða frá 1922 – 1983 tóku aðeins 12 konur sæti á Alþingi, fjórar þeirra eru með okkur hér í dag. (Ragnhildur Helgadóttir, Guðrún Helgadóttir, Jóhanna Sigurðardóttir og Salome Þorkelsdóttir).  Á níunda áratugnum varð hin eiginlega bylting hvað varðar stjórnmálaþátttöku kvenna þegar íslenskar konur buðu í þriðja skipti fram í nafni Kvennalista – nú til Alþingis – og hlutfall þeirra fór í fyrsta skipti yfir 10%, löngu síðar en konur á hinum Norðurlöndunum náðu þeim sama áfanga.

Voru konur virkilega útilokaðar frá framboðslistum í hefðbundnum stjórnmálaflokkum? Og var það efnhagshrunið sem hreyfði svo við okkur að kona varð loksins forsætisráðherra og konur sátu til jafns við karla í ríkisstjórn Íslands? Ég hef ekki svör á reiðum höndum við þessum spurningum en vissulega eru þetta áhugaverðar tilgátur um völd og áhrif í okkar annars ágæta samfélagi.

En þá er komið að afhendingu viðurkenningar Jafnréttisráðs.

Jafnréttisviðurkenningu Jafnréttisráðs árið 2015 hljóta þær konur sem fyrst gegndu embættum forseta Alþings, ráðherra og þingflokksformanna.  (Hér í stafrófsröð)

Birgitta Jónsdóttir

Alþingismaður Reykjavíkurkjördæmis suður 2009–2013 (Borgarahreyfingin, Hreyfingin) og Suðvesturkjördæmis síðan 2013 (Píratar). Formaður þingflokks Borgarahreyfingarinnar, síðar Hreyfingarinnar, 2009–2010, þingflokks Hreyfingarinnar 2013 og þingflokks Pírata 2013–2014.

Birgitta var fyrsta konan sem gegndi embætti formanns þingflokks Borgarahreyfingarinnar,

Hreyfingarinnar og Pírata.

Guðfríður Lilja Grétarsdóttir

Alþingismaður Suðvesturkjördæmis 2009–2012 (Vinstri hreyfingin – grænt framboð). Formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs 2009–2011.

Guðfríður Lilja var fyrsta konan sem gegndi embætti formanns þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs.

Guðrún Agnarsdóttir

Landskjörinn alþingismaður Reykvíkinga 1983–1987 og alþingismaður Reykvíkinga 1987–

1990 (Samtök um kvennalista). Formaður þingflokks Samtaka um kvennalista 1983–1984 og 1986–1987.

Guðrún var fyrsta konan sem gegndi embætti formanns þingflokks Samtaka um kvennalista.

Guðrún Helgadóttir

Landskjörinn alþingismaður Reykvíkinga 1979–1987, alþingismaður Reykvíkinga 1987–1995 (Alþýðubandalag), mars–maí 1999 (þingflokkur óháðra). Forseti Sameinaðs þings 1988–1991.

Guðrún var fyrsta konan sem gegndi embætti forseta Sameinaðs Alþingis.

Hanna Birna Kristjánsdóttir

Alþingismaður Reykjavíkurkjördæmis suður síðan 2013 (Sjálfstæðisflokkur). Innanríkisráðherra 2013–2014.

Hanna Birna var fyrsta konan sem gegndi embætti innanríkisráðherra.

Jóhanna Sigurðardóttir

Alþingismaður Reykvíkinga 1978–2003, (landskjörinn alþingismaður 1979–1987) (Alþýðuflokkur, utan flokka, Þjóðvaki, hreyfing fólksins, þingflokkur jafnaðarmanna, Samfylkingin), Reykjavíkurkjördæmis suður 2003–2007, Reykjavíkurkjördæmis norður 2007–2013 (Samfylkingin). Félagsmálaráðherra 1987–1994 og 2007–2008, félags- og tryggingamálaráðherra 2008–2009 og forsætisráðherra 2009–2013.

Jóhanna var fyrsta konan sem gegndi embætti forsætisráðherra og félagsmálaráðherra.

Margrét Frímannsdóttir

Alþingismaður Suðurlands 1987–2003 (Alþýðubandalag, Samfylkingin) og Suðurkjördæmis 2003–2007 (Samfylkingin). Formaður þingflokks Alþýðubandalagsins 1988–1992 og þingflokks Samfylkingarinnar 2004–2006.

Margrét var fyrsta konan sem gegndi embætti formanns þingflokks Alþýðubandalagsins.

Oddný G. Harðardóttir

Alþingismaður Suðurkjördæmis síðan 2009 (Samfylkingin). Formaður þingflokks Samfylkingarinnar 2011–2012 og 2012–2013. Fjármálaráðherra 2011–2012 og fjármála- og efnahagsráðherra 2012.

Oddný var fyrsta konan sem gegndi embætti fjármálaráðherra.

Ragnhildur Helgadóttir

Alþingismaður Reykvíkinga með hléum 1956–1991 (Sjálfstæðisflokkur). Forseti Neðri deildar 1961–1962 og 1974–1978. Menntamálaráðherra 1983–1985 og heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra 1985–1987.

Ragnhildur var fyrsta konan sem gegndi embætti forseta Neðri deildar Alþingis,

menntamálaráðherra og heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra.

Rannveig Guðmundsdóttir

Alþingismaður Reyknesinga 1989–2003 (Alþýðuflokkur, þingflokkur jafnaðarmanna, Samfylkingin) og Suðvesturkjördæmis 2003–2007 (Samfylkingin). Formaður þingflokks Alþýðuflokksins 1993–1994 og 1995–1996, þingflokks jafnaðarmanna 1996–1999 og þingflokks Samfylkingarinnar 1999–2001. Félagsmálaráðherra 1994–1995.

Rannveig var fyrsta konan sem gegndi embætti formanns þingflokks Alþýðuflokksins, Jafnaðarmanna og Samfylkingarinnar.

Salome Þorkelsdóttir

Landskjörinn alþingismaður Reyknesinga 1979–1983, alþingismaður Reyknesinga 1983–1995 (Sjálfstæðisflokkur). Forseti Efri deildar 1983–1987, forseti Sameinaðs þings 1991 og forseti Alþingis 1991–1995.

Salome var fyrsta konan sem gegndi embætti forseta Efri deildar Alþingis og forseta Alþingis.

Sigríður Anna Þórðardóttir

Alþingismaður Reyknesinga 1991–2003 og Suðvesturkjördæmis 2003–2007 (Sjálfstæðisflokkur). Formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins 1998–2003. Umhverfisráðherra 2004–2006 og samstarfsráðherra Norðurlanda 2005–2006.

Sigríður Anna var fyrsta konan sem gegndi embætti formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins.

Siv Friðleifsdóttir

Alþingismaður Reyknesinga 1995–2003 og Suðvesturkjördæmis 2003–2013 (Framsóknarflokkur). Formaður þingflokks Framsóknarflokksins 1995–1999 og 2007–2009.

Umhverfisráðherra og samstarfsráðherra Norðurlanda 1999–2004 og heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra 2006–2007.

Siv var fyrsta konan sem gegndi embætti umhverfisráðherra.

Svanfríður Jónasdóttir

Alþingismaður Norðurlands eystra 1995–2003 (Þjóðvaki, hreyfing fólksins, þingflokkur jafnaðarmanna, Samfylkingin). Formaður þingflokks Þjóðvaka 1995–1996.

Svanfríður var fyrsta konan sem gegndi embætti formanns þingflokks Þjóðvaka.

Valgerður Sverrisdóttir

Alþingismaður Norðurlands eystra 1987–2003 og Norðausturkjördæmis 2003–2009 (Framsóknarflokkur). Formaður þingflokks Framsóknarflokksins 1995–1999. Iðnaðar- og viðskiptaráðherra 1999–2006, samstarfsráðherra Norðurlanda 2004–2005 og utanríkisráðherra 2006–2007.

Valgerður var fyrsta konan sem gegndi embætti iðnaðar- og viðskiptaráðherra, utanríkisráðherra og formanns þingflokks Framsóknarflokksins.

Takk fyrir